رایزن فرهنگی ایران در کابل: جنگ روایتها؛ میدان تازه رقابت قدرتها
رایزن فرهنگی ایران در کابل گفت: رسانهها در رقابت قدرتهای جهانی با تولید محتوای آگاهانه و روایت دقیق از رویدادها به میدانی جدید برای کارزار بدل شدهاند.
به گزارش روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به مناسبت روز خبرنگار، برنامه فرهنگی ـ رسانهای «جنگ روایتها، رسانه، افکار عمومی و نسل جوان» با حضور جمعی از خبرنگاران، فعالان رسانهای، فرهنگیان و علاقهمندان حوزه رسانه، عصر یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ خورشیدی در تالار ابنسینای کتابخانه عمومی فردوسی برگزار شد.
در این برنامه، سید روحالله حسینی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، با تشریح جایگاه خبرنگار در جامعه و تحولات رسانهای جهان، بر ضرورت راستیآزمایی اخبار، رعایت عدالت و صداقت در روایت، ارتقای سواد رسانهای و توجه ویژه به نسل جوان تأکید کرد.
خبرنگار؛ ترازوی جامعه و هشداردهنده آسیبها
دکتر حسینی در این برنامه، خبرنگار را «ترازوی جامعه» و «هشداردهنده آسیبهای اجتماعی» توصیف کرد و گفت: خبرنگار تنها ناقل یک رویداد نیست، بلکه وظیفه دارد آسیبها و کاستیهای پنهان جامعه را شناسایی و نسبت به آنها هشدار دهد.
وی افزود: همانگونه که نشانههای یک بیماری میتواند انسان را نسبت به وجود یک مشکل آگاه کند، خبرنگار نیز باید بتواند مشکلات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و علمی جامعه را شناسایی، روایت و زمینه اصلاح آنها را فراهم کند.
رایزن فرهنگی ایران در افغانستان با اشاره به نقش اجتماعی رسانهها خاطرنشان کرد: رسانه مسئول، علاوه بر اطلاعرسانی، میتواند به عنوان ابزاری برای آگاهیبخشی، مطالبهگری، اصلاح اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی عمل کند.
حسینی در ادامه با اشاره به تحولات رسانهای جهان گفت: مفهوم جنگ در عصر حاضر تنها به میدان نظامی محدود نیست و در بسیاری از بحرانها، جنگ روایتها و نبرد بر سر افکار عمومی به اندازه میدان نظامی اهمیت یافته است.
وی اظهار کرد: در یک رویداد واحد، روایتهای متعددی میتواند شکل بگیرد و هر جریان تلاش کند برداشت خود از واقعیت را به مخاطب منتقل کند.
به گفته وی، طرفی که بتواند روایت نخست، دقیق، مؤثر و باورپذیرتری از یک رویداد ارائه کند، از ظرفیت بیشتری برای اثرگذاری بر افکار عمومی برخوردار خواهد بود.
رایزن فرهنگی ایران در افغانستان تأکید کرد: در چنین شرایطی، رسانهها باید میان روایتگری حرفهای و روایتسازی تحریفآمیز مرزبندی روشنی داشته باشند و خبرنگار نباید اجازه دهد رقابتهای سیاسی و رسانهای، حقیقت را تحت تأثیر قرار دهد.
راستیآزمایی؛ ستون اصلی خبرنگاری حرفهای
حسینی با اشاره به آموزههای قرآن کریم درباره خبر و اطلاعرسانی، به آیه شریفه «إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا» استناد کرد و گفت اصل تحقیق و بررسی پیش از پذیرش یا انتشار خبر، یکی از اصول بنیادین در اطلاعرسانی است.
وی تصریح کرد که مخاطب نباید هر خبری را صرفاً به دلیل انتشار در یک رسانه معتبر پذیرد نه اینکه بدون بررسی آن را رد کند؛ بلکه باید منبع، زمینه، صحت و اهداف احتمالی خبر را مورد توجه قرار دهد.
حسینی با تأکید بر ضرورت تفکیک خبر، تحلیل، تفسیر و شایعه افزود: انتشار شتابزده اخبار، بهویژه در موضوعات حساس اجتماعی و امنیتی، میتواند آرامش روانی جامعه را مختل و پیامدهای جبرانناپذیری ایجاد کند.
وی همچنین با اشاره به داستان حضرت سلیمان (ع) و هدهد در سوره نمل، آن را نمونهای از اهمیت گزارش مبتنی بر مشاهده و اطلاعات معتبر دانست و گفت ارزش خبرنگار به تعداد خبرهایی که منتشر میکند نیست؛ بلکه اعتبار او به صحت، دقت و اعتمادپذیری گزارشهایش وابسته است.
عدالت حتی در روایت درباره مخالفان
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، صداقت، مسئولیتپذیری و عدالت را از اصول اساسی حرفه خبرنگاری برشمرد و تأکید کرد خبرنگار در برابر هر سخنی که منتشر میکند، مسئول است.
وی گفت اختلاف سیاسی، فکری یا حتی تعارض و دشمنی نباید موجب شود خبرنگار از عدالت فاصله بگیرد و واقعیت را تحریف کند.
حسینی افزود رسانه زمانی میتواند اعتماد عمومی را حفظ کند که مخاطب اطمینان داشته باشد خبرنگار در روایت رویدادها، اصول حرفهای و اخلاقی را رعایت میکند.
رسانه؛ ابزار شکلدهی به افکار عمومی
حسینی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش شبکههای اجتماعی و الگوریتمهای پلتفرمهای دیجیتال در شکلدهی افکار عمومی پرداخت و گفت مخاطب امروز تنها مصرفکننده محتوا نیست، بلکه خود میتواند تولیدکننده و توزیعکننده روایت باشد.
وی تأکید کرد که نسل جوان باید از مصرفکننده منفعل محتوا به تولیدکننده آگاه و مسئول محتوا تبدیل شود.
رایزن فرهنگی ایران در افغانستان با اشاره به نمونههایی از تولیدات انیمیشنی و دیجیتال درباره جنگها و تحولات اخیر، این آثار را نمونهای از ظرفیت بالای رسانههای نوین برای روایتگری و تأثیرگذاری بر مخاطبان دانست.
وی افزود استفاده هدفمند از تصویر، انیمیشن، ویدئو و سایر قالبهای جدید رسانهای میتواند پیامها را با سرعت و دامنه بیشتری به مخاطبان، بهویژه نسل جوان، منتقل کند.
نسل جوان افغانستان؛ مخاطب اصلی جنگ روایتها
حسینی نسل جوان افغانستان را یکی از مهمترین مخاطبان جنگ روایتها دانست و گفت شبکههای اجتماعی امروز نقش قابل توجهی در شکلدهی به هویت، نگرش، باورها و سبک زندگی نسل جوان دارند.
وی بر ضرورت آموزش سواد رسانهای در میان جوانان تأکید کرد و افزود جوانان باید بتوانند منبع خبر، هدف تولید محتوا، میزان اعتبار اطلاعات و منافع احتمالی پشت یک روایت را تشخیص دهند.
وی خاطرنشان کرد که افغانستان برای روایت ظرفیتهای فرهنگی، تاریخی و تمدنی خود به نسل جوان آگاه و رسانهفهم نیاز دارد و جوانان میتوانند از فضای مجازی برای تولید روایتهای دقیق، سازنده و امیدآفرین درباره جامعه خود بهره بگیرند.
تأکید بر نقش خبرنگار در روشنگری جامعه
در ادامه این برنامه، سید محمد یزدانپرست با تبریک روز خبرنگار، خبرنگاران را یکی از حلقههای مهم ارتباط میان مردم، مسئولان و تولیدکنندگان خبر دانست.
وی با اشاره به مسئولیت خبرنگاران در شرایط حساس کنونی جهان، بر ضرورت هوشیاری در برابر اسلامهراسی، اختلافافکنی مذهبی و تلاش برای ایجاد شکاف میان مردم افغانستان تأکید کرد.
یزدانپرست اظهار کرد: رسانهها میتوانند با تولید محتوای آگاهانه و روایت صحیح رویدادها، در روشنگری، بیداری افکار عمومی و تقویت همبستگی اجتماعی نقشآفرینی کنند.
وی همچنین با اشاره به تحولات فلسطین و دیگر بحرانهای منطقه، نقش خبرنگاران را در ثبت و انتشار واقعیتهای میدانی مهم دانست و گفت خبرنگاران با ثبت تصاویر و گزارشهای خود، مانع از پنهان ماندن بسیاری از واقعیتها میشوند.
خبرنگاران؛ نیازمند حمایت و توجه بیشتر
سید سجاد موسوی، خبرنگار و فعال رسانهای، دیگر سخنران این برنامه بود که به بررسی وضعیت فعالیت رسانهای در افغانستان پرداخت.
وی با اشاره به مشکلات موجود، فعالیت خبرنگاران را قابل توجه دانست و بر ضرورت توجه بیشتر نهادهای مسئول و برگزارکنندگان برنامههای فرهنگی و رسانهای به جامعه خبرنگاران تأکید کرد.
موسوی بخش مهم سخنان خود را به مفهوم جنگ روایتها اختصاص داد و گفت رسانهها در جهان امروز تنها یک رویداد را بازگو نمیکنند، بلکه هر رسانه ممکن است روایت خاصی از آن رویداد ارائه دهد؛ روایتی که گاه تحت تأثیر منافع سازمانی، سیاسی یا اقتصادی قرار میگیرد.
وی افزایش سواد رسانهای مخاطبان را ضروری دانست و اظهار داشت مردم نباید هر خبر یا روایتی را بدون بررسی، حقیقت مطلق تصور کنند.
موسوی همچنین بر اهمیت شناخت منبع خبر، بررسی اهداف رسانه و توجه به منافع احتمالی پشت هر روایت تأکید کرد.
نمایش آثار انیمه درباره جنگهای اخیر
در بخش دیگری از برنامه، مجموعهای از انیمیشنها و ویدئوهای تولیدشده با سبک لگویی درباره جنگها و تحولات اخیر ایران و آمریکا برای حاضران به نمایش درآمد.
این آثار، نمونهای از استفاده خلاقانه از ظرفیت انیمیشن، رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی برای روایت رویدادهای سیاسی و نظامی بود و زمینهای برای توجه بیشتر به ظرفیتهای رسانهای در عرصه جنگ روایتها فراهم کرد.
