یادداشتی از سودابه سوادکوهی؛
نگاهی به عملکرد آثار خوشنویسی در بیستوپنجمین حراج تهران
سودابه سوادکوهی (پژوهشگر حوزه هنرهای تجسمی) به مناسبت برگزاری حراج تهران، یادداشتی نوشت. وی حضور خوشنویسان در حراج تهران را مورد تحلیل فرار داده و نوشته است: یکی از نکات قابل توجه این دوره، حضور مؤثر هنرمندان زن در بخش خوشنویسی و هنرهای وابسته بوده است.
فروش آثار خوشنویسی فراتر از برآوردهای اولیه، بار دیگر نشان داد که این هنر نهتنها جایگاه تاریخی خود را حفظ کرده، بلکه همچنان یکی از باثباتترین و معتبرترین حوزههای سرمایهگذاری در بازار هنر ایران به شمار میرود؛ روندی که در آن آثار علی شیرازی، غلامحسین امیرخانی و دیگر استادان خوشنویسی، از شاخصترین نتایج بیستوپنجمین حراج تهران را رقم زدند.
بر پایه این گزارش، بیستوپنجمین حراج تهران شامگاه ۲۶ تیرماه ۱۴۰۵ در هتل پارسیان آزادی تهران با فروش ۹۶ اثر از مجموع ۱۰۰ اثر ارائهشده و ثبت رقم ۴۶۴ میلیارد و ۲۶۶ میلیون تومان به کار خود پایان داد و رکورد تازهای در بازار هنر ایران بر جای گذاشت. در میان بخشهای مختلف این رویداد، آثار خوشنویسی و نقاشی خط بار دیگر جایگاه ممتاز خود را نزد مجموعهداران، سرمایهگذاران و فعالان بازار هنر به نمایش گذاشتند؛ آثاری که در بسیاری از موارد با رقابت جدی خریداران، فراتر از برآوردهای اولیه به فروش رسیدند و بر پویایی این بخش از بازار هنر ایران صحه گذاشتند.
در این دوره، ۱۴ اثر خوشنویسی و نقاشیخط روی میز حراج قرار گرفت. درخشانترین نتیجه این بخش به تابلوی «محبت» اثر محمد احصایی اختصاص داشت که با قیمت نهایی ۳۶ میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان، پس از اثر سهراب سپهری، دومین اثر گرانقیمت کل حراج شد و جایگاه نقاشیخط معاصر ایران را در بالاترین سطح بازار هنر کشور تثبیت کرد.
در میان خوشنویسان معاصر، علی شیرازی یکی از شاخصترین عملکردهای این دوره را به نام خود ثبت کرد. اثر بدون عنوان او که با برآورد ۵۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان وارد حراج شده بود، پس از رقابت فشرده چند تن از مجموعهداران با قیمت نهایی یک میلیارد و ۴۵ میلیون تومان چکش خورد؛ رقمی که بهطور معناداری از سقف برآورد اولیه فراتر رفت و بار دیگر نشان داد آثار این هنرمند از پشتوانهای قابل اتکا در بازار هنر برخوردارند. استمرار رشد قیمت آثار شیرازی در دورههای مختلف حراج تهران، بیانگر تثبیت جایگاه او در میان هنرمندان اثرگذار خوشنویسی معاصر و افزایش اعتماد مجموعهداران به کیفیت هنری و ارزش سرمایهای آثارش است.
شیرازی که از شاگردان برجسته غلامحسین امیرخانی و از استادان انجمن خوشنویسان ایران به شمار میرود، در آثار خود کوشیده است سنت اصیل نستعلیق را با رویکردی معاصر در حوزه ترکیببندی، رنگ و فضا بازخوانی کند. او درباره فرآیند شکلگیری این مجموعه آثار گفته است: «خط نستعلیق در عین استحکام و قدرت ساختاری، از ظرافت و لطافتی کمنظیر برخوردار است و مهمترین چالش در نمایش این ویژگی، انتخاب رنگی است که بتواند این کیفیت را آشکار کند.» به گفته او، استفاده از لایههای شفاف رنگ و ایجاد طیفهای متعدد تنها با یک یا دو رنگ، سبب شکلگیری فضایی سیال و پیشبینیناپذیر میشود؛ فرآیندی که در آن بخشی از هویت نهایی اثر بر پایه «اتفاق» شکل میگیرد. در این شیوه، نور، زاویه دید مخاطب، شفافیت لایهها و انعکاس رنگها، همگی به عناصر فعال خوانش اثر تبدیل میشوند و تجربهای پویا و چندلایه از خوشنویسی معاصر را پیش روی مخاطب قرار میدهند.
در کنار شیرازی، دیگر استادان خوشنویسی نیز نتایج قابل توجهی به ثبت رساندند. اثر حسن زرینقلم با قیمت یک میلیارد و ۷۶۰ میلیون تومان، اثر میرزا غلامرضا اصفهانی با یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان، اثر غلامحسین امیرخانی با ۸۲۵ میلیون تومان، اثر امیراحمد فلسفی با ۷۷۰ میلیون تومان، اثر یدالله کابلی با ۶۰۵ میلیون تومان،خطی از محمد احصایی به قیمت ۶۶۰ میلیون تومان، اثر رضا بنیرضی ۶۶۰ میلیون، اثر بیژن بیژنی با ۳۹۶ میلیون تومان و دو اثر از کیخسرو خروش به ترتیب با قیمتهای یک میلیارد و ۷۶۰ میلیون تومان و ۳۳۰ میلیون تومان به فروش رسیدند؛ مجموعهای از نتایج که از تداوم اقبال بازار به طیف متنوعی از استادان کلاسیک و معاصر خوشنویسی حکایت دارد.
یکی دیگر از نکات قابل توجه این دوره، حضور مؤثر هنرمندان زن در بخش خوشنویسی و هنرهای وابسته بود. اثر «شمسه» از لیلا برزگر یارمحمدی با قیمت نهایی ۷۷۰ میلیون تومان به فروش رسید و اثر «ایران» از الهه خاتمی نیز با رقم ۳۳۰ میلیون تومان چکش خورد. این نتایج نشان میدهد که زنان هنرمند در حوزههایی چون خوشنویسی، تذهیب و هنرهای کتابآرایی، بیش از گذشته در کانون توجه مجموعهداران قرار گرفتهاند و توانستهاند جایگاهی قابل اعتنا در بازار حرفهای هنر ایران به دست آورند.
عملکرد آثار خوشنویسی در بیستوپنجمین حراج تهران، فراتر از ثبت چند فروش موفق، تصویری روشن از روند تثبیت ارزش اقتصادی و اعتبار فرهنگی این هنر ارائه میدهد. استقبال از آثار استادان کلاسیک در کنار خوشنویسان معاصر، رشد قیمتها نسبت به برآوردهای اولیه و حضور نسلهای مختلف هنرمندان، نشان میدهد خوشنویسی امروز نهتنها یکی از اصیلترین جلوههای هنر ایرانی، بلکه یکی از باثباتترین، قابل اعتمادترین و پویاترین بخشهای بازار هنر کشور محسوب میشود؛ جایگاهی که استمرار آن میتواند نقش مهمی در توسعه اقتصاد هنر و تقویت سرمایهگذاری فرهنگی در ایران ایفا کند.
