سیدعباس صالحی:
پاسداشت زبان فارسی را نباید تکلیف اداری و قانونی بدانیم
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، زبان فارسی را رکن اصلی هویت ملی دانست و گفت: باید در پاسداشت این زبان، مسئولانهتر عمل کنیم و نباید این مسئولیت را صرفاً یک تکلیف اداری و قانونی بدانیم بلکه باید آن را رسالتی فرهنگی تلقی کنیم.
به گزارش ایلنا به نقل از مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سیدعباس صالحی سهشنبه (۳۰ تیرماه) در نخستین جلسه هماهنگی پاسداشت زبان فارسی ضمن تسلیت شهادت رهبر حکیم انقلاب اسلامی اظهار کرد: یکی از افتخارات ایران عزیز در ادوار مختلف تمدنی، برخورداری از رهبری بوده است که چنین تعلق خاطر و اهتمامی به زبان و ادبیات فارسی و تسلط در این حوزه داشتهاند.
وی گفت: از این منظر، ایشان در تاریخ ایرانزمین کمنظیر به شمار میآیند و دغدغهها و تلاشهایشان در پاسداشت زبان فارسی بر همگان آشکار است.
صالحی بیان کرد: این نخستین جلسه شورا در دوره فعلی است البته در دولت دوازدهم نیز توفیق داشتیم جلسات مستمر و منظمی را در کنار دوستان برگزار کنیم اما متأسفانه فاصلهای ایجاد شد که در پایان به علل آن اشاره خواهم کرد؛ لازم میدانم در آغاز این دوره چند نکته را درباره زبان فارسی مطرح کنم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: گاهی جلساتی از این دست، صرفاً در حد انجام یک وظیفه اداری تلقی میشود (البته این نگاه نیز جایگاه و احترام خود را دارد) اما اگر این مسئولیت از یک تکلیف اداری فراتر رود و به یک باور اعتقادی و دغدغهای وجودی تبدیل شود بیتردید انگیزهها برای خدمت چندین برابر خواهد شد و ما را از انجام صرفِ وظیفه قانونی، خارج میکند.
وی افزود: زبان فارسی از جهات گوناگون با بسیاری از زبانهای دیگر تفاوت دارد و برای ما ایرانیان نیز به همین دلیل، از جایگاهی ممتاز و حرمتی ویژه برخوردار است؛ از این رو باید نگاهی متفاوت به آن داشته باشیم.
زبان فارسی رکن اصلی هویت ملی ماست
صالحی بیان کرد: نخستین نکته آن است که در همه ملتها، زبان بخشی از هویت ملی است اما در ایران، زبان فارسی صرفاً بخشی از هویت نیست بلکه رکن اصلی هویت ملی ماست.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: درباره این موضوع میتوان بسیار سخن گفت اگر برای هویت ملی اهمیت قائلیم (که همه ملتها باید باشند) باید توجه کنیم که زبان فارسی تنها یکی از ارکان هویت نیست بلکه ستون اصلی آن است. توضیح این مطلب را در مقامی دیگر دادهام.
وی در ادامه به نکته دوم اشاره کرد و افزود: زبان فارسی زبان پیوند نسلهاست؛ اینکه امروز میتوانیم شاهنامه فردوسی و دیگر آثار نوشته شده بیش از هزار سال پیش را بخوانیم، بفهمیم و با آنها ارتباط برقرار کنیم افتخاری بزرگ برای ملت ایران است.
صالحی بیان کرد: در بسیاری از کشورها حتی اگر خط آنان تغییر نکرده باشد زبانِ آثارِ متعلق به سیصد یا چهارصد سال پیش نیز برای نسل امروز به سادگی قابل فهم نیست اما زبان فارسی این ویژگی کمنظیر را دارد و ما میتوانیم اشعار و متون هزار تا هزار و دویست سال پیش را بخوانیم و بخش عمده آن را دریابیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: این ویژگی کوچکی نیست؛ یکی از مهمترین عوامل استمرار تاریخی و ماندگاری یک ملت است زیرا هر نسل میتواند با نسلهای پیش از خود ارتباطی زنده و مستقیم برقرار کند.
زبان فارسی، زبان انسجامبخش و وحدتآفرین اقوام ایرانی است
صالحی اظهار کرد: نکته سوم آن است که زبان فارسی، زبان انسجامبخش و وحدتآفرین اقوام ایرانی است؛ ایران همواره سرزمینی متشکل از اقوام گوناگون بوده و هست، آنچه در طول تاریخ این تنوع قومی را به یک هویت واحد ملی پیوند داده، زبان فارسی بوده است.
وی افزود: تار و پود انسجام ملی ما با زبان فارسی در هم تنیده شده و اگر همچنان میخواهیم ایران با تمامیت ارضی و وحدت ملی خود به عنوان میراث نیاکانمان پایدار بماند (به ویژه در شرایطی که طمعورزیها نسبت به این سرزمین بیش از گذشته شده است) باید از منظر امنیت ملی و نقش آن در تقویت همبستگی جامعه ایرانی نیز به آن بنگریم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: نکته چهارم آن است که زبان فارسی بخش از قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران است؛ امروز همه ما با مفهوم قدرت سخت و نرم آشنا هستیم و میدانیم که در دنیای معاصر قدرت نرم اثربخشتر از قدرت سخت است در همین راستا باید توجه کرد زبان فارسی یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت نرم ایران به شمار میرود.
صالحی بیان کرد: در سفر اخیر که به مناسبت اجلاس وزرای فرهنگ سازمان همکاری شانگهای به قرقیزستان داشتیم، نمونههای متعددی از این واقعیت را مشاهده کردیم.
شجرهنامه چنگیز آیتماتوف به زبان فارسی نوشته شد
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار کرد: برای نمونه، از خانهموزه چنگیز آیتماتوف (نویسنده برجسته قرقیزستان بازدید کردیم، نویسندهای که آثارش به دهها زبان دنیا ترجمه شده است) در آن موزه، شجرهنامه توسط مادر چنگیز آیتماتوف به زبان فارسی نوشته شده بود!
وی گفت: قدرت نرم ایران در آسیای مرکزی، آناتولی، شبهقاره هند و دیگر مناطق، بر پایه زبان فارسی شکل گرفته است.
صالحی افزود: بسیاری از کشورها بیش از آنکه ایران را با منابع طبیعی و نفت بشناسند با زبان فارسی میشناسند و از همین مسیر با ما وارد گفتوگو و تعامل میشوند؛ یکی از بزرگترین سرمایههای قدرت نرم ایران در عرصه جهانی، زبان فارسی است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه برخی مخاطراتی که زبان فارسی را مورد تهدید قرار میدهند برشمرد و گفت: نخستین مخاطره که سابقهای طولانیتر دارد «نفوذ واژگان و ساختارهای زبانیِ زبانِ بیگانه» و «فروپاشی درونی زبان» است.
وی افزود: این مشکل و بحران در قرن اخیر وجود داشته و یکی از دلایل تصویب قوانین مربوط به پاسداشت زبان فارسی در دهه هفتاد بوده است.
صالحی بیان کرد: در سالهای اخیر مخاطره دیگری نیز به این چالش افزوده شده است؛ گسترش فناوریهای دیجیتال، شبکههای اجتماعی و هوش مصنوعی که عادتهای زبانی مردم را در سراسر جهان دگرگون کردهاند یکی از خطرات نوینی است که به زبان فارسی میتواند آسیب وارد کند البته این مسئله منحصر به ایران نیست و بسیاری از زبانهای دنیا با آن مواجهاند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: یکی از دوستان خاطرهای نقل میکرد و میگفت زمانی که در فرانسه بود، گزارشی را که دخترش (که سالها در فرانسه تحصیل کرده بود) برای پزشک معالج نوشته بود به او نشان داد.
وی افزود: پزشک فرانسوی پس از خواندن متن، با تعجب گفته بود که «دختران خود من هم به این خوبی فرانسه نمینویسند.» این مثال نشان میدهد که حتی در کشورهایی مانند فرانسه نیز تحولات فضای فرهنگ دیجیتال شیوه نگارش و ... را دستخوش تغییر کرده است. بنابراین تحولات جدید در کنار چالشهای پیشین نیز ضرورت صیانت از زبان فارسی را دوچندان کرده است.
پاسداشت زبان فارسی، مسئولیت یک وزارتخانه نیست
صالحی گفت: همه این شرایط ایجاب میکند که در پاسداشت زبان فارسی، مسئولانهتر عمل کنیم؛ همان هدفی که شورای پاسداشت زبان فارسی برای تحقق آن شکل گرفته است. نباید این مسئولیت را صرفاً یک تکلیف اداری و قانونی بدانیم بلکه باید آن را رسالتی فرهنگی تلقی کنیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: همه ما که امروز گرد این میز نشستهایم، نمایندگان دستگاههای مختلف هستیم اما پاسداشت زبان فارسی، مسئولیت یک وزارتخانه یا یک نهاد خاص نیست و همان اندازه که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این زمینه مسئولیت دارد، وزارت علوم، اتاق اصناف، فرماندهی انتظامی، دستگاههای اجرایی، رسانهها و همه نهادهای کشور نیز در قبال آن مسئول هستند.
وی گفت: اگر به جایگاه زبان فارسی (که تنها به بخشی از ابعاد آن اشاره کردم) باور داشته باشیم وظیفه داریم این نعمت الهی را پاس بداریم و هر یک در حوزه مسئولیت خود برای حفظ آن تلاش کنیم.
صالحی با بیان اینکه آغاز فعالیت این شورا با تأخیر همراه شد، افزود: در دوره گذشته که دبیر شورای پاسداشت زبان فارسی جناب آقای شالویی بودند، گامهایی برداشته شد البته همزمان با همهگیری کرونا نیز مواجه بودیم اما با وجود آن شرایط جلسات شورا بهصورت نسبتاً منظم برگزار میشد.
نبود بخش مستقلی برای زبان فارسی در وزارت فرهنگ
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: در آغاز این دوره به این جمعبندی رسیدیم که یکی از کاستیهای ساختاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این است که در ساختار آن، بخش مستقلی برای زبان فارسی وجود ندارد.
وی گفت: در حالی که اگر به جایگاه و اهمیت زبان فارسی نگاهی راهبردی داریم باید برای حل این مشکل چارهاندیشی کنیم؛ طبیعی است که وزارت فرهنگ مسئولیتی مضاعف در این حوزه بر عهده داشته باشد از همین رو، تصمیم گرفتیم این چالش ساختاری در وزارتخانه را برطرف کنیم.
صالحی با بیان اینکه در این مسیر با محدودیت روبهرو بودیم، افزود: دولتهای مختلف همواره بر چابکسازی ساختار اداری تأکید داشتند از اینرو، امکان ارائه پیشنهاد ایجاد یک ساختار کاملاً جدید وجود نداشت با این وجود سرانجام توانستیم در معاونت فرهنگی، دفتر ادبیات و زبان فارسی را در ساختار رسمی وزارتخانه ایجاد کنیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: انتخاب عنوان «دفتر» نیز با این نگاه صورت گرفت که این مجموعه، وظایف اجرایی و مسئولیتهای پژوهشی و مطالعاتی را به صورت توأمان دنبال کند و از نظر جایگاه سازمانی نیز در سطح یک ادارهکل فعالیت خواهد کرد.
وی گفت: هدف ما این بود که موضوع زبان فارسی از حوزههایی مانند کتاب و کتابخوانی تفکیک شود نه به این معنا که پیشتر مورد توجه نبوده است بلکه به این دلیل که در میان سایر مأموریتها قرار داشت و تمرکز لازم بر آن وجود نداشت.
صالحی اظهار کرد: مراحل اداری این کار طی شد و خوشبختانه حدود آبانماه سال گذشته تأسیس این دفتر به نتیجه رسید پس از آن نیز همکاران مقدمات استقرار و آغاز فعالیت آن را فراهم کردند اما متأسفانه جنگ رمضان آغاز شد و با تأخیرهایی در آغاز برخی از فعالیتها روبهرو شدیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: همچنین جناب آقای غلامرضا طریقی که از شاعران برجسته کشور هستند مسئولیت دفتر ادبیات و زبان فارسی را بر عهده گرفتهاند؛ امیدوار هستیم علاقه، تجربه و شناخت او از ظرفیتهای موجود در این حوزه، به پیشبرد هر چه بهتر مأموریتهای این دفتر کمک کند.
وی بیان کرد: امید ما این است که شورای پاسداشت زبان فارسی در دوره جدید با بهرهگیری از این ظرفیت ساختاری تازه و نیز با همت و همکاری نهادهای عضو شورا، بتواند نقش مؤثرتری در تحقق اهداف خود ایفا کند.
صالحی گفت: امیدوار هستیم در دوره جدید چه از طریق دفتر ادبیات و زبان فارسی و چه در قالب فعالیتهای شورای پاسداشت زبان فارسی بتوانیم وظایف قانونی خود را به خوبی انجام دهیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خاطرنشان کرد: البته بخش قابل توجهی از قانون، ناظر بر اقدامات بازدارنده و پیشگیرانه است اما در کنار آن باید به اقدامات ایجابی نیز بیندیشیم و سهم آن را در فعالیتهای شورا تقویت کنیم.
در ادامه اعضای جلسه به بیان چالشها و راهکارهای برون رفت از آنها پراختند.
نخستین جلسه هماهنگی پاسداشت زبان فارسی سهشنبه (۳۰ تیرماه) به ریاست وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، غلامعلی حدادعادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، محسن جوادی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نمایندگان برخی نهادهای عضو شورا برگزار شد.
