بیخوابی در زندگی مدرن؛ رد پای موبایل در کاهش کیفیت خواب شبانه
خیلیها نمیدانند یا برایشان اهمیتی ندارد که نور منتشرشده از صفحهنمایشها که به «نور آبی» معروف است، نقش مهمی در بههمخوردن تنظیم چرخه طبیعی خواب دارد اما ...
استفاده یا تماشای صفحهنمایش (موبایل، تبلت و ...) در دقایق پایانی شب، به یکی از رایجترین عادتهای سبک زندگی مدرن تبدیل شده است؛ عادتی که در ظاهر بیاهمیت به نظر میرسد، اما از نظر متخصصان میتواند یکی از مهمترین عوامل اختلال در کیفیت خواب باشد. بسیاری از افراد با این تصور که «چند دقیقه چک کردن گوشی» مشکلی ایجاد نمیکند، وارد چرخهای میشوند که نتیجه آن خواب سبک، بیداریهای مکرر در طول شب و احساس خستگی در طول روز بعد است.
خیلیها نمیدانند یا برایشان اهمیتی ندارد که نور منتشرشده از صفحهنمایشها که به «نور آبی» معروف است، نقش مهمی در بههمخوردن تنظیم چرخه طبیعی خواب دارد. دکتر نرگس سهرابی، متخصص اختلالات خواب میگوید: «این نور میتواند ترشح هورمون ملاتونین را که مسئول ایجاد احساس خوابآلودگی است، کاهش دهد. درنتیجه، مغز در زمانی که باید وارد فاز استراحت شود، همچنان در وضعیت هوشیاری باقی میماند. این اختلال ظاهرا ساده اگر به طور مداوم تکرار شود، به برهمخوردن ریتم شبانهروزی بدن منجر میشود؛ ریتمی که نقش کلیدی در تنظیم خواب، بیداری و عملکرد روزانه دارد.»
این متخصص خواب تاکید میکند که «کاهش نور صفحه یا استفاده از فیلتر نور آبی میتواند تا حدی اثر تحریککنندگی موبایل را کم کند، اما به طور کامل مانع اختلال خواب نمیشود. چون علاوه بر نور، درگیری ذهنی با محتوای گوشی هم مغز را در حالت بیداری نگه میدارد.»
به گفته سهرابی، «درواقع علاوه بر نور آبی، محتوای دیجیتال نیز عامل مهمی در فعال نگه داشتن مغز و ذهن است. چک کردن شبکههای اجتماعی (در صورت قطع نبودن اینترنت)، چک کردن اخبار در ساعات نزدیک خواب یا در رختخواب، دیدن فیلم یا حتی ویدئوهای کوتاه در زمان خواب، مغز را در حالت پردازش اطلاعات نگه میدارند. در چنین شرایطی فرد به جای ورود تدریجی به حالت آرامش، با افزایش تحریک ذهنی مواجه میشود و همین موضوع باعث تأخیر در به خواب رفتن فرد میشود.»
بررسیهای متخصصان نشان میدهد افرادی که در زمان خواب، از موبایل یا سایر صفحهنمایشها استفاده میکنند، معمولاً با کاهش کیفیت خواب مواجه هستند یا اصطلاحا خوابشان عمیق نیست. درحالیکه این نوع خواب برای بازسازی انرژی بدن و تثبیت عملکرد حافظه ضروری است و کاهش آن میتواند در طول روز به شکل خستگی، کاهش تمرکز، تحریکپذیری و افت عملکرد ذهنی خود را نشان دهد.
این عادت معمولاً به صورت تدریجی شکل میگیرد. بسیاری از افراد متوجه نمیشوند که «چند دقیقه استفاده» به مرور به «بیش از یک ساعت» تبدیل شده و زمان خواب را به تأخیر انداخته است. همین روند تدریجی باعث میشود اثرات آن دیرتر تشخیص داده شود، اما در بلندمدت به یک الگوی رفتاری پایدار تبدیل شود.
کارشناسان سلامت خواب تأکید میکنند که حذف کامل این رفتار در کوتاهمدت برای بسیاری از افراد دشوار است، اما ایجاد فاصله زمانی میان استفاده از صفحهنمایش و زمان خواب میتواند اثر قابل توجهی داشته باشد. حتی خاموش کردن یا کنار گذاشتن موبایل حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خواب میتواند به برگشت تدریجی ریتم طبیعی بدن کمک کند.
