نویسنده و کارگردان نمایش «رویای صورتی» در گفتگو با ایلنا مطرح کرد؛
برای زنده نگهداشتن یاد کودکان میناب به میدان آمدیم/تئاتر خیابانی، قطرهای از دریای ظرفیتهای هنری است
نویسنده و کارگردان نمایش «رویای صورتی» با اشاره به اینکه این اثر با الهام از حادثه کودکان میناب و ماجرای بمباران هیروشیما شکل گرفته است، تأکید کرد که تئاتر خیابانی به دلیل ارتباط مستقیم با مردم، ظرفیت گستردهای برای انتقال مفاهیم انسانی، اجتماعی و آموزشی دارد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، نمایش «رویای صورتی» به نویسندگی، کارگردانی و بازیگری حسین نادری، هنرمند استان کرمانشاه، یکی از آثار حاضر در بخش مسابقه بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت است که در محوطه فضای باز تئاتر شهر تهران اجرا شد. این اثر با الهام از حادثه تلخ کودکان میناب و همچنین ماجرای بمباران هیروشیما، تلاش میکند از طریق زبان نمادین تئاتر، یاد و مظلومیت کودکانی را زنده نگه دارد که قربانی خشونت و جنگ شدهاند.
تئاتر خیابانی به واسطه ماهیت متفاوت خود و ارتباط بیواسطه با مخاطبان، یکی از عرصههای مهم هنرهای نمایشی برای طرح مسائل اجتماعی و انسانی به شمار میرود. این گونه نمایشی برخلاف تئاتر صحنهای که مخاطب برای تماشای آن باید به سالن اجرا مراجعه کند، در متن زندگی روزمره مردم شکل میگیرد و میتواند رهگذران را به تماشاگرانی تبدیل کند که گاه بدون برنامهریزی قبلی با یک اثر هنری مواجه میشوند.
نادری در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، درباره شکلگیری ایده نمایش «رویای صورتی»، پیوند آن با حادثه کودکان میناب، ظرفیتهای تئاتر خیابانی در انتقال مفاهیم اجتماعی و ضرورت توجه بیشتر به استعدادهای هنری شهرستانها گفت.

نمایش «رویای صورتی» با چه رویکردی در جشنواره تئاتر مقاومت حضور پیدا کرده و محور اصلی داستان آن چیست؟
داستان من در نهایت به ماجرای کودکان میناب بازمیگردد. شاید در ظاهر، تنها پنج یا ۱۰ درصد از زمان نمایش من به صورت مستقیم درباره کودکان میناب باشد، اما موضوع این است که در بخشهایی از اجرا، من خودم را در جایگاه همان کودک میناب قرار میدهم.
یعنی چه؟
یعنی تلاش میکنم صرفاً درباره این کودکان صحبت نکنم، بلکه در لحظاتی از نمایش، خودم به نوعی نماینده و نماد آنها باشم و مخاطب بتواند از طریق شخصیت و موقعیتی که روی صحنه شکل میگیرد، با شرایط و مظلومیت این کودکان ارتباط برقرار کند. من در طول نمایش به دنبال پیدا کردن نمادی برای این کودکان هستم؛ نمادی که بتواند یاد و خاطره آنها را زنده نگه دارد و اجازه ندهد اتفاقی که برایشان رخ داده است، به سادگی از ذهن جامعه پاک شود. در پایان کار نیز از مردم میخواهم که اجازه ندهیم ظلمی که به این کودکان در مدرسه شد، به فراموشی سپرده شود.
ایده اولیه نمایش «رویای صورتی» چگونه شکل گرفت؟ چه اتفاق یا دغدغهای باعث شد به سراغ چنین موضوعی بروید و آن را در قالب یک اثر نمایشی طراحی کنید؟
ایده این نمایش به شکل غیرمنتظرهای زمانی به ذهنم رسید که پشت موتورسیکلت در حال رانندگی بودم. در آن لحظه مجموعهای از داستانها و تصاویر ذهنی به یکدیگر پیوند خوردند. به مرور شروع کردم به فکر کردن درباره آنها و تلاش کردم ارتباطی میانشان پیدا کنم. یکی از موضوعاتی که در ذهنم وجود داشت، داستان «ساداکو» و ماجرای کاغذهای مرتبط با بمباران هیروشیما بود. این داستان و موضوعات دیگری از همین جنس در ذهنم حضور داشتند و در همان لحظه، پشت موتور، توانستم ارتباطی میان آنها برقرار کنم. در ادامه، این ایده اولیه را بیشتر پرورش دادم و تلاش کردم اجزای مختلف آن را به یکدیگر مرتبط کنم. صرفاً نمیخواستم چند داستان یا موضوع را در کنار هم قرار بدهم؛ به دنبال این بودم که از دل آنها یک روایت منسجم و یک درام شکل بگیرد. به همین دلیل، بعد از آنکه ارتباط اولیه میان موضوعات را پیدا کردم، روی پرداخت داستان کار کردم و تلاش کردم موقعیتهای نمایشی لازم را در آن به وجود بیاورم. به تدریج این مجموعه ذهنی به یک ساختار نمایشی تبدیل شد و توانستم آن را طراحی کنم.
شما در قالب تئاتر خیابانی با مخاطبانی مواجه هستید که ممکن است از ابتدا برای تماشای یک نمایش برنامهریزی نکرده باشند. به نظر شما این شیوه اجرا چه تفاوتی با تئاتر صحنهای دارد و تا چه اندازه میتواند بر مخاطب تأثیر بگذارد؟
به اعتقاد من، تأثیرگذاری تئاتر خیابانی در بسیاری از موارد میتواند بسیار بیشتر از تئاتر صحنهای باشد؛ چون در این شکل از اجرا مستقیماً با افراد عادی جامعه مواجه هستیم. یکی از ویژگیهای مهم تئاتر خیابانی همین ارتباط بدون واسطه با مردم است. این اتفاق از نظر من بسیار مهم است؛ زیرا مخاطب بدون اینکه از قبل تصمیم گرفته باشد به تماشای تئاتر برود، با یک اثر نمایشی مواجه میشود. در تئاتر صحنهای، مخاطب معمولاً از قبل تصمیم میگیرد به سالن برود، بلیت تهیه کند و زمان مشخصی را برای تماشای نمایش اختصاص دهد؛ اما در تئاتر خیابانی، این امکان وجود دارد که افرادی از گروههای مختلف جامعه به شکل اتفاقی با یک اثر مواجه شوند. به همین دلیل معتقدم تئاتر خیابانی میتواند تأثیر مستقیمی بر افراد جامعه داشته باشد. شاید بسیاری از این افراد به هر دلیلی به سالنهای تئاتر مراجعه نکنند، اما وقتی در مسیر زندگی روزمره خود با یک اجرای خیابانی روبهرو میشوند، فرصت تماشای یک اثر هنری را پیدا میکنند. این مواجهه میتواند آنها را تحت تأثیر قرار دهد و حتی نگاهشان را نسبت به موضوعی که نمایش مطرح میکند، تغییر دهد. نکته مهم دیگر این است که در تئاتر خیابانی، مخاطب از گروههای مختلف سنی و اجتماعی تشکیل میشود. هنرمند نمیتواند تنها به یک گروه مشخص فکر کند؛ بلکه باید بتواند با زبان و شیوه اجرایی مناسب، ارتباط گستردهتری با مردم برقرار کند. به همین دلیل، این شکل از تئاتر مسئولیت و ظرفیت قابلتوجهی دارد.
با توجه به این ظرفیتها، به نظرتان در کشور ما از امکان تئاتر خیابانی برای طرح دغدغههای اجتماعی و انتقال مفاهیم آموزشی به اندازه کافی استفاده شده است؟
به نظرم از ظرفیتهای تئاتر خیابانی در کشور به درستی استفاده نشده. البته در مقاطع مختلف از این هنر استفادههایی صورت گرفته و شاهد اجراهایی بودهایم که تأثیرگذاری خوبی هم داشتهاند، اما وقتی ظرفیت واقعی این گونه نمایشی را در نظر میگیریم، متوجه میشویم آنچه تاکنون اتفاق افتاده، در برابر گستردگی امکانات و قابلیتهای آن بسیار ناچیز است. واقعاً میتوان گفت فعالیتهای انجامشده در این زمینه قطرهای از دریاست. تئاتر خیابانی ظرفیت بسیار بیشتری دارد و میتوان آن را با حضور هنرمندان بیشتر و در موقعیتهای مختلف گسترش داد. نباید این هنر را صرفاً به اجرای چند نمایش در جشنوارهها یا مناسبتهای خاص محدود کنیم. در شرایط کنونی جامعه، میتوان بسیاری از دغدغههای اجتماعی و حتی موضوعات سیاسی را از طریق هنرمندان فعال در حوزه تئاتر خیابانی به مردم منتقل کرد. هنرمندان میتوانند مسائل و موضوعاتی را که در زندگی روزمره مردم وجود دارد، در قالب موقعیتهای نمایشی مطرح کنند و از این طریق زمینه گفتوگو و آگاهیبخشی را فراهم آورند. یکی دیگر از قابلیتهای مهم این هنر، امکان ارائه آموزشهای مختلف به مردم است. ما میتوانیم از زبان نمایش خیابانی برای پرداختن به موضوعات اجتماعی و فرهنگی استفاده کنیم و مفاهیم مورد نیاز جامعه را به شکلی قابلفهم و تأثیرگذار در اختیار مخاطبان قرار دهیم. به نظرم اگر این ظرفیت بهدرستی شناخته شود و زمینه حضور هنرمندان بیشتری در این حوزه فراهم شود، تئاتر خیابانی میتواند نقش گستردهتری در ارتباط میان هنر و جامعه ایفا کند.
این اجراها تا چه اندازه میتوانند مخاطبانی را که تاکنون به تئاتر علاقهمند نبودهاند، به سمت سالنهای نمایش هدایت کنند؟
قطعاً این امکان وجود دارد و به نظرم یکی از وظایف هنرمندانی که در حوزه تئاتر خیابانی فعالیت میکنند، همین است که بتوانند مخاطبان بیشتری را با هنر نمایش آشنا کنند و آنها را به سمت تئاتر صحنهای نیز سوق دهند. وقتی یک نفر بهصورت اتفاقی با یک نمایش خیابانی مواجه میشود و از تماشای آن لذت میبرد، ممکن است برای نخستین بار تجربه ارتباط با یک اثر نمایشی را به دست آورده باشد. همین تجربه میتواند زمینهای برای علاقهمندی بیشتر او به تئاتر ایجاد کند. البته این موضوع به کیفیت اجرا و نحوه ارتباط هنرمند با مخاطب نیز بستگی دارد. اگر هنرمندان بتوانند آثاری تولید کنند که از نظر موضوع، اجرا و شیوه ارتباط با مردم مورد پسند مخاطبان قرار بگیرد، قطعاً امکان چنین تأثیرگذاریای وجود دارد. ما باید تلاش کنیم نمایشهایی ارائه دهیم که مردم بتوانند با آنها ارتباط برقرار کنند و بخشی از تجربه و دغدغههای خود را در آنها ببینند. ممکن است خانوادهای در حال عبور از یک فضای عمومی باشد و بهطور اتفاقی اجرای یک گروه تئاتر خیابانی را تماشا کند. اگر این اجرا بتواند ارتباط خوبی با اعضای خانواده برقرار کند، این احتمال وجود دارد که آنها به تئاتر علاقهمند شوند و حتی فرزندان خود را برای آشنایی بیشتر با این هنر به سمت فعالیتهای نمایشی هدایت کنند. بنابراین معتقدم تئاتر خیابانی میتواند دروازه ورود مخاطبان جدید به دنیای تئاتر باشد. این موضوع مسئولیت هنرمندان را نیز بیشتر میکند؛ زیرا آنها باید بدانند که گاهی نخستین مواجهه یک فرد با هنر نمایش از طریق همین اجراهای خیابانی اتفاق میافتد و کیفیت این تجربه میتواند در شکلگیری نگاه او به تئاتر مؤثر باشد.
به عنوان هنرمندی که فعالیت خود را در شهرستان آغاز کرده است، ظرفیت تئاتر شهرستانها را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا شهرستانها میتوانند زمینه ظهور و پرورش هنرمندان شاخص کشور را فراهم کنند؟
من خودم از بستر تئاتر شهرستانها رشد کردهام و به همین دلیل، شناخت مستقیمی از ظرفیتها و تواناییهای هنرمندان این مناطق دارم. معتقدم شهرستانها بستر بسیار مناسبی برای پرورش و ظهور هنرمندان بزرگ هستند و نباید این ظرفیت را دستکم گرفت. امروزه اگر به اجراهای تئاتری در نقاط مختلف کشور نگاه کنید، چه در تهران و چه در سایر شهرها، کمتر نمایشی را میبینید که در آن هیچ هنرمند شهرستانی حضور نداشته باشد. بسیاری از هنرمندانی که امروز در سالنهای بزرگ تهران، از جمله تالار وحدت، روی صحنه میروند، فعالیت هنری خود را از شهرستانها آغاز کردهاند و در همان بستر رشد کردهاند. این موضوع نشان میدهد که استعداد هنری محدود به یک شهر یا منطقه خاص نیست. هنرمندان شهرستانی نیز تواناییهای فراوانی دارند و میتوانند در سطح ملی فعالیت کنند. به همین دلیل معتقدم شهرستانها قطعاً میتوانند بستر بسیار خوبی برای ظهور و درخشش هنرمندان بزرگ در کشور ما باشند. آنچه اهمیت دارد، توجه به این ظرفیتها و فراهم کردن فرصتهای مناسب برای رشد و فعالیت هنرمندان است. تجربه خودم نیز نشان میدهد که میتوان از بستر تئاتر شهرستانها آغاز کرد و در مسیر فعالیت حرفهای به جایگاههای بزرگتری رسید. بنابراین، لازم است این ظرفیتها جدی گرفته شوند و امکان حضور و فعالیت هنرمندان شهرستانی در رویدادهای مهم هنری کشور بیش از گذشته فراهم شود.
به عنوان سوال آخر، توقعتان از مخاطب نمایش«رویای صورتی» چیست و انتظار دارید پس از دیدن نمایش چه برداشتی از اثر داشته باشد؟
برای من اهمیت دارد که مخاطب پس از تماشای نمایش، تنها با یک اجرای هنری مواجه نشده باشد، بلکه موضوعی را با خود به همراه ببرد و درباره آن فکر کند. هدفم این است که یادآوری این حادثه در ذهن مخاطب ادامه پیدا کند و نمایش بتواند سهم کوچکی در زنده نگهداشتن یاد این کودکان داشته باشد. در پایان بابت این گفتگو و توجهتان به تئاتر شهرستان از شما و رسانه تان ممنونم.