زارعی:
پیروز هر توافقی کسی است که برای جنگ آمادهتر باشد
کارشناس مسائل سیاست خارجی، با تحلیل اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره ایران و تنگه هرمز، تأکید کرد که آمریکا در هفتههای اخیر نتوانسته هیچ تغییری در معادلات منطقه ایجاد کند و حتی «تنها ابزار فشار خود» را کنار گذاشته است. وی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران مدیریت تنگه هرمز را یک راهبرد کلان میداند، گفت تهران نه به دنبال بستن این آبراه است و نه حاضر است از نقش تعیینکننده خود در آن عقبنشینی کند و هر توافقی نیز زمانی پایدار خواهد بود که طرف مقابل بداند ایران برای هر سناریویی آماده است.
به گزارش ایلنا، سعدالله زارعی در گفتوگویی درباره تحولات منطقه صحبت کرد که به شرح زیر است:
پرسش: پیش از اینکه متن نهایی جمهوری اسلامی ایران درباره توافق بهطور رسمی به آمریکاییها منتقل شود، از طرف رئیس جمهور آمریکا ادعاهایی درباره آن مطرح میشود که چنین است و چنان. ادعای یکطرفهای است که مطرح میشود. جمهوری اسلامی ایران، هنوز مطلبی را رسمی اعلام نکرده است. تحلیل شما از این اظهارات چیست؟
زارعی: من در مقدمه عرض کنم که بسیار حیف است وقت ما و بینندگان عزیز، صرف تجزیه و تحلیل سخنان کسی در این حد و اندازه شود و بخواهیم خیلی جدی بگیریم، اما دو سه نکته اهمیت دارد. یکی واقعیت صحنه است، یعنی ترامپ در چه فضایی این نوشته مجازی را آورده و یک چیز اساسی هم اعلام کرده و آن برداشتن محاصره است که این تنها سلاحی بود که آمریکاییها در دو ماه اخیر داشتند، چیزی غیر از این نداشتند، فقط همین محاصره بوده است، جنگ که نبود و کار جدیدی هم صورت نمیگرفت. نفت ایران هم صادر میشد.
بنابر این، آمریکا همین یک سلاح را داشت. ترامپ در این نوشته مجازی میگوید که من این را کنار گذاشتم. با توجه به روند، خیلی هم نباید حرفهای او را جدی گرفت. در مطلب آقای دکتر قالیباف هم آمده بود که ما نگاه به رفتار میکنیم، نگاه به ادعا نمیکنیم. فضا این بود که آمریکاییها به هر دری زدند تا بتوانند در یک فضای بدون دادن امتیاز به آن چیزهایی که دنبال میکردند، برسند. این فضا روی آنها مسدود بود.
شما نگاه کنید در این سه هفته گذشته، اینها دو سه جور اقدام انجام دادند. همین دیشب، اقدامی را در استان بوشهر انجام دادند، اما نتیجه این کارهای آمریکا چه شده است؟ ضمن اینکه حالا پاسخهای متناسبی هم دریافت کردهاند و مشخص شد، اقدامی که انجام میدهند، بدون واکنش نخواهد بود، اما چه معادلهای را توانستند تغییر دهند؟ هیچ کاری نکردند و نتوانستند کنند. تنگه، همچنان در اختیار جمهوری اسلامی ایران است و نیروی دریایی سپاه در اینجا قانون وضع میکند. مسیر عبور را مشخص کرده است و کشورها به این مسیر تعیینشده تمکین کردهاند که لازمه آن این بوده است تا با طرف ایرانی مذاکره کنند و بگویند که کشتی و نفتکش ما میخواهد وارد یا خارج شود.
پرسش: ترامپ مدعی است که ایران، عوارض میخواهد، اما ایران هیچ وقت مدعی اینکه عوارض بگیرد، نبوده است و میگوید من هزینه تأمین امنیت، مسائل زیستمحیطی و خدمتها را میگیرم. رئیس جمهور آمریکا ادعا کرده است که ایران نباید عوارض بگیرد؟
زارعی: درست است. حالا بحث این است که این نوشته مجازی ترامپ در دورانی طرح شده که تنگه هرمز، زیر نظر و مدیریت جمهوری اسلامی ایران بوده و هیچ تلاش آمریکایی نتوانسته است بر تصمیم جمهوری اسلامی ایران تأثیر بگذارد. کارهای اخیر دشمن هم با واکنش روبرو شده است و این حملهای که جمهوری اسلامی ایران در برابر حمله آمریکا به فرودگاه بندرعباس انجام داد و به پایگاه آمریکا در کویت حمله کرد، نشان داد که دست آمریکا باز نیست و نمیتواند یکطرفه، کاری کند تا بتواند قاعده تنظیم شده جمهوری اسلامی ایران را تغییر دهد.
حالا میگوید که من محاصره را برداشتم. همانطور که عرض کردم، این تنها سلاحی بود که آمریکاییها در این دوران در اختیار داشتند و با آن به ما فشار میآوردند. نکته دوم این است که ترامپ، همیشه فضای شکست را در مواجهه با مخاطب بهگونهای تنظیم میکند که اول، یک گیجی ایجاد کند، یعنی سر و ته کار خیلی معلوم نباشد، همچنانکه اگر کسی این نوشته مجازی را بخواند، خیلی نمیتواند ربط این بخشها را با همدیگر تشخیص دهد. دوم هم اینکه در فضای داخلی آمریکا بگوید، نه، من از موضع قدرت، این محاصره را بر میدارم.
پرسش: در واقع ادعا دارد که محاصره را به عنوان پیششرط ایران بر میدارد و با چیزهایی که بعد گفته است، میخواهد زهر آن را بگیرد؟
زارعی: بله، حالا البته ما اعتمادی نداریم به اینکه محاصره برداشته شود و به نظر من هم برداشته نمیشود. ما درباره یک نوشته مجازی و یک پیام صحبت میکنیم، نه درباره یک اقدام، اما در همین حد که این آمده و گفته است که من محاصره را برداشتم و ایران باید این کارها را انجام دهد، یعنی یکی با فعل گذشته که مربوط به آمریکا است و یک سلسله کارهای خیالی با فعل حال حاضر که ایران باید این کارها را انجام دهد؛ خود این نشان میدهد که آمریکاییها در فضای انتخاب و اختیار نیستند، با یک فضای مخمصهگونهای روبرو هستند که نمیدانند راه عبور از این را باید چگونه بگذرانند.
مطلب سوم که اینجا اهمیت دارد، این است که آمریکا در فضای اقتصاد داخلی و همچنین خارجی به شدت زیر فشار است. یک پرسش بزرگ برای همه مطرح است که شما چه کار کردید؟ چه کار میکنید؟ ایران، سر جای خود است. یک قاعده و قدرت جدید هم به قدرتهای جمهوری اسلامی ایران اضافه شده است. یک ترس همیشگی را مبنی بر اینکه اگر آمریکا با ایران جنگ کند، چه پیش میآید، جمهوری اسلامی ایران پشت سر گذاشته، از یک فضای مبهم به یک فضای روشن رسیده، قدرت در تنگه را هم که گرفته است و با هیچ فشاری، رها نمیکند. تو داری چه کار میکنی و چه کاری میخواهی انجام دهی؟ کدام از آن کارها به نتیجه رسیده است؟
به علت این فشارها، ترامپ آمده و یک نشانهای داده که من دارم حل میکنم و حاضرم حتی فداکاری هم کنم! محاصرهای که تنها سلاح من بوده است، زمین بگذارم؛ یک تأثیری در فضای اقتصاد دنیا ایجاد کند، اما در واقع، نباید اعتماد کنیم. یعنی ما در جمهوری اسلامی ایران باید بدانیم که انتخاب آمریکاییها در این صحنه، امتیاز دادن نیست. علامت امتیاز میدهند تا اینکه در داخل، ما را به هم بریزند.
آن بخشی که به ما مربوط میشود، آن قسمتی که خطاب آمریکا به جامعه ایرانی است، میخواهد بگوید که ایرانیها چرا آنقدر بر اصول خود پافشاری میکنند، ما کوتاه آمدیم، شما هم کوتاه بیایید. با این پنج، شش خطی که در این نوشته مجازی آورده است، میگوید که شما در اینجاها کوتاه بیایید تا ما همراهی کنیم و مسئله حل شود.
این در حالی است که ما میخواهیم بهطور کلی در منطقه، استفاده از جنگ ضد ایران و گروههای مقاومت برای تغییر معادلههای منطقه کنار گذاشته شود، منطقه در یک فضای طبیعی به انتخاب خود برسد، لبنان در چارچوب داخلی خود تنظیم شود، کشورهای جنوب خلیج فارس و جاهای دیگر هم به اینصورت، اما دشمن حاضر نیست که این را کنار بگذارد، به آن علت که این یعنی کنار گذاشتن ابرقدرتی آمریکا و مهمترین حوزه نفوذ آن که منطقه غرب آسیا است. ما باید به این موضوع توجه کنیم و به آنچه در اطراف ما روی میدهد، راهبردی نگاه کنیم.
پرسش: فتوای رهبر شهید انقلاب و همچنین حضور ایران در ان پی تی، گواه این است که ایران نمیخواهد سلاح اتمی داشته باشد و موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران، پیشتر اعلام شده است. یکی از چیزهایی که همیشه ترامپ میگوید، این است که ایران نباید سلاح اتمی داشته باشد. باز در این نوشته مجازی، همین را گفته است. فکر میکنید که این موضوع را یعنی چیزی که بنا نبوده است تا باشد، به عنوان یک دستاورد، پیش میکشد و مطرح میکند؟ تحلیل شما این است؟
زارعی: ببینید، اگر بالا و پایین این نوشته مجازی را نگاه یا خلاصه کنید، از آن در مجموع، پنج تا عنصر در میآید. یک عنصر، مربوط به خود آمریکاییها میشود که گفته است، من محاصره را بر میدارم. چهار تا موضوع مربوط به ایران میشود. موضوعهای هستهای، تنگه، اموال بلوکهشده و موضوع کلی توقف جنگ.
درباره دو تا از اینها شما نگاه کنید، آن چیزی که آمریکاییها درباره موضوع هستهای حرف میزنند و میگویند که بمب ایرانی؛ این در راهبرد ایران نیست. این راهبرد، نشان میدهد که بمب گفتهشده، جزو انتخابهای جمهوری اسلامی ایران نیست؛ نه اینکه اجباری باشد. یعنی تشخیص، این است که بمب، بازدارندگی نمیآورد و به قدرت نظامی ما کمک نمیکند؛ با تحلیل اینکه بمب در ساختار نظامی ما کمککننده نیست، ما میگوییم به سمت بمب نمیرویم؛ حالا البته ممکن است وضعی پیش آید.
پرسش: حداقل تا حالا این بوده است؟
زارعی: بله. حالا همین را که ما بهصورت راهبردی بیان کردیم، دشمن میخواهد جوری بفروشد و در کنار آن هم یک ادعای اضافه میکند. این مشخص است که جایی ندارد، اینها آمدهاند، بمباران کردهاند و بعد همین ترامپ اعلام کرده است که تمام شد؛ حالا آمده است و میگوید که من با انرژی اتمی، با چین، با خود ایران میآیم و این را بمباران میکنم! یعنی یک ادعای خندهدار با فعل مضارع (حال حاضر) مطرح شده، در حالیکه هیچ توافقی بین ما و آمریکا درباره حرکت در این مسیر، انجام نشده است.
دوم، موضوع تنگه هرمز بوده، مگر جمهوری اسلامی ایران گفته است که من میخواهم تنگه را ببندم؟ مگر ما صحبت از انسداد کردهایم؟ صحبت از این است که عبور و مرور تنگه هرمز از این به بعد در هر اندازه و حجمی که بیشتر باشد، به نفع ما است. با اداره جمهوری اسلامی ایران انجام میشود. دو مسیر عبور و مرور هم مشخص کردهایم، یکی برای رفت، برای برگشت، از شمال و جنوب جزیره لارک.
حالا دشمن میگوید که این عبور و مرور بدون محدودیت باشد. ما میگوییم، حداکثری باشد، یعنی حتی از نظر عدد، اما در چارچوبی که کشتیهای نظامی نمیتوانند عبور کنند، دوم اینکه کشورهای متخاصم، اجازه عبور ندارند و سوم اینکه وقتی آبراه بهدست ما مدیریت میشود، هزینههای مدیریتی دارد و عبور و مرور در تنگه بر اساس این چارچوب، آزاد شود. این جزو راهبردهای جمهوری اسلامی ایران است.
پرسش: اینکه ترامپ در مطلب خود، آرزوهای خود را گفته که جزو پیششرطهای ایران برای ورود به گفتوگوها درباره هستهای نبوده است، اما در اینکه او ادعا میکند که این انجام شود، نکته مهم، پذیرفتن نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. تا پیش از این، برای آژانس اعتباری قائل نبود؛ حال، با همکاری ایران و نقش نظارتی آژانس، احترام قائل شده است؟
زارعی: گفته است که چین بیاید. مثالی داریم که همسایگان یاری کنید تا من شوهرداری کنم. ترامپ، عدهای را به کمک فرا میخواند که کاری انجام دهد. پذیرش آن کار از طرف جمهوری اسلامی ایران، امکانپذیر نیست. جزو راهبردهای ما حفظ توانمندیهای هستهای است و او در آن فضا برای خود میگوید و مرتب، یک روز در میان، این حرفها را تکرار میکند. مثل اینکه میخواهد جا بیاندازد که ما چنین آیندهای در پیش داریم.
پرسش: این برای دنیا روشن شده که چیزی که ایران در جنگ از دست نداده، تنگه هرمز است. چطور میشود که این را در مذاکره از دست بدهد. تنگه هرمز بهویژه پس از پیام رهبر انقلاب در روز ملی خلیج فارس، حتمی است که به قبل برنمیگردد، اما همچنان اصرار ترامپ بر این است که حداقل در ذهن او هم که شده، تنگه هرمز، باز و عبور کشتیها آزاد خواهد شد و از آن طرف، محاصره را بردارم؟
زارعی: این نکته مهم است. در ذهن او این است که به زور میتواند تنگه را باز کند، به زور جلو آمده جلو و چند بار باز نشده است. این صحنه ثابت کرد که آمریکا قادر به باز کردن تنگه هرمز نیست، اما آیا سیاست جمهوری اسلامی ایران، چیزی است که ترامپ ادعا میکند، ایران در پی بسته شدن تنگه است؟ نه، سیاست جمهوری اسلامی ایران، این است که باید از این تنگه، نفع داشته باشد، نفع ایران در باز بودن تنگه است؛ البته در چارچوب و یک شیوهنامه مشخص که در حال رایزنی با عمان است تا بتواند یک چارچوب توافق شده بین دو کشور بر اساس نفعهای مشترک تنظیم شود؛ بنابر این، حرفی که ترامپ در اینجا میزند، از روی درماندگی او در این بوده که نتوانسته است با فشار نظامی، کار را به نتیجه برساند و سرپوش میگذارد.
نکته دیگر، برخی از کشورهای جنوب هستند. متأسفانه کشورهای جنوب، مثل اینکه بنا ندارند به این راحتیها منطق را بپذیرند و حقیقت را دریابند.
در همین قضیههای اخیر، کشورهای عربی به آمریکا فشار آوردند که با هیچ شرطی، نظم جدید تنگه هرمز را قبول نکنید و این به ضرر ما است. بنابر این، آنها حاضرند بهطور مثال در یک حدی، در جنگ شرکت کنند.
وقتی این تنگه باز نشود، کویتیها و اماراتیها نمیتوانند کاری کنند و باید بدانند که جمهوری اسلامی ایران، تنگه هرمز را به عنوان بزرگترین راهبرد خود و کلید حل مسائل در نظر گرفته است؛ فقط هم جنبه اقتصادی و امنیتی ندارد. بعدهای مختلف دارد.
تنگه هرمز و قدرت ایران است که نظم حقوقی آینده منطقه غرب آسیا را تعیین میکند.
این جایگاه تعیین نظم آینده منطقه است. با توجه به اینکه موضوع به نفع کشورهایی مثل عربستان است تا با توجه به تجربهای که از شکست آمریکا در باز کردن تنگه با زور دیدند، بیایند وارد گفتگوی دو جانبه با ایران شوند و ایران هم با این گفتگوهی دو جانبه، موافق است.
پرسش: با رفتاری که آمریکا با عمان کرده، بقیه ممکن است جا بزنند. به عمان گفته است که تو را نابود میکنم. عمان، جزو نخستین کشورهای عربی است که آمریکا به رسمیت شناخت و یکی از یاران قدیمی آمریکایی در منطقه است، اما با عمان، اینطور حرف میزند؟
زارعی: خوشبختانه عمانیها هم یک مقدار در برابر این فشار، مقاومت نشان دادند. آن چیزی که منطق حکم میکند، نفعهای عربستان بهطور خاص است. ما از بقیه لازم نیست که خیلی اسم ببریم. از بزرگ آنها حرف میزنیم که عربستان بوده و به نفع آنها است که حقیقت را بفهمند؛ در آینده، اینجا یک نظم حقوقی منطقهای حاکم خواهد بود.
دیگر دوره ترم درس حقوق خارجی و به تعبیری، بینالمللی، به سر آمده و سلطه آمریکایی که بخواهد در منطقه بر اساس نفعهای خود، چپاول کند، تمام شده است. عربستان، باید درک کند که این به نفع آن است، چون جمهوری اسلامی ایران نمیخواهد که زور بگوید، ما که نمیخواهیم کشورها را زیر بلیط خودمان در بیاوریم، ما میخواهیم کشورها آزاد و مستقل باشند، نفع داشته باشند و روابط درون منطقهای، مبتنی بر حل و فصل برادرانه مسائل باشد. این آرمان جمهوری اسلامی ایران است. اینها این درک ندارند و همچنان میتوانند با پیوند با آمریکا در برابر ایران کاری انجام دهند و اشتباه کنند. مطمئنم در ۵ تا ۶ ماه آینده، این حقیقت که چارهای جز کنار آمدن و توافق با ایران ندارند، در منطقه و همین عربستان، روشن خواهد شد.
پرسش: ترامپ، ادعایی هم درباره پاکسازی تنگه هرمز از مینهای دریایی کرده، در صورتیکه هیچ وقت بهطور رسمی اعلام نکرده که آنجا، مینریزی انجام شده و خود او، حتی داخل تنگه نتوانسته است که بیاید. آن طرف عمان، چطور با آن کشتی مینروبی ادعایی، میخواهد که پاکسازی کند؟
زارعی: اینها روز سهشنبه به کشتی یا قایق ایران حمله کردند، ادعای آنها این بود که در بخش جنوبی تنگه، مینریزی شده است. اگر این حرف راست باشد، ما در جهت نظارت بر تنگه و اینکه عبور و مرور، حتی برای کشتیهای کوچک از شمال و جنوب لارک باشد، یک کار نظامی کردیم.
به این معنا که ایران، مصمم به محکمتر کردن این قفل است. این حرف، اگر درست باشد که پس از مینریزی، به ایران حمله شده است و آمریکاییها چنین ادعایی دارند، یعنی ایران، نه تنها بنا ندارد تا اندکی از مسئله بکاهد، بلکه میخهای تنگه را محکمتر میکند.
پرسش: در نوشته آقای قالیباف در فضای مجازی آمده که پیروز هر توافق، کسی است که از فردا برای جنگ آمادهتر باشد؟
زارعی: این نشانه خوبی است، برای اینکه ثابت شود تا ما حتی اگر بنا است جنگی هم شود، این تنگه را حفظ میکنیم و از آن کوتاه نمیآییم.
