تئاتر در باغ انقلاب و نگاه رهبری

به گزارش خبرنگار ایلنا، سال هشتاد و هشت بود. در محفلی در یک استودیو هنری، کشاورز و نادر گلچین و چند هنرمند دیگر، حضور داشتند. رییس جمهور ایران، همچنان توسط بخشی از مردم نقد می‌شد. شعار انرژی هسته‌ای حق مسلم ماست، هم به واسطه تاکید رییس جمهور نقد می‌شد. کسی مثل امروز باور نداشت که ایران چقدر توانمند است. 

ناگهان در برابر پرسش من، محمد علی کشاورز گفت: نه تنها این نوع انرژی، بلکه بمب هسته‌ای هم حق مسلم ماست! مگر ما بمب را مثل آمریکا برای حمله ناکازاکی و هیروشیما می‌خواهیم؟ 

بسیاری در جلسه یکه خوردند. گزارش را برای مدیران وقت روزنامه اطلاعات فرستادم، بنا بر مصلحت و گرایشی که به منتقدان رییس جمهوری وقت داشتند، گزارش در نتیجه در سایت تابناک بارگزاری شد. 

اما در تاریخ هنر ایران، نام‌هایی هستند که فراتر از بازیگری، به نمادهایی از پایداری، هویت ملی و تعهد به خاک میهن تبدیل شده‌اند. محمدعلی کشاورز، چهره‌ای ماندگار در تئاتر و سینمای ایران، یکی از این ستارگان درخشان بود که دوره‌های سخت انقلاب، جنگ تحمیلی و دفاع مقدس را لمس کرد و در تمام این دوران، با حضورش به هنرِ انقلاب معنا داد. واکاوی رابطه این هنرمند بزرگ با انقلاب اسلامی و مقام معظم رهبری، روایتی از همسویی اصالت ایرانی با عمق اسلامی است. 

هنرمندِ ماندگار در توفان انقلاب

محمدعلی کشاورز در دوره طلایی هنر تئاتر پهلوی دوم، به اوج شهرت رسید، اما برخلاف بسیاری از هم‌دوره‌ای‌هایش که با وقوع انقلاب سال ۱۳۵۷ مسیر مهاجرت را در پیش گرفتند، او آغوش خود را بر بادها گشود و هوای وطن دمید منتقد هنرمندان تلویزیون هم بود. صراحتا از سریال‌هایی که در آپارتمان ساخته می‌شد گریزان بود. معتقد بود هنرمندان سینما باید به جای آپارتمان، به شهرها و روستاها سفر کنند و کل ایران لوکیشن باشد. کاری که الان مدیران سینما زور می‌زنند تا نماد اقوام را به موزه سینما بکشانند، او عملا گوشزد کرده بود. 

بنابراین او انقلاب را نه یک اتفاق سیاسی صرف، بلکه یک جنبش فرهنگی و اقوامی می‌دانست که در آن جایگاه هنرمند واقعی روشن است. 

کشاورز در سال‌های پس از انقلاب، هرگز از تئاتر دوری نکرد. معتقد بود که انقلاب باید دارای روحی هنری باشد تا بقا پیدا کند. حضور او در نمایش‌های مذهبی و سنتی، به ویژه در آثاری که ریشه در فرهنگ شیعی و ایرانی داشت، نشان‌دهنده پذیرش او از فضای فرهنگی جدید بود. او هنرش را در خدمت هویت ملی قرار داد و این دو، در ذهن او از هم جدا نبودند؛ انقلاب برای او حفظ استقلال و فرهنگ ایرانی بود و او با بازی‌های خود این فرهنگ را زنده نگه می‌داشت. 

نگاه رهبری: هنر به مثابه جهاد

یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی هنری استاد کشاورز، توجه ویژه رهبر شهید به جایگاه او و هنر تئاتر بود. در دیدارهای متعدد با هنرمندان، رهبری محمدعلی کشاورز را به عنوان یک «استاد تمام عیار» و «میراث‌دار تئاتر ملی» می‌شناختند. 

نقطه عطف این ارتباط، دیدار هنرمندان در خردادماه سال ۱۳۹۵ بود. در این دیدار که استاد کشاورز نیز حضور داشت، رهبر شهید، در صحبت‌های خود به اشاره‌ای دلسوزانه و عمیق درباره جایگاه تئاتر پرداختند. رهبری هنر را اوج عظمت انسان و نزدیک‌ترین راه به شناخت خداوند معرفی کردند و تاکید کردند که هنرمند نباید خود را از جامعه و انقلاب جدا کند. امری که مطلقا در روزهای جنگ تحمیلی در رفتار مدیران وقت، دیده نمی‌شود. 

رهبر شهید، در پیام تسلیت خود به مناسبت درگذشت کشاورز، او را «پیشکسوت پارسا و متعهد تئاتر و سینما» نامیدند. این تعبیر «پارسا و متعهد» کلید درک نگاه رهبری به کشاورز است؛ یعنی هنرمندی که هم پاکی و تقوا (پارسایی) را حفظ کرده و هم در مسیر اهداف نظام و انقلاب (تعهد) گام برداشته است. ایشان تاکید داشتند که ماندگاری استاد کشاورز، به دلیل همین تعهد و اخلاص در کار هنری بود. 

تعلق خاطر به وطن

استاد کشاورز در مصاحبه‌های خود همواره اشاره می‌کرد که «ایران» همه چیز اوست. جملات معروف او مبنی بر اینکه «در این باغ (ایران) مانده‌ام تا خاک شوم»، بازتابی از تفکر انقلابی بود؛ یعنی دلبستگی به مرز و بوم و نپذیرفتن زندگی در غربت. 

رهبر شهید بارها گفتند که «امنیت ملی» بدون حضور شخصیت‌های فرهنگی معنا ندارد. 

استاد کشاورز با ماندن در ایران و ادامه فعالیت هنری‌اش در نمایش‌هایی مانند «مدئا»، حتی با «دایی جان ناپلئون» و آثار پیشگامی چون «شب قوزی»، این امنیت فرهنگی را هم دوران پهلوی دوم و هم در پی از انقلاب تقویت کرد. 

او نشان داد که می‌توان هم «مدرن» بود، هم «سنتی» و هم «انقلابی». 

او نشان داد که انقلاب اسلامی دشمن هنر نیست، بلکه حامی هنر اصیلی است که در خدمت مردم و هویت ملی باشد.