کریمه، دونباس و خطوط قرمز؛ بنبست پنهان مذاکرات صلح اوکراین
پیشنهاد تثبیت کنترل روسیه بر کریمه و بخشهایی از دونباس در برابر عقبنشینی محدود از دیگر مناطق، با مخالفت صریح مسکو و احتیاط شدید کییف روبهرو شده و بار دیگر خطوط قرمز حاکمیتی طرفین را به کانون مذاکرات کشانده است.
به گزارش ایلنا به نقل از ارمنیوز، مذاکرات برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین وارد مرحلهای حساس و پیچیده شده است؛ مرحلهای که در آن تمرکز اصلی دیگر بر اصل دستیابی به توافق نیست، بلکه بر این موضوع است که کدام طرف حاضر است نخستین امتیاز را بدهد و هزینه این امتیازدهی تا چه اندازه خواهد بود. در این چارچوب، سند موسوم به تضمینهای امنیتی آمریکا به محور اصلی دور تازهای از گفتوگوها تبدیل شده و سرنوشت آن به میزان و نوع امتیازات متقابل میان مسکو و کییف گره خورده است.
این سند که ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، از آماده بودن کامل آن خبر داده، بخش اصلی یک طرح صلح آمریکایی شامل ۲۸ بند است. به گفته منابع آگاه، این طرح توسط تیمی نزدیک به دونالد ترامپ تدوین شده و بر مبنای یک سازوکار معاملاتی مشخص شکل گرفته است؛ بهگونهای که ارائه تضمینهای امنیتی از سوی غرب در برابر امتیازات سیاسی و نظامی طرفین قرار میگیرد.
بر اساس مفاد مطرحشده، از روسیه خواسته شده است از بخشهایی دیگر از مناطق اشغالی در خاک اوکراین عقبنشینی کند، در حالی که کنترل این کشور بر شبهجزیره کریمه و بخشهایی از منطقه دونباس تثبیت شود. مسکو این پیشنهاد را عبور از خطوط قرمز حاکمیتی خود میداند و مخالفت صریح خود را با آن اعلام کرده است.
کارشناسان معتقدند مذاکرات جاری میان روسیه و اوکراین با میانجیگری آمریکا وارد مرحلهای تعیینکننده شده که در آن سطح و ماهیت امتیازهای متقابل، عامل اصلی در مشخص شدن زمان امضای سند تضمینهای امنیتی خواهد بود. به گفته آنها، در شرایط کنونی هنوز نمیتوان از یک توافق نهایی سخن گفت و آنچه در حال شکلگیری است، بیشتر یک تفاهم اولیه با هدف مدیریت بحران و خرید زمان است؛ تفاهمی که بر پذیرش ضمنی حوزههای نفوذ و تعلیق برخی مطالبات در برابر ترتیبات امنیتی غربی استوار است؛ ترتیباتی که خود همچنان با تردیدهایی همراه است.
در همین زمینه، ایوان یواس، مشاور مرکز سیاست خارجی اوکراین، اعلام کرده است که گفتوگوهای کنونی میان مسکو و کییف بیشتر بر چارچوبهای کلی و سناریوهای احتمالی توافق متمرکز است و هنوز به مرحله تصمیمگیریهای الزامآور نرسیده است. به گفته او، توافقی اولیه درباره سازوکارهای نظارت بر آتشبس احتمالی در حال بررسی است که باید با شرایط میدانی و سیاسی موجود تطابق داشته باشد.
یواس تأکید میکند که اوکراین در این مرحله تمایلی به ارائه اسناد یا شواهد جدید ندارد و از هر اقدامی که بتواند بهعنوان امتیازدهی به روسیه تلقی شود، بهویژه در موضوع عدم بازپسگیری بخشهایی از دونباس، خودداری میکند. به گفته وی، رایزنیها عمدتا در مسیر گفتوگوهای آرام و غیرتنشی پیش میرود که میتواند زمینهساز توافقی جدید شود؛ توافقی که نه بهطور کامل مطابق خواست مسکو است و نه کییف، بلکه تحت نظارت مستقیم آمریکا مدیریت خواهد شد.
در مقابل، عمرو الدیب، مدیر مرکز عملیات ژئوپلیتیک بینالمللی در مسکو، معتقد است موضوع امتیازدهیهای ارضی میان روسیه و اوکراین همچنان با ابهامات جدی همراه است. به گفته او، مطالبات اصلی روسیه بر تثبیت کنترل بر چهار منطقهای متمرکز است که مسکو الحاق آنها را اعلام کرده و همچنین بهدنبال کسب شناسایی بینالمللی کامل برای الحاق شبهجزیره کریمه از سال ۲۰۱۴ است؛ موضوعی که به باور وی، محور اصلی موضع روسیه در هرگونه توافق احتمالی به شمار میرود.
این تحلیلگر سیاسی میگوید روسیه ممکن است در چارچوب یک انعطاف تاکتیکی، از برخی مناطق دیگر عقبنشینی کند، مشروط بر آنکه کییف از مطالبات ارضی خود نسبت به مناطق تحت کنترل روسیه از سال ۲۰۱۴ صرفنظر کرده و وارد یک توافق پایدار همراه با تضمینهای امنیتی غرب شود. با این حال، او نسبت به توان واقعی غرب برای ارائه چنین تضمینهایی تردید دارد و به اختلافات داخلی میان کشورهای غربی و ناپایداری موضع آمریکا اشاره میکند؛ عواملی که میتوانند هر توافقی را شکننده و ناپایدار سازند.
