چرا ترکیه به چالش راهبردی جدید اسرائیل تبدیل شده است؟
در حالی که طی سالهای گذشته ایران مهمترین محور نگرانیهای امنیتی رژیم صهیونیستی بود، اکنون بخش قابل توجهی از تحلیلهای سیاسی و امنیتی تلآویو بر نقش فزاینده ترکیه در معادلات منطقه متمرکز شده است؛ تغییری که بیش از آنکه ناشی از تنشهای مقطعی باشد، ریشه در دگرگونیهای ژئوپلیتیکی خاورمیانه دارد.
به گزارش ایلنا، در ماههای اخیر، ادبیات سیاسی و امنیتی رژیم صهیونیستی بیش از گذشته بر ترکیه متمرکز شده است. مقامهای اسرائیلی بارها از آنکارا بهعنوان یکی از مهمترین چالشهای راهبردی پیش روی این رژیم یاد کردهاند؛ تغییری که در نگاه نخست ممکن است ناشی از اختلافات شخصی میان مقامات اسرائیلی و رجب طیب اردوغان به نظر برسد، اما بررسی تحولات منطقه نشان میدهد این تغییر، ریشهای عمیقتر و ساختاریتر دارد.
واقعیت آن است که محیط امنیتی خاورمیانه طی دو سال اخیر دستخوش تحول شده است. پس از تغییرات گسترده در سوریه، تغییر در معادلات مرتبط با حضور منطقهای ایران و ورود پرونده هستهای تهران به مسیر مذاکرات مستقیم با آمریکا، اسرائیل با معادلات جدیدی روبهرو شده است. در چنین شرایطی، دیگر صرفا مقابله با یک تهدید نظامی فوری در اولویت نیست، بلکه نحوه شکلگیری موازنه قدرت در نظم جدید منطقهای به دغدغه اصلی تلآویو تبدیل شده است.
در این چارچوب، ترکیه جایگاه ویژهای پیدا کرده است. این کشور همزمان از عضویت در ناتو، روابط راهبردی با ایالات متحده، صنایع دفاعی پیشرفته و نفوذ میدانی در پروندههایی مانند سوریه، شرق مدیترانه و قفقاز برخوردار است. سقوط حکومت بشار اسد و افزایش نقش آنکارا در معادلات سوریه نیز بر اهمیت ژئوپلیتیکی ترکیه افزوده و از نگاه محافل اسرائیلی، این کشور را به بازیگری تبدیل کرده که میتواند در آینده موازنههای منطقه را به زیان تلآویو تغییر دهد.
با این حال، افزایش تمرکز اسرائیل بر ترکیه به معنای کاهش اهمیت ایران نیست. ایران همچنان یکی از مهمترین مؤلفههای محاسبات امنیتی اسرائیل به شمار میرود، اما نوع نگرانی نسبت به تهران تغییر کرده است. اگر در سالهای گذشته، محور اصلی نگرانیها توان نظامی و شبکههای منطقهای ایران بود، اکنون نقش تهران در مذاکرات امنیتی و سیاسی با واشنگتن نیز به یکی از عوامل اثرگذار بر آینده منطقه تبدیل شده است. از این منظر، ایران از یک تهدید صرفاً نظامی به بازیگری سیاسی تبدیل شده که نادیده گرفتن آن برای اسرائیل ممکن نیست.
در کنار ایران و ترکیه، مصر نیز گهگاه در تحلیلهای امنیتی اسرائیل بهعنوان یک قدرت بالقوه مطرح میشود. ظرفیتهای جمعیتی، جغرافیایی و نظامی قاهره، این کشور را به تنها قدرت عربی تبدیل کرده که در صورت تغییر جهتگیریهای سیاسی، میتواند معادلات امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، وجود پیمان صلح با اسرائیل و پیوندهای گسترده مصر با ایالات متحده، احتمال چنین تغییری را از نگاه تحلیلگران اسرائیلی کاهش داده است.
در مجموع، آنچه امروز در ادبیات امنیتی اسرائیل مشاهده میشود، نشاندهنده گذار از نگاه تکتهدیدی به درک یک محیط چندقطبی است؛ محیطی که در آن ایران از مسیر دیپلماسی، ترکیه از طریق گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی و آمریکا بهعنوان تنظیمکننده اصلی موازنهها ایفای نقش میکنند. از همین رو، بسیاری از ناظران معتقدند حتی در صورت تغییر دولت در ترکیه یا بهبود روابط آنکارا و تلآویو، نگاه راهبردی اسرائیل به ظرفیتهای منطقهای ترکیه دستخوش تغییر اساسی نخواهد شد و این کشور همچنان یکی از مهمترین چالشهای بلندمدت امنیتی برای رژیم صهیونیستی باقی خواهد ماند.
زیبا اکبرزاده
