گره ضمانتها در مذاکرات؛ چرا تهران و واشنگتن به خط پایان نمیرسند؟
با وجود اظهارات امیدوارکننده مقامهای ایرانی و آمریکایی درباره پیشرفت مذاکرات، اختلاف بر سر تضمینهای اجرایی، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده، رفع تحریمها و ترتیبات امنیتی در تنگه هرمز همچنان مانع دستیابی دو طرف به توافق نهایی شده است.
به گزارش ایلنا، با وجود افزایش گمانهزنیها درباره نزدیک شدن ایران و آمریکا به یک تفاهم جدید، اختلافات بر سر چند پرونده کلیدی همچنان مانع نهایی شدن توافق شده است. اگرچه مقامهای دو طرف از پیشرفت در گفتوگوها سخن میگویند، اما موضوعاتی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، نحوه رفع تحریمها و همچنین ترتیبات امنیتی و دریایی در تنگه هرمز، همچنان به عنوان اصلیترین موانع پیش روی مذاکرات مطرح هستند.
پرونده هستهای؛ مهمترین گره مذاکرات
در صدر اختلافات، پرونده هستهای ایران قرار دارد. آمریکا خواهان محدودیتهای قابل راستیآزمایی بر برنامه هستهای ایران و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا است. در مقابل، تهران تأکید دارد که حقوق هستهای کشور نباید محدود شود و هرگونه توافق باید منافع ملی ایران را تضمین کند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، یکی از موضوعات مورد اختلاف، نحوه مدیریت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است. برخی منابع غربی مدعی هستند واشنگتن خواستار انتقال یا کاهش بخشی از این ذخایر است؛ موضوعی که با حساسیت تهران مواجه شده و هنوز درباره آن توافقی حاصل نشده است.
کارشناسان معتقدند تجربه خروج آمریکا از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ همچنان بر فضای مذاکرات سایه انداخته و باعث شده موضوع «ضمانت اجرا» به یکی از مطالبات اصلی طرف ایرانی تبدیل شود.
تحریمها؛ مطالبه اصلی تهران
در کنار پرونده هستهای، مسئله تحریمها یکی دیگر از گرههای اصلی مذاکرات به شمار میرود. ایران بارها اعلام کرده هر توافقی باید به رفع مؤثر تحریمهای اقتصادی و بهرهمندی واقعی کشور از مزایای اقتصادی منجر شود.
در مقابل، واشنگتن تأکید دارد کاهش یا لغو تحریمها باید به اجرای تعهدات هستهای از سوی ایران و امکان راستیآزمایی آن گره بخورد. همین اختلاف دیدگاه موجب شده دو طرف درباره زمانبندی و نحوه اجرای تعهدات به جمعبندی نهایی نرسند.
برخی گزارشها همچنین از طرح موضوع داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور در جریان مذاکرات حکایت دارند؛ موضوعی که از نگاه تهران میتواند بخشی از اعتماد ازدسترفته میان طرفین را جبران کند.
تنگه هرمز؛ پروندهای فراتر از اقتصاد
سومین محور اختلاف به مسائل امنیتی و دریایی در منطقه، بهویژه تنگه هرمز، مربوط میشود. این آبراه راهبردی که بخش قابل توجهی از تجارت انرژی جهان از آن عبور میکند، همواره یکی از مهمترین اهرمهای ژئوپلیتیکی منطقه بوده است.
گزارشهای رسانهای از مطرح شدن پیشنهادها و سناریوهای مختلف درباره ترتیبات امنیتی و نحوه مدیریت عبور و مرور کشتیها در این منطقه حکایت دارند، اما تاکنون هیچیک از این موارد به صورت رسمی تأیید نشده است.
در عین حال، تحولات میدانی و امنیتی منطقه نیز بر روند مذاکرات سایه انداخته و موجب شده دستیابی به توافقی جامع و پایدار با پیچیدگی بیشتری همراه شود.
بحران اعتماد؛ مانع اصلی توافق
با وجود همه اختلافات فنی و سیاسی، بسیاری از ناظران معتقدند مهمترین مانع پیش روی مذاکرات، بحران اعتماد میان تهران و واشنگتن است. تجربه خروج یکجانبه آمریکا از توافق هستهای و بازگشت تحریمها باعث شده ایران بر دریافت تضمینهای عینی و قابل اتکا تأکید کند.
در مقابل، آمریکا نیز خواهان سازوکارهایی است که اجرای تعهدات ایران را تضمین کند. به همین دلیل، هرچند دو طرف در برخی حوزهها به نقاط مشترکی نزدیک شدهاند، اما مسئله ضمانتها همچنان به گره اصلی مذاکرات تبدیل شده است.
در مجموع، به نظر میرسد پرونده هستهای، رفع تحریمها و ترتیبات امنیتی منطقهای سه مانع اصلی بر سر راه توافق احتمالی میان ایران و آمریکا هستند؛ موانعی که تا زمان حلوفصل آنها، عبور مذاکرات از «مترهای پایانی» همچنان دشوار خواهد بود.
زیبا اکبرزاده
