نشست «امامت و رهبری» در وین| تطبیقی پیوستگی رهبری در اندیشه اسلامی تبیین شد

به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، این برنامه که به مناسبت گرامیداشت یاد و خاطره شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر فقید انقلاب اسلامی ایران برگزار شد، به بررسی ابعاد تاریخی و نظری مفهوم رهبری و امامت در اندیشه سیاسی اسلام پرداخت و بر تداوم این مفهوم در تاریخ فکری اسلامی تأکید کرد. 

امامت الگویی برای حکمرانی آینده است

پروفسور امیر حُرّ، تاریخ‌پژوه و استاد دانشگاه در اتریش، ضمن ترسیم مختصات، اهداف و چشم‌اندازهای تمدن نوین اسلامی، تأکید کرد که تمدن اسلامی شباهتی به امپراتوری ندارد و هیچ‌گاه در پی تحمیل خود به دیگران نیست؛ بلکه محور رشد و گسترش آن در جهان، دعوت بر پایه عقلانیت، گفت‌وگو و آزاداندیشی است. 

وی توضیح داد که آنچه از آن به‌عنوان «تمدن اسلامی» یاد می‌شود، از منظر نظری در چارچوب دو نظریه قابل تحلیل است: نظریه خلافت و نظریه امامت. به باور او، جدای از خلفای راشدین، خلافت‌های پس از آن – مانند خلافت اموی و عباسی – لزوماً مبتنی بر قرآن و سنت پیامبر نبودند و عمدتاً در قالب نظام‌های سیاسی با ساختارهایی نزدیک به امپراتوری اداره می‌شدند. اما در نظریه امامت، اصل بنیادین بر عدالت، معنویت و تعالی روحی انسان استوار است و از این منظر، سیاست و حکومت نیز باید در خدمت تحقق عدالت و ارتقای معنوی بشر قرار گیرد. 

این تاریخ‌پژوه اظهار داشت: نظام‌های حکمرانی از ساختارهای ساده و محلی آغاز شده، سپس به امپراتوری‌ها گسترش یافته و در دوران معاصر به شکل دموکراسی‌ها درآمده‌اند. 

به گفته وی، این روند نشان می‌دهد که بشریت در مسیر تکامل شیوه‌های حکمرانی قرار داشته، اما همچنان با بحران‌های جدی در سطح جهانی مواجه است. 

پروفسور امیر حُرّ تصریح کرد که در وضعیت کنونی نیازمند بازاندیشی در مفهوم حکمرانی هستیم؛ به‌گونه‌ای که بتوان آن را در قالب ایده «حکمرانی جهانی» و با الهام از مفهوم امامت صورت‌بندی کرد. باید پرسید که گام بعدی در دستور کار بشریت چیست و چگونه می‌توان به نظامی دست یافت که نه صرفاً مشکلات امروز جهان را مدیریت، بلکه به‌واقع آن‌ها را ریشه‌کن کند. 

وی ادامه داد: تمدنی که در حقیقت یک اجتماع مدنیِ آزاد، اخلاق‌محور و عدالت‌گراست و در پی جبران رنج‌هایی است که بشر در اثر فقدان «خط تعالی» و گسست از معنویت متحمل شده است. 

شهید خامنه‌ای برای ما الگویی ماندگار است

پروفسور سلیم احمد هادیزیچ، به عنوان دومین سخنران به ایراد سخن پرداخت. وی ضمن تبیین اهمیت تداوم هدایت مسلمانان پس از ارتحال پیامبر اکرم (ص)، به نظرات گوناگون درباره موضوع خلافت و جانشینی در عالم اسلامی پرداخت. 

هادیزیچ افزود: برای مسلمانان بسیار مهم است که خود را متعهد به قرآن کریم، سنت پیامبر (ص) و اهل‌بیت ایشان بدانند و زندگی فردی و اجتماعی خود را بر این اساس تنظیم کنند. 

وی سپس با تجلیل از شخصیت شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، تأکید کرد که ایشان در روشنگری برای عالم اسلامی و مساعدت‌رسانی به مظلومان، به‌ویژه در جهان اسلام، نقشی بزرگ و منحصربه‌فرد ایفا کردند. 

هادیزیچ حضور خود در این نشست را وظیفه اخلاقی دانست و گفت: «من از بوسنیایی‌های مقیم اتریش هستم و برایم از جمله نقاط بارز دوران رهبری شهید آیت‌الله خامنه‌ای، زمانی بود که ایشان همه را برای کمک به مردم من در بوسنی فراخواندند.» 

وی با اشاره به همدردی عمیق آیت‌الله خامنه‌ای با مردم بوسنی در سال‌های جنگ (۱۹۹۲)، افزود که رهبر شهید ایران بارها در خطبه‌های نماز جمعه خود به اهمیت حمایت از مردم بوسنی در برابر تجاوز اشاره می‌کردند و این حمایت را به طور مستمر مورد تأکید قرار می‌دادند. 

هادیزیچ با استناد به حدیث نبوی «مَنْ لَمْ یَشْکُرِ النَّاسَ لَمْ یَشْکُرِ اللَّهَ» (کسی که از مردم سپاسگزاری نکند، از خداوند سپاسگزاری نکرده است)، تأکید کرد که قدردانی از خدمات شهید آیت‌الله خامنه‌ای به ملت بوسنی، که از ایشان یک الگوی کم‌نظیر ساخته است، یک وظیفه دینی و اخلاقی است. 

بنیادهای الهیاتی رهبری در ادیان ابراهیمی تبیین می‌شود

رضا غلامی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اتریش و رئیس خانه حکمت ایرانیان در سخنرانی خود با عنوان «رهبری و جانشینی در ادیان ابراهیمی؛ مطالعه‌ای تطبیقی میان مسیحیت و اسلام» به بررسی عمیق و تطبیقی بنیادهای الهیاتی نظریه‌های رهبری پرداخت و نشان داد که این مسئله همچنان یکی از زنده‌ترین پرسش‌های دینی و سیاسی در دنیای معاصر است. 

وی با طرح پرسش‌های بنیادین رهبری از کجا سرچشمه می‌گیرد، چه چیزی به آن مشروعیت می‌بخشد و چگونه از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود؟ — به مقایسه دو سنت بزرگ ابراهیمی پرداخت. 

غلامی با تأکید بر تنوع درونی هر دو دین، جریان‌های اصلی مسیحیت (کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان) و اسلام (سنی و شیعی) را ترسیم کرد. 

مدرس ارشد فلسفه سیاسی، مطالعات فرهنگی و تمدنی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران به پدیده نوظهور «رهبری فرامذهبی» اشاره کرد و گفت: در دنیای امروز، حتی برخی جریان‌های سنی، رهبری امام خمینی (ره) و شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای را نه لزوماً از منظر الهیاتی شیعی، بلکه از منظر کارآمدی سیاسی، استقلال و انسجام مورد توجه قرار می‌دهند. 

رایزن فرهنگی کشورمان جمع‌بندی کرد که هر دو سنت مسیحی و اسلامی، با وجود پاسخ‌های متفاوت الهیاتی، دغدغه مشترکی برای حفظ دین و هدایت جامعه دارند و تنها سنتی پایدار خواهد ماند که توان مواجهه پویا با پرسش‌های زمانه را از دست ندهد. 

خانه حکمت ایرانیان در وین، به عنوان مرکزی برای گفت‌وگوی فرهنگی، فلسفی و علمی میان سنت ایرانی-اسلامی و اندیشه معاصر، میزبان این رویداد بود که با استقبال پژوهشگران و علاقه‌مندان به مطالعات اسلامی و ایرانی روبرو شد.