شیوع «کمکاری اجباری» در ایران/ رضایت اجباری برای ساعات کاری کمتر و دستمزد کمتر
طبق دادههای منتشر شده، ۸.۵ درصد از جمعیت شاغل کشور، به دلایل اقتصادی نظیر رکود کاری یا عدم توانایی در یافتن ساعت کاری بیشتر، کمتر از ۴۴ساعت در هفته فعالیت کردهاند. این یعنی هزاران نفر از نیروی کار، با وجود داشتن شغل، در وضعیت «کمکاری اجباری» قرار دارند.
آمار جدید اشتغال در بهار ۱۴۰۵، در حالی که افزایش تعداد شاغلان را نشان میدهد، زنگ خطر «اشتغال ناقص» و رشد نرخ بیکاری در میان جوانان را به صدا درآورده است. تضاد میان ساعتهای کاری بیش از حد و کمکاریهای اجباری، نشاندهنده عدم تعادل در توزیع فرصتهای شغلی است.
یکی از بخشهای آمارهای بهار ۱۴۰۴و ۱۴۰۵، بررسی وضعیت «اشتغال ناقص» است. طبق دادههای منتشر شده، ۸.۵ درصد از جمعیت شاغل کشور، به دلایل اقتصادی نظیر رکود کاری یا عدم توانایی در یافتن ساعت کاری بیشتر، کمتر از ۴۴ساعت در هفته فعالیت کردهاند. این یعنی هزاران نفر از نیروی کار، با وجود داشتن شغل، در وضعیت «کمکاری اجباری» قرار دارند و برای تأمین نیازهای معیشتی خود، تشنه ساعتهای کاری بیشتر هستند.
در مقابل این وضعیت، شکاف عجیبی در بازار کار دیده میشود؛ چرا که ۳۷.۸ درصد از شاغلین، بیش از ۴۹ساعت در هفته کار میکنند. این تضاد میان «کمکاری اجباری» و «بیشکاری» نشاندهندهی توزیع نامناسب بار کاری و احتمالاً فشار مضاعف بر بخشی از نیروی کار در کنار بیکاری پنهان در بخش دیگر است.
جوانان؛ قربانیان اول بیکاری
نگرانیها زمانی بیشتر میشود که نگاهی به گروه سنی ۱۵تا ۲۴سال بیندازیم. نرخ بیکاری در این گروه به ۲۳.۴ درصد رسیده است که نسبت به بهار سال گذشته ۳.۷ درصد رشد داشته است. همچنین در گروه سنی ۱۸تا ۳۵سال، نرخ بیکاری با ۳درصد افزایش نسبت به سال قبل، به ۱۷.۵ درصد رسیده است. این روند صعودی بیکاری در میان جوانان، نشان میدهد که بازار کار در بهار ۱۴۰۵نتوانسته است به اندازه کافی نیروی جوان را جذب کند.
تحویل ساختاری اشتغال: غلبه خدمات بر صنعت
بررسی سهم بخشهای اقتصادی نشان میدهد که بخش «خدمات» با ۵۳.۸ درصد، همچنان موتور اصلی اشتغال است. در رتبههای بعدی، صنعت با ۳۱ درصد و کشاورزی با ۱۵.۱ درصد قرار دارند. غلبه بخش خدمات بر صنعت و کشاورزی، در کنار رشد بیکاری جوانان، احتمالاً نشاندهنده این است که مشاغل ایجاد شده در بخش خدمات، عمدتاً از نوع غیررسمی یا کوتاهمدت بودهاند که منجر به افزایش «اشتغال ناقص» شده است.
تاب در برابر بحران
نکته قابل توجه در این گزارش، کاهش نرخ بیکاری در ۹استان کشور است. این اتفاق در حالی رخ داده که کشور در شرایط «جنگ تحمیلی» قرار دارد. این موضوع نشاندهنده تابآوری اقتصادی در برخی مناطق و تلاش برای جایگزینی فرصتهای شغلی در شرایط سخت است، اما این نقاط روشن نمیتواند واقعیت تلخ رشد بیکاری در میان نسل جوان و مشکل اشتغال ناقص را بپوشاند.
بنابراین گزارش,افزایش تقریبی ۷۹۶هزار نفری در تعداد شاغلان، اگرچه در ظاهر مثبت به نظر میرسد، اما با نگاهی به جزئیات، مشخص میشود که کیفیت این اشتغال جای دارد. رشد بیکاری جوانان و درصد قابل توجه اشتغال ناقص، هشدار میدهد که اقتصاد نیازمند ایجاد فرصتهای شغلی «پایدار» و «کامل» است، نه صرفاً افزایش تعداد شاغلان در بخشهای غیربهرهور.
