در گفتوگو با ایلنا مطرح شد:
وقتی قربانی بزه، مجرم قلمداد میشود/ قربانیان انتشار تصاویر خصوصی را سرزنش نکنیم/ سرزنش قربانی به مجرم جرأت میدهد
یک جامعهشناس جرم گفت: بالاخره باید فرهنگسازی شود تا خانوادهها متوجه شوند که اگر فرزند و بهویژه دخترشان قربانی جرائمی شد، با او مانند مجرم برخورد نکنند. چنانکه بارها شاهد بودهایم که گاهی خانواده، با قربانی جرم مانند مجرم برخورد کردهاند و به صورت سنگینی او را مورد مجازات قرار دادهاند.
«فرخ فروزان» وکیل دادگستری و حقوقدان درباره انتشار تصاویر خصوصی افراد و تاثیر قوانین بر تکرار چنین جرائمی به خبرنگار ایلنا گفت: ما در حوزه چنین جرائمی قانون داریم مانند «قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیتهای غیرمجاز مینمایند» اما مساله اصلی این است که همیشه میگذارند ابتدا حوادث رخ دهند و بعد برایش قانون تصویب میکنند و رویکرد هم این است که بهترین مجازات، مجازات سالب حیات است.
او درباره مجازات انتشاردهندگان تصاویر خصوصی افراد هم ماجرایی را یادآوری کرد که در اواسط دهه ۸۰ برای یک بازیگر زن جوان رخ داد: نخستین بار تصاویر خصوصی این خانم بازیگر منتشر شد و در نهایت مشخص نشد سرنوشت آن خانم چه شد، اما هر چه بود زندگی او با چالش جدی مواجه شد و تا جایی که آن زمان در رسانهها اعلام شد از صدا و سیما خارج شد. بعد از این ماجرا و در سال ۱۳۸۶ بود که تازه قانون «قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیتهای غیرمجاز مینمایند» به تصویب رسید. این قانون مجازاتهای سختی حتی «اعدام» را برای مجرمان چنین جرائمی پیشبینی کرده است.
مجازات سنگین چاره کار نیست
این جامعهشناس جرم معتقد است که مجازات سنگین چاره کار نیست. قانونگذار و نظام حقوقی ما در همه زمینهها اینگونه فکر میکند که مجازات سنگین و سالب حیات میتواند راه حل همه دردها باشد، این درحالی است که این مجازاتها هرگز به نتیجه نرسیده و منجر به یک پاسخ منطقی نشده است. در واقع باید برای پیشگیری از وقوع چنین جرائمی فرهنگسازی شده و بسترهای لازم فراهم شود.
فروزان تاکید کرد که اگرچه سالها است گوشیهای هوشمند در اختیار افراد قرار گرفته، اما فرهنگسازی و زمینهسازی برای پیشگیری از وقوع اینگونه جرائم به میزان کافی توسعه نیافته است: اینگونه تصاویر به شیوههای مختلفی به دست میآید، برخی افراد برای رسیدن به اهداف مالی اقدام به تهدید افراد در خصوص انتشار تصاویر خصوصی آنها میکنند یا برخی دیگر با استفاده از فنآوریهای جدید یک تصویر عادی را تبدیل به تصاویر قبیحه میکنند، گاهی هم از طریق هک شدن گوشی افراد تصاویر خصوصی افراد را به دست میآورند برخی هم بعد از بهم خوردن روابط دوستانه نسبت به انتشار تصاویر خصوصی دوست سابق خود اقدام میکنند.
به گفته این حقوقدان هر چقدر جامعهای بستهتر و فرهنگ تعصب در آن توسعه بیشتری داشته باشد آثار منفی چنین اقداماتی خطرناکتر است از همین رو باید بالاخره فرهنگسازی شود تا خانوادهها در این جوامع متوجه شوند که اگر فرزند و بهویژه دخترشان قربانی چنین جرائمی شود، با او مانند مجرم برخورد نکنند. چنانکه بارها شاهد بودهایم که گاهی خانواده، با قربانی جرم مانند مجرم برخورد کردهاند و به صورت سنگینی او را مورد مجازات قرار دادهاند.
به باور این جامعهشناس جرم، خودکشی احتمالی قربانیان چنین جرائمی بهویژه اگر زن باشند، در جوامعی که از آموزشها و فرهنگسازی مناسب محروم بودهاند، پدیدهای غیرطبیعی نیست: وقتی شاهد هستیم که در جامعه قربانی را مجرم تلقی میکنند، باید منتظر چنین واکنشهایی از سوی قربانی جرم هم بود. یعنی خودکشی احتمالی بزهدیده در چنین وضعیتی، قابل پیشبینی است. زیرا در چنین جوامعی، در بسیاری موارد قربانی به جای مجرم قرار میگیرد. به عنوان مثال جامعه و خانواده در جامعه بسته، فردی که مورد تجاوز قرار گرفته را شماتت میکند. «چرا اینگونه لباس پوشیدی؟»، «چرا فلان جا رفتی؟»، «چرا اینگونه برخورد کردی؟»، «چرا خندیدی؟» به عبارت دیگر به جای اینکه انگشت اتهام به سمت متجاوز باشد و از قربانی حمایت شود، برعکس رفتار میکنند و چراهای بسیاری را متوجه قربانی میکنند.
قربانیان شماتت و سرزنش میشوند
فروزان در پاسخ به این سوال که مجرمانگاری قربانی به جای مجرم آیا میتواند باعث تقویت چنین جرائمی در جامعه شود، گفت: بله، بیش از نیمی از اتفاقاتی که در ۱۰۰ سال گذشته در حوزه چنین جرائمی ثبت شده نتیجه همین نگاه و رویکرد غلط است که قربانی را مجرم قلمداد میکند. اگر قربانی را مجرم قلمداد نکنیم و خانواده و جامعه نگاه درست و عقلانی داشته باشد، قربانی جرمی که درباره آن انجام شده را بازگو میکند.
او اضافه کرد: در بسیاری از موارد شاهد بودهایم که قربانیان، تجاوزها و آزارها را از ترس مواجه شدن با برخوردهای بد، شماتت و سرزنش پنهان کردهاند. وقتی به قربانی گفته میشود که «چرا فلان رفتار را داشتی»، «حتماً تقصیر خودت بوده»، «لابد دلت میخواسته»، متجاوز جرأت بیشتری در ارتکاب جرم پیدا میکند یا حتی میتواند خودش را حق به جانب جلوه دهد. مثلا با سوء استفاده از چنین رویکردهایی در جامعه میگوید «اگر فلان رفتار را نداشت من تحریک نمیشدم»، یا اینکه میگوید: «خودش دلش میخواست» خودش میخواهد. حتی نگاه مجرمانه به قربانی جرم گاهی این تجری را به مجرم میبخشد که به رفتار مجرمانه یا رفتار خلاف استاندارد اجتماعیاش افتخار کند.
او معتقد است که خبرنگاران جامعه را میسازند و این گروه میتوانند با شفافسازی و فرهنگسازی کمک کنند که از بروز رفتارهای خلاف و بزههای کوچک تا بزرگ گرفته شود.
