رئیس دیوان عدالت اداری در نشست خبری:
۹۳ درصد پروندههای دیوان عدالت اداری به صورت الکترونیکی رسیدگی میشود/ قاضی را نمیتوان با هوش مصنوعی جایگزین کرد
رئیس دیوان عدالت اداری با اشاره به روند الکترونیکی شدن فرآیند رسیدگی در این دیوان گفت: در حال حاضر حدود ۹۳ درصد پروندهها به صورت الکترونیکی رسیدگی میشود و استفاده از فناوریهای نوین در مرحله بعد میتواند به سمت دادرسی هوشمند پیش برود، اما تصمیمگیری قضایی همچنان بر عهده قاضی است و نمیتوان قاضی را با هوش مصنوعی جایگزین کرد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، حجتالاسلام احمد عابدی، رئیس دیوان عدالت اداری، در نشست علمی «قانون دیوان عدالت اداری؛ سه سال پس از اجرا» با اشاره به جایگاه دیوان عدالت اداری در قانون اساسی اظهار کرد: در قانون اساسی پیشبینی شده است که مردم بتوانند نسبت به مصوبات و اقدامات مراجع مختلف شکایت داشته باشند و مرجعی نیز برای رسیدگی به این شکایات تعیین شده است. طبیعتاً اجرای این اصل نیازمند قانون است و در سال ۱۴۰۲ قانونی در این زمینه داشتیم که این قانون باید آسیبشناسی شود.
وی افزود: بهویژه با توجه به وضعیت فعلی دیوان عدالت اداری و ماده ۱۳ قانون برنامه هفتم، قوه قضائیه مکلف شده است دادرسی را الکترونیکی کند. برای نخستین بار میتوان ادعا کرد که در کشور، پیش از پایان قانون برنامه هفتم، دیوان عدالت اداری به سمت اجرای کامل دادرسی الکترونیکی حرکت کرده است. ما حدود هشت یا ۹ ماه است که این روند را آغاز کردهایم و این امر با همت همکاران قضایی و اداری دیوان انجام شده است.
رئیس دیوان عدالت اداری ادامه داد: من بارها گفتهام که رئیس دیوان نقش آنچنانی در اجرای بسیاری از این موارد قانونی ندارد، چراکه بخش عمده زحمت بر عهده همکاران قضایی و اداری است و به حمدالله با تلاش این عزیزان، دادرسی در دیوان عدالت اداری الکترونیکی شده است.
عابدی گفت: ما میتوانیم ادعا کنیم که این روند بسیار زودتر از پایان برنامه هفتم محقق شده و دیوان عدالت اداری در این زمینه مقدم بر بسیاری از دستگاههای دیگر حرکت کرده است. البته در جلسات نیز مطرح شده که هنوز امکان الکترونیکی شدن صددرصدی رسیدگیها وجود ندارد، چراکه حدود ۱۰ درصد پروندههایی که از دادگستریها به دیوان وارد میشود، به صورت الکترونیکی ارسال نمیشوند و طبیعتاً دیوان عدالت اداری مجبور است این پروندهها را به صورت فیزیکی دریافت و رسیدگی کند.
وی افزود: البته این میزان در حال حاضر کمتر از ۱۰ درصد است و حدود ۹۳ درصد پروندهها به صورت الکترونیکی رسیدگی میشوند. با این حال، در شعب دیوان مصرف کاغذ ما به صفر رسیده است و این موضوع مؤید دیگری بر اجرای دادرسی الکترونیکی در دیوان است.
رئیس دیوان عدالت اداری با اشاره به کاهش قابل توجه مصرف کاغذ در این مجموعه اظهار کرد: سال گذشته برای خرید کاغذ، در پنجماهه نخست بیش از ۱۱ هزار بسته کاغذ تهیه کردیم، اما امسال این میزان به حدود هزار بسته رسیده است که آن هم به دلیل استفاده از کاغذ در هیئت عمومی است. در هیئت عمومی هنوز همه فرآیندها به صورت کامل الکترونیکی نشده و مقدمات پرونده انجام میشود.
عابدی تصریح کرد: بنابراین احتمالاً مصرف کاغذ اداری در دیوان عدالت اداری به صفر خواهد رسید. اگر توجه کنیم که کاغذ و پوشه مصرف نمیشود، من محاسبه کردهام که در حال حاضر فقط از محل کاغذ و پوشه، با نرخ سال گذشته و نه نرخ امسال، ماهانه حدود سه میلیارد تومان هزینه نمیکنیم. علاوه بر این، بعد از سه سال نیز باید برای این اسناد هزینه شود تا به سند الکترونیکی تبدیل شوند که این موضوع نیز هزینههای مربوط به آرشیو را کاهش میدهد.
رئیس دیوان عدالت اداری درباره آثار و ثمرات دادرسی الکترونیکی اظهار کرد: یکی از آثار و ثمرات این رسیدگی الکترونیکی در ایام جنگ ۴۰ روزه خود را نشان داد. در هفته اول، حدود هشت هزار پرونده رسیدگی شد. با وجود شرایط امنیتی، دیوان در واقع تعطیل نبود و قضات ما نهتنها کاهش آمار رسیدگی نداشتند، بلکه میزان رسیدگیهای آنان بهشدت افزایش یافت.
عابدی ادامه داد: یکی دیگر از ثمرات این موضوع این بود که اگر زمانی، خداینکرده، به دلیل مشکلات یا شرایط خاص، دیوان نیاز داشته باشد که به صورت غیرحضوری رسیدگی کند، آمادگی صددرصدی برای این کار وجود دارد. ما در ایام جنگ نیز این کار را انجام دادیم و مسیر بسیار موفقی بود و رضایتمندی نیز در آن وجود داشت.
وی گفت: یکی از آثار بسیار مثبت این موضوع، حضور فیزیکی همکار محترم در منزل است که این نیز از دستاوردهای بسیار بزرگ این طرح محسوب میشود.
رئیس دیوان عدالت اداری در ادامه درباره احتمال بروز برخی مشکلات در صورت مراجعه حضوری مردم اظهار کرد: ممکن است این اشکال مطرح شود که اگر مردم بخواهند ملاقات داشته باشند، چه باید کرد. این موضوع نیز پیشبینی شده است و احتمالاً بهزودی همایشی در این خصوص خواهیم داشت.
عابدی افزود: با توجه به اینکه بعد از جنگ ۱۲ روزه، این موضوع مورد توجه قرار گرفت که اگر مجدداً اتفاقی برای کشور رخ داد، باید آمادگی لازم وجود داشته باشد، پیشنهادهایی مطرح شد که هم رسیدگیها انجام شود و هم خطرات ناشی از هجمه دشمن کاهش پیدا کند.
وی ادامه داد: بعد از جنگ ۱۲ روزه به سراغ اجرای ماده ۱۱۳ رفتیم و اجرای ماده ۱۱۳ را کلید زدیم و این موضوع به سرعت پیش رفت.
رئیس دیوان عدالت اداری در ادامه با اشاره به برخی عوارض دادرسی غیرحضوری گفت: یکی از موضوعات این است که مردم ممکن است بخواهند دیدار داشته باشند. هرچند رسیدگی در دیوان عدالت اداری غیرحضوری است، طبیعتاً اگر کسی بخواهد برای دیدار با قاضی شعبه مراجعه کند، این موضوع نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
عابدی در ادامه اظهار کرد: ما این مشکل را حل کردهایم و در برنامهریزیهای انجامشده، امکان ملاقات از طریق سیستم پیشبینی شده است. از طریق این سیستم، ملاقات انجام میشود و حتی امکان مطالعه پرونده و خلاصهنویسی نیز وجود دارد. زمانی که فرد با دیوان تماس میگیرد، تماس برقرار شده و به صورت چهرهبهچهره میتواند صحبت کند و راهنمایی یا اطلاعرسانی لازم درباره پرونده را دریافت کند.
رئیس دیوان عدالت اداری ادامه داد: بنابراین، بدون اینکه فرد مجبور باشد به دیوان عدالت اداری مراجعه کند، همکاران ما از اینجا با او تماس برقرار میکنند. بسیاری از ضعفهای این فرایند برطرف شده و به راحتی میتوانیم این کار را برای خدمت به مردم توسعه دهیم.
عابدی یکی دیگر از اقدامات انجامشده را ارجاع خودکار پروندهها عنوان کرد و گفت: یکی دیگر از کارهایی که انجام شده، بحث ارجاع خودکار است. البته نمیگویم ارجاع هوشمند، چراکه اجرای هوشمند به این معناست که سیستم خودش یکسری پردازشها را انجام دهد. ارجاع ما هنوز به این معنا نیست که خودش پردازش داشته باشد. به حمدالله اکنون ارجاع ما نیز به صورت الکترونیکی انجام میشود.
دیگر اینگونه نیست که چندین نفر از کارکنان ما معطل شوند تا پرونده را بررسی کنند و به صورت دستی بنویسند. این فرآیند زمانبر بود؛ پرونده ابتدا از دبیرخانه میآمد، سپس به دفتر معاون و بعد به معاون ارجاع میشد، اما اکنون به محض اینکه دادخواست تقدیم میشود، بلافاصله و در همان روز، این ربات یا همان سیستم ارجاع الکترونیکی، پرونده را بر اساس دستوراتی که به آن دادهایم، ارجاع میدهد. البته طبیعتاً ممکن است این سیستم نیز نقاط ضعف و اشکالاتی داشته باشد.
عابدی در ادامه با اشاره به دیگر آثار الکترونیکی شدن فرآیندها گفت: یکی دیگر از آثار این موضوع این است که دیگر نیازی به بایگانی فیزیکی نداریم و حتی تا حدودی میتوان گفت ممکن است در آینده نیازی به برخی نیروهای انسانی نباشد، چراکه سیستم بسیاری از کارها را خودش انجام میدهد.
وی افزود: البته مدیر دفتر را نمیتوانیم حذف کنیم، چون قانونگذار یکسری تکالیف را بر عهده مدیر دفتر گذاشته است و این تکالیف باید انجام شود. اما به هر حال در استفاده صحیح از نیروی انسانی نیز این موضوع بسیار مؤثر است. ما در حال حاضر آنقدر کار عقبافتاده و کمبود نیرو و کارمند داریم که میتوانیم از نیروهای موجود برای انجام این کارها استفاده کنیم و همین کار را نیز در حال انجام هستیم.
رئیس دیوان عدالت اداری خاطرنشان کرد: اینها بخشی از آثار و برنامههایی بوده که انجام شده است. البته این طرح ما یک فاز سوم نیز دارد و آن این است که در آینده به سمت دادرسی هوشمند حرکت کنیم.
عابدی ادامه داد: دادرسی هوشمند نیز باید با رعایت تمام جوانب شرعی، قانونی و امنیتی انجام شود و فرد بتواند از منزل خود وارد سیستم شود و امور مربوط به پرونده را انجام دهد.
عابدی همچنین اظهار کرد: ما در حال تهیه یک موتور جستوجوی داخلی هستیم و در این زمینه، از آن چیزی که مقام معظم رهبری فرمودند نیز استفاده میکنیم. البته نمیدانم موفق میشویم یا نه، چراکه کار بسیار سختی است، اما به هر حال هماهنگیهایی انجام دادهایم تا به ما کمک کنند.
وی افزود: اگر انشاءالله این طرح نیز به نتیجه برسد، میتوانیم به سمت «اتقان آرا» و در واقع به سمت داشتن یک دستیار قاضی بومی حرکت کنیم. برای ما مهم است که این دستیار هوشمند باشد و حتی ممکن است بتوانیم بخشی از کارها را به هوش مصنوعی بسپاریم.
رئیس دیوان عدالت اداری تصریح کرد: بسیاری از کارهایی که مربوط به اصل حکم و اتخاذ تصمیم قضایی نیست و طبق موازین شرعی صرفاً باید به قاضی سپرده شود، همچنان بر عهده قاضی خواهد بود، اما بسیاری از مقدمات کار و مسائل شکلی را میتوان به سیستم سپرد.
وی افزود: در شرایطی که اینترنت قطع شد، با وجود اینکه بسیاری ممکن است تصور کنند فعالیتهای ما متوقف میشود، کار ما ادامه پیدا کرد، چراکه از اینترانت استفاده میکردیم.
رئیس دیوان عدالت اداری خاطرنشان کرد: به هر حال این صحبتها را از این جهت خدمت شما عرض کردم که ما همیشه از نظرات همکاران استفاده میکنیم. هیچ سیستمی نباید متوقف باشد؛ هم قانون ما باید پویا باشد، هم قضات ما باید پویا باشند و هم مسئولان ما باید پویا باشند.
عابدی گفت: مسئولان باید دائماً در ذهن خود طراحی و ایدهپردازی داشته باشند. ببینید، رسیدگی و اقدامات سنتی که محصول گذشته است و میگوییم چون قبلاً این کار را انجام میدادیم، باید همچنان همان کار را انجام دهیم، قابل قبول نیست.
وی افزود: من همیشه به دوستان میگویم که وقتی یک موضوع یا یک روش را میبینیم، باید آن را مورد بررسی قرار دهیم و ببینیم آیا همچنان میتواند پاسخگوی نیازهای امروز باشد یا خیر. نباید صرفاً به این دلیل که یک کار در گذشته به این شکل انجام میشده، همان روش را ادامه دهیم.
عابدی در ادامه اظهار کرد: اگر مدیران صرفاً بخواهند تبعیت کنند و همراهی داشته باشند، اما ایدهپردازی نداشته باشند، نمیتوانیم پیشرفت کنیم. اگر رویکرد یک مدیر این باشد که ایدههایی مطرح شود تا از کشورهای دیگر عقب نیفتیم، این موضوع اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: اسلام همیشه به ما دستور داده است که در بسیاری از زمینهها پیشرو باشیم. قاعده فقط مربوط به بحث سلاح نیست؛ هرچند سلاح مصداق بارز و شاخص آن است، اما در سایر مصادیق نیز باید تلاش کنیم جلو بیفتیم.
رئیس دیوان عدالت اداری اظهار کرد: طبیعتاً اشکالاتی هم وجود دارد و قطعاً مواردی هست که باید اصلاح شود. من مطالب مقدماتی را عرض کردم تا رویکرد عزیزان این باشد که به ما کمک کنند.
عابدی ادامه داد: اگر بخواهیم در آینده همین مسیر الکترونیکی را ادامه دهیم، اولاً اگر از نظر دوستان ایرادی به این مسائل وجود دارد، ما خودمان به عنوان مجموعهای که درگیر این موضوع هستیم، از دریافت نظرات و نقدهای بیرونی بسیار خوشحال میشویم تا بتوانیم آنها را ببینیم و اصلاح کنیم و دیگران نیز بتوانند از این تجربه تبعیت کنند.
وی افزود: طبیعتاً انتظار داریم دوستان اگر نکته یا پیشنهادی دارند، مطرح کنند. همچنین در خصوص خود دادرسی هوشمند نیز اگر نکات یا مواردی مدنظر عزیزان است، بسیار خوشحال میشویم که از آنها استفاده کنیم.
