پایان «استارت نو»: جهان بدون محدودیت در تسلیحات هستهای!
پس از پایان معاهده «نیو استارت»، آمریکا و روسیه بدون هیچ محدودیت رسمی در زرادخانههای هستهای خود باقی ماندند و جهان برای نخستین بار در نیم قرن اخیر با خطر افزایش تسلیحات هستهای روبهرو است.
به گزارش ایلنا به نقل از الاخبار، پس از پایان اعتبار پیمان استارت نو بین آمریکا و روسیه، برای نخستین بار از سال ۱۹۷۲ جهان بدون هیچ محدودیت رسمی بر تسلیحات هستهای استراتژیک قرار گرفت. این معاهده که طی دههها ستون کنترل تسلیحات هستهای دو قدرت بزرگ بود، پس از تمدید کوتاهمدت تا ۵ فوریه ۲۰۲۶، بدون جایگزین به پایان رسید و هیچ توافق جدیدی جایگزین آن نشده است.
با پایان پیمان استارت نو، دونالد ترامپ خواستار انعقاد یک «معاهده طولانیمدت، بهروز و بهبود یافته» شد، اما تلاشهای دیپلماتیک برای جایگزینی آن، حتی در حاشیه مذاکرات مرتبط با بحران اوکراین در ابوظبی، تاکنون به توافق رسمی منجر نشده است. آمریکا و روسیه بر پایبندی به «روح پیمان» تأکید کردند، اما هیچ سند الزامآور و اجرایی امضا نشده است. در عین حال، واشنگتن اصرار دارد که چین نیز در هر پیمانی جدید حضور داشته باشد، در حالی که پکن بهشدت با این موضوع مخالفت کرده و آن را تلاشی برای محدود کردن توان هستهای خود میداند.
تاریخچه این شکست به دورههای گذشته بازمیگردد؛ ترامپ در دوران ریاستجمهوری اول خود در مذاکرات محدود و بدون نتیجه با روسیه مشارکت داشت و پیشنهاد تمدید کوتاهمدت پیمان را تنها با شروطی مانند اقدامات نظارتی جدید و توقف توسعه برخی تسلیحات مطرح کرد که از سوی مسکو رد شد. جو بایدن پس از روی کار آمدن، معاهده را تا سال ۲۰۲۶ تمدید کرد، اما این اقدام نیز با انتقاد اعضای کمیته نیروهای مسلح کنگره مواجه شد. از سوی دیگر، روسیه بارها هشدار داده بود که در صورت ادامه حمایت آمریکا از اوکراین، مشارکت خود در تبادل دادهها و نظارت معاهده را محدود خواهد کرد.
در غیاب پیمان استارت نو، ترساندن جهان از افزایش سریع شمار و قدرت تسلیحات هستهای دو کشور افزایش یافته است. گزارشها نشان میدهد که روسیه طی سالهای اخیر احتمالا به مرز مجاز تعداد کلاهکها نزدیک شده و حتی در برخی دورهها از آن فراتر رفته است. همزمان، آمریکا نیز با کاهش بودجه دفتر کنترل تسلیحات و سرمایهگذاری گسترده در تولید و بهروزرسانی تسلیحات هستهای، امکان تقویت توان خود را دنبال میکند. در صورت عدم توافق، پیشبینی میشود شمار کلاهکهای هستهای آمریکا و روسیه به شکل چشمگیری افزایش یابد؛ دو کشوری که بیش از ۸۰ درصد از کل تسلیحات هستهای جهان را در اختیار دارند.
چین نیز با دارا بودن حدود ۶۰۰ کلاهک هستهای و رشد سالانه حدود ۱۰۰ کلاهک، به سرعت در حال گسترش توان خود است، اما از شرکت در هرگونه معاهده محدودکننده خودداری میکند. واشنگتن میگوید بدون حضور چین، کنترل واقعی بر تسلیحات قرن ۲۱ امکانپذیر نیست. چین این موضوع را تلاشی برای مشروعیتبخشی به برتری آمریکا میداند و بر توسعه سریعتر و متنوعتر توان هستهای خود تأکید دارد.
این وضعیت واکنش جامعه جهانی را نیز برانگیخته است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، پایان پیمان استارت نو را خطرناکترین لحظه برای صلح و امنیت بینالمللی از دههها توصیف کرده و خواستار بازگشت فوری آمریکا و روسیه به میز مذاکره شد. کشورهای اروپایی نیز نسبت به تشدید رقابتهای هستهای چین و روسیه هشدار دادهاند و بر ضرورت رعایت خویشتنداری و مسئولیت در زمینه تسلیحات هستهای تأکید کردهاند.
در مجموع، جهان در شرایطی حساس و بیسابقه قرار گرفته است؛ دورهای که برای نخستین بار از دهه ۱۹۷۰، هیچ چارچوب الزامآور و کنترلکنندهای برای محدود کردن توان هستهای آمریکا و روسیه وجود ندارد و این خلأ ممکن است خطرات بیسابقهای برای امنیت بینالمللی ایجاد کند.
