از نهجالبلاغه تا هوش مصنوعی؛ ظرفیتهای مغفول همکاری فرهنگی ایران و چین
معاون فرهنگی و تربیتی جامعهالمصطفی، با تأکید بر ضرورت بازتعریف رویکردهای فرهنگی در تعامل با چین گفت: معرفی کارکردهای اجتماعی، اخلاقی و تمدنی اسلام، شناسایی اشتراکات فرهنگی و علمی و پرهیز از رویکردهای صرفاً تبلیغی، میتواند زمینهساز گسترش همکاریهای فرهنگی و دانشگاهی جمهوری اسلامی ایران و چین باشد.
بسیج؛ الگویی برای سازماندهی ظرفیتهای مردمی
وی با اشاره به تأثیر فرهنگ بسیج در عرصههای مختلف اجتماعی، اظهار داشت: فرهنگ بسیج که ریشه در فرهنگ فاطمی و مکتب اهلبیت(ع) دارد، تنها به ایران محدود نمانده و در بخشهایی از جهان اسلام نیز الهامبخش شکلگیری حرکتهای مردمی و سازماندهی ظرفیتهای اجتماعی شده است.
صالح با اشاره به نمونههایی از فعالیتهای اجتماعی در کشمیر هند و برخی مناطق مسلماننشین، از تشکیل گروههایی با الگوگیری از فرهنگ بسیج در حوزههایی همچون پزشکی و کشاورزی سخن گفت و افزود: در برخی از این مجموعهها، پزشکان بخشی از خدمات خود را بهصورت رایگان در اختیار مردم قرار میدهند.
معاون فرهنگی و تربیتی جامعهالمصطفی، با یادآوری نقش شهید حاج قاسم سلیمانی در فعالسازی ظرفیتهای مردمی در کشورهای منطقه، مسئولیتپذیری اجتماعی مردم را یکی از عوامل مهم پایداری جوامع دانست.
سوره کوثر؛ تبیین پیوند شکرگزاری، اخلاص و مسئولیت اجتماعی
این استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به مناسبت ایام فاطمیه، به تبیین برخی نکات تفسیری سوره مبارکه کوثر پرداخت و گفت: سوره کوثر علاوه بر بیان نعمت بزرگ الهی به پیامبر اکرم(ص)، آموزههایی همچون شکرگزاری، اخلاص در عبادت، توجه به نیازمندان و پیوند میان رابطه انسان با خدا و مسئولیت او در برابر جامعه را در بر دارد.
وی با اشاره به تفاوت معنایی «کثیر» و «کوثر» اظهار کرد: کوثر صرفاً به معنای فراوانی نیست، بلکه بر خیر فزاینده، جوشان و دارای برکت مستمر دلالت دارد؛ از این منظر، وجود مبارک حضرت فاطمه زهرا(س) سرچشمه برکات گسترده و ماندگاری در تاریخ اسلام است.
صالح همچنین با تبیین مفاهیم «فصل لربک» و «وانحر» در این سوره، بر ضرورت اخلاص در عبادت و توجه به جنبه اجتماعی شکرگزاری و کمک به نیازمندان تأکید کرد.
ضرورت معرفی کارکردهای دین در زندگی انسان معاصر
معاون فرهنگی و تربیتی جامعهالمصطفی، با اشاره به جمعیت قابل توجهی از مردم چین که فاقد وابستگی و اعتقاد دینی هستند، یکی از چالشهای مهم فعالیت فرهنگی در این کشور را تبیین ضرورت و کارکرد دین در زندگی فردی و اجتماعی دانست.
وی با بیان خاطرهای از گفتوگو با یکی از دانشگاهیان چینی درباره مبدأ و نظم آفرینش، اظهار کرد: در مواجهه با بخشی از جامعهای که دین را ضرورتی برای زندگی خود احساس نمیکند، صرف بیان گزارههای اعتقادی کافی نیست؛ بلکه باید نشان داد دین چه دستاوردی برای زندگی انسان، خانواده، جامعه و پیشرفت بشری دارد.
صالح با اشاره به ابعاد گسترده تربیت دینی افزود: تربیت دینی تنها به عبادات و مناسک محدود نمیشود، بلکه حوزههایی همچون تربیت اعتقادی، معنوی، اخلاقی، اقتصادی، زیستمحیطی، جسمانی، عقلانی و عاطفی را نیز در بر میگیرد.
وی تأکید کرد: باید ظرفیتهای اسلام در حوزههای مختلف زندگی بشر به زبان قابل فهم برای جوامع دیگر معرفی شود؛ بهگونهای که مخاطب بتواند آثار و نتایج آن را در زندگی واقعی مشاهده کند.
خانواده و اخلاق؛ از مهمترین زمینههای مشترک گفتوگوی فرهنگی
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تجربه گفتوگو با استادان دانشگاهی در یونان و چین، خانواده و اخلاق را از زمینههای مهم تعامل فرهنگی دانست و اظهار کرد: در یکی از نشستهای دانشگاهی، یکی از استادان غیرمسلمان به نقش دین در تقویت وفاداری زن و مرد در خانواده و کاهش خیانت اشاره کرد.
وی افزود: این موضوع نشان میدهد که آموزههای دینی میتوانند در مواجهه با برخی آسیبهای اجتماعی، از جمله تضعیف بنیان خانواده، افزایش طلاق و چالشهای روابط جوانان، ظرفیتهای قابل توجهی برای ارائه راهکار داشته باشند.
صالح تصریح کرد: اگر بتوانیم کارکردهای اجتماعی و رفتاری دین را در قالب مطالعات علمی و گفتوگوهای دانشگاهی تبیین کنیم، زمینههای مناسبی برای همکاری با مراکز علمی و فرهنگی چین فراهم خواهد شد.
نهجالبلاغه؛ نمونه موفق معرفی ظرفیتهای تمدنی اسلام به چین
معاون فرهنگی و تربیتی جامعهالمصطفی در ادامه، با تشریح تجربه ترجمه و انتشار نهجالبلاغه به زبان چینی، این اقدام را نمونهای از ظرفیتهای ارزشمند دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران دانست.
وی با بیان اینکه در ابتدا مجوز انتشار ترجمه چینی نهجالبلاغه صادر نشده بود، گفت: مسئولان مربوط در چین این نگرانی را مطرح کرده بودند که انتشار یک کتاب دینی با تأکید بر بیاعتنایی به دنیا ممکن است مسلمانان را از فعالیتهای اقتصادی و سازندگی جامعه دور کند.
صالح ادامه داد: در پاسخ به این برداشت، توضیح دادیم که آموزههای امام علی(ع) نهتنها با فعالیت اقتصادی و سازندگی مخالف نیست، بلکه با رشوه، فساد، رانت، ویژهخواری و شکاف طبقاتی مبارزه میکند.
وی با اشاره به نمونههایی از سیره اقتصادی و اجتماعی امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه افزود: در این کتاب، فعالیت اقتصادی سالم، مبارزه با فساد و توجه به محرومان از جمله موضوعات برجسته است؛ آموزههایی که با برخی دغدغههای نظام اقتصادی و اجتماعی چین نیز اشتراک دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: پس از ارائه توضیحات مستند و ارجاع به متن نهجالبلاغه، مجوز انتشار این اثر صادر شد و ترجمه عربی ـ چینی آن با مجوز رسمی در پکن به چاپ رسید. این کتاب حتی در سفرهای بعدی در برخی فروشگاههای رسمی، از جمله فروشگاههای فرودگاهی چین، مشاهده شده است.
وی این تجربه را نشاندهنده اهمیت شناخت مخاطب و معرفی آموزههای اسلامی از زاویهای دانست که با نیازها و مسائل واقعی جامعه هدف ارتباط برقرار کند.
دانشگاهها؛ بستر مهم همکاریهای علمی و تمدنی ایران و چین
صالح با اشاره به گسترش روابط دانشگاهی ایران و چین اظهار کرد: امروز ظرفیت همکاری با دانشگاههای چین برای مجموعههایی همچون سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، جامعهالمصطفی و دانشگاههای ایران فراهم است و میتوان از این فرصت برای طراحی دورههای مشترک، تبادل استاد و دانشجو و اجرای طرحهای پژوهشی بهره گرفت.
وی، برگزاری همایشهای مشترک درباره تمدن اسلام و چین را از نمونههای این همکاریها دانست و افزود: موضوعاتی همچون عقلانیت در اندیشه کنفوسیوس و اسلام، عدالت اجتماعی، اخلاق، خانواده، مدیریت و حکمرانی اسلامی میتوانند زمینه مناسبی برای گفتوگوهای علمی مشترک باشند.
معاون فرهنگی و تربیتی جامعهالمصطفی همچنین با اشاره به ظرفیتهای جدید همکاری در حوزه هوش مصنوعی، اخلاق فناوری، تولید علم، کشاورزی و مدیریت منابع آب گفت: با توجه به چالشهایی همچون خشکسالی و مسائل کشاورزی در ایران، میتوان از تجربهها و دستاوردهای علمی چین برای طراحی پروژههای مشترک بهره برد.
وی پیشنهاد کرد با همکاری دانشگاههای چینی، دورههای کوتاهمدت تخصصی برای آشنایی کارشناسان ایرانی با آخرین دستاوردهای علمی و فناوری، بهویژه در حوزه هوش مصنوعی، طراحی و اجرا شود.
ظرفیتهای علمی و فرهنگی چین؛ فرصتی برای همکاریهای راهبردی
این استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به جایگاه علمی و فناوری چین، به آمارهای منتشرشده درباره تولیدات علمی، دانشگاهها، اندیشکدهها و صنایع فرهنگی این کشور پرداخت.
وی با اشاره به رشد چشمگیر تولیدات علمی چین در دهههای اخیر، از انتشار سالانه بیش از یک میلیون سند علمی و فعالیت حدود ۱۸۰۰ اندیشکده در این کشور سخن گفت و تأکید کرد: چین در حوزههایی همچون علوم طبیعی، فیزیک، شیمی، علوم کاربردی و فناوری، جایگاه برجستهای در جهان دارد.
صالح همچنین با اشاره به تولید ۸۷۳ فیلم سینمایی در چین طی سال ۲۰۲۴، ظرفیتهای صنعت سینما و تولیدات فرهنگی این کشور را قابل توجه دانست و بر ضرورت استفاده از این ظرفیتها در تعاملات فرهنگی تأکید کرد.
شناخت ساختار دینی چین؛ شرط موفقیت فعالیتهای فرهنگی
معاون فرهنگی و تربیتی جامعهالمصطفی با اشاره به ساختار دینی و مذهبی چین، شناخت دقیق جریانهای اسلامی و ویژگیهای جامعه مسلمانان این کشور را برای برنامهریزی فرهنگی ضروری دانست.
وی با تشریح برخی جریانهای اسلامی در چین، از جمله جریان قدیم، اخوان و شیداوتانگ، به تنوع مذهبی و فکری مسلمانان این کشور اشاره کرد و درباره حضور شیعیان دوازدهامامی و اسماعیلیه نیز توضیحاتی ارائه داد.
صالح همچنین با اشاره به جایگاه برخی طریقتهای تصوف و نشانههای محبت به اهلبیت(ع) در میان مسلمانان چین گفت: در برخی مناطق مسلماننشین این کشور، آثار و نشانههای فرهنگ ایرانی و اسلامی، از جمله اشعار فارسی و ارادت به امام علی(ع)، همچنان حضور دارد.
وی با اشاره به تجربه حضور در مناطق مختلف چین و گفتوگو با اقشار گوناگون، تأکید کرد: فعالیت فرهنگی در هر کشور نیازمند شناخت ویژگیهای جامعه، حساسیتهای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی و رعایت اقتضائات قانونی آن کشور است.
معرفی اسلام با تکیه بر مشترکات و رعایت حساسیتهای فرهنگی
صالح در جمعبندی سخنان خود، بر ضرورت معرفی جامع و عقلانی اسلام و پرهیز از فعالیتهای سطحی و صرفاً تبلیغی تأکید کرد و گفت: باید بتوانیم آموزههای اسلام را از مسیر مشترکات فرهنگی، تمدنی، اخلاقی و اجتماعی به مخاطبان معرفی کنیم.
وی با اشاره به تجربه جعفر بن ابیطالب(ع) در دربار نجاشی، یادآور شد: در آن مواجهه تاریخی، معرفی اسلام با توجه به باورهای مشترک و جایگاه حضرت مریم(س) و حضرت عیسی(ع) صورت گرفت؛ این تجربه نشان میدهد که شناخت مخاطب و انتخاب زبان مناسب برای گفتوگو، در معرفی پیام اسلام اهمیت فراوانی دارد.
معاون فرهنگی و تربیتی جامعهالمصطفی خاطرنشان کرد: همانگونه که در آموزههای دینی بر پایبندی به عهد و پیمان تأکید شده است، فعالان فرهنگی نیز باید در کشورهای دیگر به تعهدات و قوانین آن کشورها احترام بگذارند.
وی تأکید کرد: هدف، معرفی اسلام ناب و ظرفیتهای مکتب اهلبیت(ع) در چارچوب تعامل سازنده، احترام متقابل و شناخت منافع و حساسیتهای مشترک است؛ رویکردی که میتواند زمینهساز توسعه پایدار روابط فرهنگی ایران و چین باشد.