بندها و جزئیات توافق آمریکا و ایران در پایان مذاکرات سوئیس
نخستین دور گفتوگوهای ایران و آمریکا در سوئیس در حالی پایان یافت که طرفین بر سر تشکیل چند کارگروه تخصصی و آغاز روندی ۶۰ روزه برای پیگیری پرونده هستهای، رفع تحریمها و مسائل منطقهای به توافق رسیدند.
به گزارش ایلنا، نخستین دور مذاکرات مستقیم و سطح بالای ایران و آمریکا بامداد امروز- دوشنبه- در اقامتگاه «بورگناشتوک» سوئیس به پایان رسید. این گفتوگوها در چارچوب یادداشت تفاهمی انجام شد که پیشتر با میانجیگری پاکستان و قطر در اسلامآباد مورد توافق قرار گرفته بود و هدف آن فراهمکردن زمینهای برای حلوفصل اختلافات میان دو کشور، بهویژه در حوزه پرونده هستهای و تحریمها عنوان شده است.
بر اساس بیانیه منتشرشده از سوی طرفهای میانجی، فضای مذاکرات در مجموع «مثبت، سازنده و امیدوارکننده» ارزیابی شده و دو طرف توانستهاند بر سر مجموعهای از سازوکارهای اجرایی و سیاسی برای ادامه روند گفتوگوها به توافق برسند.
تشکیل کمیته عالی برای پیشبر مذاکرات
مهمترین دستاورد این دور از مذاکرات، توافق بر سر تشکیل یک کمیته عالیرتبه سیاسی برای نظارت بر روند اجرای تفاهمات و هدایت مذاکرات آتی بود. مقرر شده است رؤسای هیئتهای مذاکرهکننده بهصورت منظم گزارش پیشرفت گفتوگوها را به این کمیته ارائه کنند.
همچنین کارگروههای تخصصی جداگانهای برای بررسی پرونده هستهای، تحریمهای اقتصادی و مسائل فنی مرتبط تشکیل خواهد شد تا مذاکرات در سطح کارشناسی بدون وقفه ادامه یابد.
نقشه راه ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی
یکی دیگر از نتایج مهم نشست سوئیس، توافق بر سر یک نقشه راه ۶۰ روزه بود که هدف آن دستیابی به توافقی جامع و نهایی میان تهران و واشنگتن است. بر اساس این برنامه، مذاکرات فنی و کارشناسی بلافاصله آغاز خواهد شد و طرفها تلاش خواهند کرد اختلافات باقیمانده را در بازه زمانی تعیینشده کاهش دهند.
ناظران سیاسی این توافق را نخستین گام عملی برای خروج مذاکرات از مرحله رایزنیهای مقدماتی و ورود به مرحله تدوین توافقات اجرایی ارزیابی میکنند.
سازوکار ویژه برای حل اختلافات و جلوگیری از تنش
در جریان مذاکرات، طرفین همچنین با ایجاد یک گروه ویژه پیگیری و حل اختلافات موافقت کردند. مأموریت این سازوکار، نظارت بر اجرای تعهدات و رسیدگی به هرگونه اختلاف احتمالی در روند اجرای یادداشت تفاهم خواهد بود.
علاوه بر این، کانال ارتباطی مستقیمی میان طرفها ایجاد میشود تا از بروز سوءتفاهمهای سیاسی و نظامی جلوگیری شود؛ اقدامی که بهویژه در شرایط حساس منطقه و با توجه به اهمیت راهبردی تنگه هرمز، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
طبق توافق صورتگرفته، این کانال ارتباطی به تضمین امنیت کشتیرانی تجاری و جلوگیری از هرگونه حادثه ناخواسته در آبراههای منطقه نیز کمک خواهد کرد.
لبنان نیز در دستور کار مذاکرات
در بخش دیگری از توافقات، طرفها با تشکیل کارگروهی ویژه برای جلوگیری از تشدید تنشها در لبنان موافقت کردند. این گروه با حضور نمایندگان دو طرف و لبنان و با تسهیلگری کشورهای میانجی فعالیت خواهد کرد و مأموریت آن نظارت بر اجرای آتشبس و جلوگیری از گسترش درگیریهای نظامی در این کشور است.
این موضوع نشان میدهد که مذاکرات اخیر تنها به پرونده هستهای محدود نبوده و ابعاد منطقهای نیز در دستور کار طرفها قرار گرفته است.
تهدیدهای ترامپ و واکنش هیئت ایرانی
با وجود فضای نسبتا مثبت حاکم بر مذاکرات، آغاز گفتوگوها با تنشهایی همراه بود. ساعاتی پیش از شروع رسمی نشست، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی تهدیدآمیز اعلام کرد که اگر ایران بار دیگر برای بستن تنگه هرمز اقدام کند، با پیامدهای سنگینی مواجه خواهد شد.
ترامپ همچنین بار دیگر از ایده کنترل این گذرگاه راهبردی و اعمال عوارض بر عبور کشتیها سخن گفت؛ اظهاراتی که با واکنش منفی هیئت ایرانی روبهرو شد.
برخی منابع نزدیک به مذاکرات اعلام کردند که پس از انتشار این مواضع، هیئت ایرانی برای مدتی از حضور در نشست خودداری کرد و رایزنیها صرفاً از طریق میانجیهای قطری و پاکستانی ادامه یافت.
تأکید تهران بر رفع تحریمها و آزادسازی داراییها
منابع ایرانی تأکید کردهاند که هرگونه پیشرفت در مذاکرات هستهای منوط به اجرای عملی برخی تعهدات از سوی آمریکا است. از نگاه تهران، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران و صدور معافیتهای لازم برای صادرات نفت، پیششرط ورود به مرحله توافقات گستردهتر محسوب میشود.
این منابع تصریح کردهاند که جمهوری اسلامی خواهان مشاهده اقدامات ملموس و قابل راستیآزمایی از سوی واشنگتن است و صرف ارائه تضمینهای سیاسی را برای پیشبرد مذاکرات کافی نمیداند.
واکنش بازار نفت به تحولات مذاکرات
بازارهای جهانی انرژی نیز به تحولات سوئیس واکنش نشان دادند. در پی انتشار اخبار مربوط به تنشهای اولیه پیرامون مذاکرات و نگرانیها درباره وضعیت تنگه هرمز، قیمت نفت برنت در معاملات اولیه روز دوشنبه بیش از یک دلار افزایش یافت و به ۸۱.۶۶ دلار در هر بشکه رسید.
کارشناسان معتقدند هرگونه تحول در روابط ایران و آمریکا یا وضعیت امنیتی تنگه هرمز میتواند تأثیر مستقیمی بر بازار جهانی انرژی داشته باشد؛ چراکه بخش قابل توجهی از صادرات نفت جهان از این مسیر راهبردی عبور میکند.
اگرچه اختلافات اساسی میان تهران و واشنگتن همچنان پابرجاست، اما توافق بر سر تشکیل نهادهای مشترک، آغاز مذاکرات فنی و تعیین جدول زمانی مشخص برای ادامه گفتوگوها، نشان میدهد که دو طرف دستکم در مقطع کنونی ترجیح دادهاند مسیر دیپلماسی را حفظ کنند. با این حال، موفقیت این روند بیش از هر چیز به میزان پایبندی آمریکا به تعهدات اقتصادی و همچنین نحوه مدیریت تنشهای منطقهای در هفتههای آینده بستگی خواهد داشت.
