در گفتوگو با ایلنا مطرح شد؛
نگاهی به سطوح بیمهای در تامین اجتماعی /چه کسانی میتوانند از بیمههای خویشفرما و مشاغل آزاد استفاده کنند؟
بخش قابلتوجهی از شاغلان غیررسمی از پوشش بیمه اجباری ماده ۱۴۸ قانون کار و حمایتهای کارفرمایی محروماند. محمدرضا فرزعلیان با تشریح انواع بیمههای خویشفرما در سازمان تأمین اجتماعی، شرایط خرید خدمات بازنشستگی و درمانی و تفاوتهای کلیدی میان بیمه اختیاری و مشاغل آزاد را برای این گروه از متقاضیان بررسی کرده است.
«محمدرضا فرزعلیان» فعال کارگری در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، با اشاره به انواع قراردادهای بیمهای در سازمان تأمین اجتماعی اظهار کرد: بیمههای تأمین اجتماعی به دو دسته عمده «بیمههای اجباری» و «بیمههای خویشفرما» تقسیم میشوند.
وی گفت: بیمهشدگان اجباری همان کارگرانی هستند که مشمول قانون کارند و کارفرما طبق ماده ۱۴۸ قانون کار، موظف به بیمه کردن آنها نزد سازمان تأمین اجتماعی است. اما در مقابل، بیمهشدگان خویشفرما مشمول قانون کار نیستند، بنابراین اجباری هم به بیمه شدن ندارند.
این فعال کارگری افزود: این افراد از آنجا که حقوقبگیر نیستند و خود رأساً میخواهند تحت پوشش خدمات سازمان تأمین اجتماعی قرار گیرند، داوطلبانه به شعب سازمان مراجعه کرده و به صورت خوداظهاری درخواست بیمه میکنند. حق بیمه آنها نیز بر اساس حقوق و دستمزدی که با سازمان به توافق میرسند، تعیین میشود.
تفاوتهای بیمه اختیاری و مشاغل آزاد
فرزعلیان با بیان اینکه بیمههای خویشفرما خود به دو دسته «بیمه اختیاری» و «بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد» تقسیم میشوند، تصریح کرد: در بیمه اختیاری، فرد متقاضی باید حداقل ۳۰ روز سابقه قبلی در سازمان تأمین اجتماعی داشته باشد و سن او نیز بین ۱۸ تا ۵۰ سال باشد.
وی توضیح داد: اگر شخصی بیش از ۵۰ سال سن داشته باشد، معادل آن باید سابقه پرداخت حق بیمه در صندوق تأمین اجتماعی داشته باشد. ضمن اینکه شرایط سنی بیمه اختیاری برای آقایان و خانمها یکسان است.
وی خاطرنشان کرد: در بیمه اختیاری بخش عمدهای از خدمات سازمان تأمین اجتماعی شامل حال فرد متقاضی میشود، اما باید توجه داشت که این نوع بیمه، خدماتی نظیر بیمه بیکاری و غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری را در بر نمیگیرد.
این فعال کارگری در خصوص نوع دوم بیمههای خویشفرما، یعنی «بیمههای آزاد»، گفت: برخی از شرایط این نوع بیمه همچون بیمه اختیاری است؛ از جمله حداقل و حداکثر سن برای درخواست، نداشتن بیمه بیکاری و همچنین تعیین حقوق و دستمزد مبنای کسر حق بیمه که به صورت توافقی و طبق جدول سن و سابقه مربوط به بیمههای خویشفرما مشخص میشود.
با این حال، وی تأکید کرد: در بیمههای مشاغل آزاد نیازی به سابقه قبلی نیست و چنانچه فرد هیچ سابقهای هم در صندوق تأمین اجتماعی نداشته باشد، میتواند متقاضی این نوع بیمه شود. بیمههای آزاد طیف گستردهای از افراد جامعه را در بر میگیرد که شامل کلیه کارفرمایان، صاحبان مشاغل آزاد، زنان خانهدار، دانشجویان، تجار و کسبه میشود.
فرزعلیان یادآور شد: اعلام شغل متقاضی در زمان ثبتنام بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد اختیاری بوده و صرفاً بر اساس خوداظهاری شخص صورت گرفته و پذیرفته میشود. خدمات قابل ارائه در این نوع بیمه نیز تفکیک شده است و افراد میتوانند بر اساس وضعیت خود، هر یک از تعهدات بیمهای را خریداری کنند.
جزئیات خدمات قابل خریداری در بیمه مشاغل آزاد
وی در تشریح خدمات قابل خریداری در بیمه مشاغل آزاد بیان کرد: این خدمات شامل چهار بخش اصلی است؛ «بازنشستگی با نرخ ۱۲ درصد حقوق و دستمزد توافق شده»، «مستمری فوت یا بازماندگان با نرخ ۲ درصد»، «ازکارافتادگی با نرخ ۴ درصد» و «درمان با نرخ ۹ درصد از دستمزد».
این فعال کارگری با ارائه توضیحی در این خصوص افزود: خرید بند اول که مربوط به بازنشستگی است، برای کلیه متقاضیان بیمه مشاغل آزاد اجباری است، اما خرید سایر خدمات (فوت، ازکارافتادگی و درمان) کاملاً اختیاری است و متقاضی میتواند به همراه بازنشستگی، هر یک از آنها را انتخاب کند یا صرفاً به همان خرید بیمه بازنشستگی اکتفا نماید.
فرزعلیان در ادامه به اصلاحات اخیر در خصوص بیمه درمان مشاغل آزاد اشاره کرد و گفت: پیش از این، خرید خدمات درمانی با پرداخت «سرانه درمان» بابت افراد تحت تکفل صورت میگرفت؛ یعنی حق بیمه درمانی مطابق سرانهای که هرساله توسط شورایعالی درمان پیشنهاد و در هیأت دولت تصویب میشد، دریافت میشد. در آن زمان اگر متقاضی دارای افراد تحت تکفل بیشتری بود، حق بیمه بیشتری هم پرداخت میکرد.
وی تصریح کرد: اما بر اساس آخرین تغییرات، حق بیمه درمان برای بیمههای آزاد نیز مانند سایر بیمهشدگان اجباری و اختیاری، همان ۹ درصد حقوق مورد توافق است. این نرخ ۹ درصدی در ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی نیز تصریح شده و با این رویه جدید، تعداد افراد تحت تکفل دیگر هیچ تأثیری در افزایش میزان حق بیمه درمان ندارد.
پنج تفاوت اساسی بیمه آزاد با بیمه اجباری
این فعال کارگری در بخش دیگری از این گفتگو، به تشریح تفاوتهای اساسی بیمه آزاد با بیمه اجباری پرداخت و گفت:
- اول؛ در بیمه اجباری، کارفرمای کارگاه مجبور به بیمه کردن کارگر است و اگر در این زمینه اقدام نکرده و حق بیمه را نپردازد، علاوه بر الزام به بیمه کردن کارگر، جریمه نیز خواهد شد. اما در بیمه آزاد، اجباری در کار نیست و متقاضی شخصاً خواهان خرید خدمات میشود و اگر حق بیمه را در موعد مقرر نپردازد، سابقهای برای وی منظور نشده و در صورت تمایل باید مجدداً فرایند درخواست را طی کند.
- دوم؛ برخی خدمات در بیمه اجباری وجود دارد که بر اساس ماهیت مشاغل آزاد، برای آنها منتفی است؛ خدماتی نظیر بیمه بیکاری، بیمه حوادث کاری و غرامت دستمزد ایام بیماری.
- سوم؛ در بیمه اجباری اخذ فرانشیز (خودپرداختی) بابت استفاده از خدمات درمانی وجود ندارد، ولی در بیمههای آزاد، بیمهشده برای استفاده از خدمات درمانی مبلغی را تحت عنوان فرانشیز به سازمان پرداخت میکند.
- چهارم؛ در بیمه اجباری، کلیه خدمات سازمان تأمین اجتماعی بهصورت کامل به کارگر ارائه میشود، ولی در بیمه حرف و مشاغل آزاد، خدمات بیمهای به چند دسته تقسیم شده و متقاضی حق انتخاب دارد.
- پنجم؛ در بیمه اجباری، حق بیمه بین کارگر (۷ درصد) و کارفرما (۲۳ درصد) سرشکن میشود و مسئول پرداخت آن کارفرماست، اما در بیمه آزاد، پرداخت کل حق بیمه و مسئولیت واریز آن صرفاً بر عهده خود متقاضی است.
مقایسه نهایی: بیمه آزاد یا بیمه اختیاری؟
فرزعلیان در پایان این گفتگو، به جمعبندی تفاوتهای بیمه مشاغل آزاد با بیمه اختیاری پرداخت و خاطرنشان کرد: در بیمه آزاد نیازی به سابقه قبلی نیست، ولی در بیمه اختیاری متقاضی حتماً باید حداقل ۳۰ روز سابقه در تأمین اجتماعی داشته باشد.
وی افزود: تفاوت دیگر این است که در بیمه اختیاری، حق بیمه به صورت مقطوع ۲۷ درصدِ حقوق و دستمزد تعیین شده است، اما در بیمه مشاغل آزاد، خدمات به تفکیک قابل خریداری است که از نرخ ۱۲ درصد (صرفاً برای خدمات بازنشستگی) آغاز شده و تا ۲۷ درصد (برای بسته کامل خدمات شامل بازنشستگی، مستمری فوت، ازکارافتادگی و درمان) متغیر است.
