احترام، صداقت و تلاش واقعی؛ سه رکن اصلی بازسازی سرمایه اجتماعی دولت

وی با اشاره به دستاوردهای انقلاب اسلامی تأکید کرد: باید پایبند به آرمان‌های شهدا بود و خدمتگزاری صادقانه به مردم را وظیفه اصلی کارگزاران دانست. قائم‌پناه سپس با اشاره به شرایط ویژه کشور تصریح کرد: ناترازی‌های انباشته طی دهه‌های گذشته در حوزه‌های اقتصادی، انرژی، سیاست خارجی و انباشت‌های اجتماعی امروز به ما رسیده است؛ اما با وجود این دشواری‌ها، شانه خالی کردن از مسئولیت ممکن نیست، زیرا ایران وطن ما و مردم سرمایه اصلی کشور هستند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به تأکیدات رئیس‌جمهور در جلسات هیأت دولت گفت: دکتر پزشکیان همواره بر شنیدن صدای مردم و گفت‌وگوی صادقانه با آنان تأکید داشته‌اند. به گفته قائم‌پناه، گفت‌وگوی صادقانه «ذاتاً بدون پیرایه‌های سیاسی» است؛ یعنی مسئولان باید واقعیت‌ها، مشکلات، محدودیت‌ها و راه‌حل‌ها را شفاف با مردم در میان بگذارند و حتی در کمک‌رسانی و اقدام حمایتی نیز شأن مردم حفظ شود.

وی با نقل مضمون فرمایشی از رهبر معظم انقلاب افزود: یکی از مهم‌ترین عوامل مردمی بودن دولت، گفت‌وگوی صادقانه با مردم است. قائم‌پناه تأکید کرد: مردم وقتی ببینند مسئولان با تمام توان در حال تلاش‌اند، حتی اگر همه مطالبات محقق نشود، قدردان خواهند بود. رئیس‌جمهور در سفرهای استانی نیز بر رضایت‌مندی، تکریم و احترام مردم تأکید دارد و بر این باور است که «اگر مردم نباشند، ما رسمیت نداریم». مردم سرمایه و پشتوانه دولت‌اند و باید با آنان به‌طور مستمر گفت‌وگو شود.

قائم‌پناه در ادامه با انتقاد از نگاه محدود به ارتباطات مردمی تصریح کرد: تاکنون ارتباط با مردم عمدتاً به دریافت نامه، شکایت و تماس تلفنی محدود بوده است، در حالی که بخش عمده این نامه‌ها درخواست‌های فردی مانند اشتغال، وام یا کمک‌های شخصی است که دولت نه می‌تواند و نه باید خارج از ضابطه به آن پاسخ دهد. وی افزود: این شیوه، تعریف کامل و درستی از ارتباط مردمی نیست و اگر ارتباط مردمی به چنین چارچوبی تقلیل یابد، هم «انتظار بی‌جا» تولید می‌شود و هم سرمایه اجتماعی آسیب می‌بیند.

وی خاطرنشان کرد: ضمن پاسخ‌گویی به مطالبات مردم، باید سازوکاری فعال برای ارتباط با جامعه طراحی شود؛ سازوکاری که در آن دولت به‌صورت پیش‌دستانه و منظم با تشکل‌های مردم‌نهاد، نمایندگان اقشار مختلف، نخبگان، دانشگاهیان، هنرمندان، دانشجویان، جوانان و زنان گفت‌وگو کند؛ آن هم نه در شرایط بحران و تنش، بلکه در فضای تعامل، آرامش و اعتماد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور تأکید کرد: هر وزارتخانه و دستگاه اجرایی باید برای گفت‌وگوی مستمر با تشکل‌های مرتبط با حوزه خود «سازوکار مشخص» طراحی کند. وی با ذکر نمونه گفت: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید به‌طور منظم با هنرمندان و اصحاب فرهنگ گفت‌وگو داشته باشد، وزارت علوم و دانشگاه‌ها با تشکل‌های دانشجویی ارتباط مستمر برقرار کنند و رؤسای دانشگاه‌ها موظف باشند به دانشجویان وقت بدهند و حرف آنان را بشنوند.

قائم‌پناه با اشاره به تجربه دوران دانشجویی خود افزود: احترام به دانشجو و شنیدن مطالبات او یک اصل است و این نگاه باید امروز هم در مدیریت دانشگاه‌ها و دستگاه‌های آموزشی نهادینه شود.

وی سپس بر نقش «نظرسنجی علمی» در سیاست‌گذاری تأکید کرد و گفت: پیش از هر سفر استانی، وفاق ملی از مردم به‌صورت علمی و هدفمند نظرسنجی می‌شود تا مشخص شود مهم‌ترین مشکلات هر استان چیست، مردم چه انتظاراتی از دولت دارند و میزان رضایت آنان از عملکرد مسئولان چگونه است. این داده‌ها باید مبنای ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها قرار گیرد، چرا که تصمیم‌سازی بدون داده‌های معتبر، هم هزینه‌های اجتماعی را بالا می‌برد و هم امکان اقناع عمومی را کاهش می‌دهد.

قائم‌پناه با تأکید بر استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی گفت: فضای مجازی و پلتفرم‌های نوین می‌توانند بستر مناسبی برای ارتباط مستمر با مردم، تشکل‌ها و ذی‌نفعان باشند. دستگاه‌ها باید از داده‌ها و نظرات مردم در تصمیم‌سازی‌ها استفاده کنند و پیش از اجرای طرح‌های مهم، نظر تشکل‌های تخصصی و مدنی را جویا شوند تا از انباشت سوءتفاهم‌ها و هزینه‌های اجتماعی جلوگیری شود.

وی همچنین با اشاره به ضرورت پاسخ‌گویی صادقانه حتی در صورت ناتوانی در حل برخی مشکلات گفت: اگر در جایی امکان پاسخ‌گویی وجود ندارد، باید از مردم صادقانه عذرخواهی کرد. قائم‌پناه افزود: احترام، صداقت و تلاش واقعی، پایه‌های اصلی بازسازی سرمایه اجتماعی دولت هستند و مردم باید احساس کنند که دیده می‌شوند؛ به‌ویژه جوانان که سرشار از ایده‌اند و اگر احساس شنیده شدن نداشته باشند، شکاف بی‌اعتمادی عمیق‌تر می‌شود.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط فعال دولت با جامعه اظهار کرد: حتی یک پیامک، یک تماس و یک ارتباط ساده از سوی یک معاون یا یک وزارتخانه می‌تواند بخشی از مشکلات ارتباطی را کاهش دهد، به شرط آنکه این ارتباط مستمر، محترمانه و نتیجه‌محور باشد. این ارتباط باید با تشکل‌ها، احزاب سیاسی و گروه‌های صنفی برقرار شود و در استان‌ها نیز با گسترش ارتباط با تشکل‌های صنفی، مذهبی، هیئات مذهبی، تشکل‌های دانشجویی و دانش‌آموزی، انجمن‌های علمی و محیط‌زیستی، تشکل‌های هنری، تشکل‌های زنان، هیئت‌امنای مساجد، سران اقوام و علمای مذهبی تقویت شود.

قائم‌پناه با اشاره به اهمیت شنیدن مطالبات تشکل‌های مختلف گفت: وقتی مجموعه‌ای از تشکل‌های یک حوزه بر موضوعی تأکید دارند، این مطالبه باید دقیق و بی‌واسطه به وزیر مربوط منتقل شود. وی افزود: هر استان ده‌ها تشکل فعال دارد که می‌توانند در تصمیم‌سازی‌ها نقش مؤثر داشته باشند، به شرط آنکه گفت‌وگو به روال اداری و تشریفاتی تقلیل پیدا نکند و به «مسئله‌فهمی» و «حل مسئله» منجر شود.

وی با اشاره به جمعیت کارکنان دولت اظهار کرد: بیش از سه میلیون و ۴۰۰ هزار نفر کارمند در کشور داریم و این جمعیت بزرگ، به همراه خانواده‌هایشان، بخش مهمی از جامعه را تشکیل می‌دهند؛ اگر با آنان گفت‌وگو نشود، ممکن است به بدنه ناراضی تبدیل شوند. تجربه نشان داده است که صرف گفت‌وگوی صادقانه و تبیین شرایط و اقدامات دولت، می‌تواند بسیاری از سوءتفاهم‌ها را برطرف کند. کارکنان دولت باید نسبت به سیاست‌ها و اقدامات دولت توجیه شوند و خود مسئولان نیز باید به این اقدامات باور داشته باشند.

قائم‌پناه با اشاره به اولویت عدالت آموزشی در دولت گفت: ساخت هنرستان‌های مجهز در مناطق محروم با مشارکت مردمی و بدون اتکا به بودجه دولتی نشان می‌دهد که اگر کرامت مردم حفظ شود، مشارکت شکل می‌گیرد. وی افزود: پایه و اساس پیشرفت کشور، تربیت انسان‌های دانا و توانا از کودکی است و اگر آموزش، مهارت‌آموزی، اخلاق، تاریخ، وطن‌دوستی و دیانت به نسل آینده منتقل شود، کشور برای دهه‌های آینده آباد خواهد شد؛ از همین رو آموزش و پرورش در اولویت دولت قرار گرفته است.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به حوادث اخیر کشور گفت: این رخدادها ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و خارجی داشت و نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن عبور کرد. وی افزود: اعتراض مسالمت‌آمیز حق مردم است، اما آنچه در برخی موارد رخ داد از چارچوب اعتراض مدنی خارج و به خشونت کشیده شد و تخریب مراکز عمومی و خدماتی قابل پذیرش در چارچوب اعتراض مدنی نیست.

وی با بیان اینکه بخشی از جامعه دچار احساس ناکارآمدی و ناامیدی شده است، تأکید کرد: وظیفه دولت تبیین، گفت‌وگو و ایجاد این باور است که نظام و دولت توان حل مشکلات را دارند. اگر این اعتماد ایجاد نشود، زمینه سوءاستفاده عوامل بیرونی فراهم می‌شود.

قائم‌پناه تصریح کرد: هیچ نیروی خارجی نمی‌تواند مشکلات کشور را حل کند و حل مسائل باید در درون کشور و با تکیه بر مردم انجام شود. اختلافات و مطالبات باید از مسیر گفت‌وگو، احترام و اصلاح درونی پیگیری شود، نه با نگاه به بیرون از مرزها.

وی با تأکید بر اینکه پاسخ‌گویی به مردم باید از موضع احترام، صداقت و گفت‌وگو باشد، افزود: باید به‌گونه‌ای با مردم رفتار کنیم که احساس کنند صدایشان شنیده می‌شود و گوش شنوایی وجود دارد؛ مردم نباید دولت را در مقابل خود ببینند، بلکه باید دولت را همراه و در کنار خود احساس کنند.

وی با خطاب قرار دادن نهادهای حمایتی و امدادی، احترام به کرامت انسان‌ها را اصل دانست و تأکید کرد: باید رنج همه آسیب‌دیدگان و خانواده‌های آنان به رسمیت شناخته شود و رسیدگی و دلجویی، مانع شکل‌گیری احساس طردشدگی و شکاف اجتماعی خواهد شد.

قائم‌پناه افزود: بنیاد شهید، هلال‌احمر و نهادهای مردم‌نهاد می‌توانند با حضور فعال در کنار خانواده‌های آسیب‌دیده نقش مؤثری در آرام‌سازی فضای جامعه ایفا کنند. وی همچنین بر ضرورت توجه ویژه به آسیب‌دیدگان، به‌ویژه افرادی که دچار آسیب‌های جسمی شده‌اند، تأکید کرد و گفت: حمایت و دلجویی از این افراد و خانواده‌ها در ترمیم اعتماد عمومی و کاهش التهابات مؤثر است.

وی در بخش پایانی سخنانش با تأکید بر اینکه «دولت جمهوری اسلامی، دولت همه مردم است» گفت: رئیس‌جمهور مسئول همه آحاد ملت ایران است و ما نمی‌توانیم از زیر بار این مسئولیت شانه خالی کنیم. در گفت‌وگو با مردم و نهادهای مدنی باید روشن و صریح بر درون‌زا بودن مسیر حل مسائل کشور تأکید شود و هرگونه مداخله بیرونی، به هر عنوان و با هر نامی، نامشروع و بی‌فایده است.

قائم‌پناه همچنین با بیان اینکه باید پذیرفت بخشی از مردم ناراضی و عصبانی هستند، افزود: وظیفه ما شنیدن صداها، تسکین خشم‌ها و پذیرش مسئولیت پاسخ‌گویی است. اعتراض نشانه زنده بودن جامعه است، اما اعتراض قانونی و مسالمت‌آمیز باید از مسیرهای تعریف‌شده و در چارچوب قانون دنبال شود.

وی تأکید کرد: همه نهادهای حاکمیتی باید خطاها را بپذیرند و صادقانه برای اصلاح اقدام کنند. ایران خانه همه ما است و نباید هیچ‌کس را خودی و غیرخودی کرد. دولت مفهومی انتزاعی نیست؛ دولت یعنی همه ما ـ مدیران و کارکنان ـ و اگر این مسئولیت مشترک به درستی فهم و عمل شود، امکان عبور از دشواری‌ها افزایش می‌یابد.

وی با تأکید بر تقویت حس ملی و وطن‌دوستی گفت: هیچ نسخه بیرونی برای ایران کارساز نیست و هیچ‌کس دلسوزتر از مردم ایران برای این سرزمین نیست. عبور از شرایط خطیر و پیچ تاریخی تنها با امید، انسجام ملی و مشارکت مردم ممکن است. وی همچنین به نتایج دیپلماسی فعال دولت در تعامل با کشورهای منطقه اشاره کرد و گفت: روابط با همسایگان تقویت شده و مجموعه ظرفیت‌های کشور ـ از دیپلماسی تا توان دفاعی ـ زمانی اثرگذار خواهد بود که پشتوانه ملت و انسجام ملی تقویت شود.

قائم‌پناه در پایان تأکید کرد: اگر مردم راضی باشند، کشور پیروز خواهد شد. همه دستگاه‌ها باید دستاوردها و برنامه‌های خود را برای کارکنان و مردم تبیین کنند و با مشارکت همگانی، احساس مسئولیت مشترک و پایبندی به ارزش‌ها، ایران را خواهیم ساخت.