"پسا قسد" در سوریه: چه آیندهای در انتظار مناطق تحت کنترل کردها است؟
شمال شرقی سوریه در حال تغییرات عمدهای است. با آغاز مرحله "پسا قسد"، دولت سوریه به طور جدیتر بر مناطق تحت کنترل کردها تسلط یافته و تحولات امنیتی و سیاسی این مناطق نهتنها بر سوریه بلکه بر کل منطقه تأثیر خواهد گذاشت. از انتقال زندانیان داعش گرفته تا چالشهای اردوگاه الهول، این تحولات آینده سوریه را به گونهای جدید میسازد.
به گزارش ایلنا به نقل از النشره، تحولات در شمال شرقی سوریه دیگر تنها به عنوان بخشی از بحران بزرگتر این کشور دیده نمیشود، بلکه به یک مسأله اساسی تبدیل شده است که میتواند تأثیرات عمیقی بر منطقه و حتی نقشه سیاسی آن بگذارد. این تغییرات که از زمان سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر 2024 آغاز شده، شامل درگیریها و نبردهایی است که در برخی موارد رنگ و بوی طایفهای به خود گرفتهاند و عمدتا با عنوان "انتقام" در مناطق مختلف سوریه در جریان هستند. این تحولات نه تنها توجه محافل سیاسی را جلب کرده، بلکه موجب بازگشت نام گروه تروریستی داعش به سطح رسانهها و سیاست منطقهای شده است.
در چند روز اخیر، تحولات بزرگی در شمال شرقی سوریه رخ داده است. این تحولات از مناطق حساس نظیر زندانها و اردوگاهها آغاز شد، جایی که «مشروعیت» مبارزه با تروریسم با مسائل مربوط به حاکمیت و کنترل مرزها گره خورده است. در این شرایط، هر تغییر کوچک امنیتی میتواند تهدیدی منطقهای به حساب آید، و نگرانیهایی وجود دارد که بازگشت گروههای افراطی از درون آشفتگیها رخ دهد.
با این حال، اگر تحولات اخیر را تنها به حوادثی محدود در زندانها یا اردوگاهها تقلیل دهیم، تصویری جامع از وضعیت فعلی به دست نخواهیم آورد. واقعیت این است که آنچه در حال وقوع است، بازچینی مجدد قدرت در منطقهای است که سالها از کنترل دولت مرکزی سوریه خارج بوده و تحت نظارت و توافقات آمریکا با "قسد" قرار داشت. اکنون به نظر میرسد که 'قسد' که قبلاً شریک اصلی در مبارزه با داعش بود، به یک موضوع و پرونده داخلی برای دولت سوریه تبدیل شده است، بهویژه پس از تغییرات سیاسی در حمایت آمریکا از دولت جدید سوریه.
شروع مرحله "پسا قسد"
با اعلام کنترل دولت سوریه بر زندان "الأقطان" در الرقه و آغاز مأموریت آمریکا برای انتقال زندانیان مرتبط با داعش از شمال شرقی سوریه به عراق، میتوان گفت که مرحله "پسا قسد" عملا آغاز شده است، بدون اینکه نیاز به اعلامیه یا توافق سیاسی رسمی باشد. این مرحله بهطور عمده به تغییرات در ساختار سیاسی و امنیتی منطقه اشاره دارد.
دلایل درگیریها و تحول در موقعیت "قسد"
در سالهای اخیر، 'قسد' به عنوان شریک اصلی آمریکا در مبارزه با داعش، نقش کلیدی در مدیریت زندانها و اردوگاههای مربوط به تروریسم ایفا کرده است. اما با تغییرات در وضعیت امنیتی و سیاسی، این نقش به بار سنگینی برای 'قسد' تبدیل شده است. فشارهای سیاسی از سوی دمشق برای بازگرداندن کنترل مرکزی و کاهش استقلال 'قسد'، همراه با نگرانیهای امنیتی از هرگونه اشتباه در مدیریت زندانها، وضعیت را پیچیده کرده است.
این تغییرات نشاندهنده یک بازتعریف از موقعیت "قسد" در نقشه سیاسی سوریه است. زمانی که بحث بازگشت تدریجی دولت به مناطق تحت کنترل "قسد" مطرح شد، چالشهای جدیدی در قالب مسائل مربوط به نقش "قسد" و نحوه مقابله با داعش پدید آمد.
آیا آمریکا "قسد" را رها کرده است؟
بسیاری معتقدند ایالات متحده بهطور غیرمستقیم در این تحولات نقش داشته است. نقطه عطف در این تحولات زمانی بود که "قسد" از یک "واقعیت محلی" به یک موجودیت در حال "بازسازی" داخل دولت سوریه تبدیل شد. این تغییر نهتنها بر موقعیت سیاسی "قسد" تأثیر گذاشته، بلکه توانایی آن را در حفظ وزن مذاکرهای که از آن برخوردار بود، کاهش داده است.
در این راستا، گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس حاکی از آن است که ایالات متحده از "قسد" خواسته است تا در وزارتخانههای دفاع و کشور دولت سوریه ادغام شود. این حرکت بهطور واضح نشاندهنده حمایت آمریکا از روند "تمرکز قدرت" و کاهش استقلال "قسد" در آینده است.
تحولات اخیر در شمال شرقی سوریه و اقدامات آمریکا
یکی دیگر از تحولات مهم در این زمینه، اعلام انتقال زندانیان داعش از شمال شرقی سوریه به عراق توسط فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) بود. هدف از این اقدام، تضمین امنیت زندانیان و جلوگیری از آسیب به زیرساختهای امنیتی در سوریه است. این اقدام بهطور گسترده بهعنوان یک "دولتی کردن" مدیریت بحران و امنیت تروریستی در سطح منطقهای تفسیر میشود.
اردوگاه الهول: چالشی برای همه طرفها
یکی از مسائل بحرانی که همچنان مورد توجه است، وضعیت اردوگاه الهول است. این اردوگاه نه تنها از منظر امنیتی بلکه از جنبههای انسانی و حقوقی نیز چالشی بزرگ است. در این اردوگاه، هزاران نفر از خانوادههای مرتبط با داعش حضور دارند، و هر گونه تغییر در مدیریت آن نیاز به دقت بالا در مسائل امنیتی، قانونی و انسانی دارد.
برای دمشق، کنترل بر این اردوگاه و زندانها نه تنها به معنای بازگشت حاکمیت است بلکه همچنین به معنای مبارزه با تروریسم و کنترل بر بزرگترین تهدیدات امنیتی منطقه است. اما این همزمان چالشهایی را برای مدیریت خشونتها و مقابله با افراطگرایی در پی خواهد داشت.
در نهایت، مرحله "پسا قسد" به معنای انتقال مسئولیتها از یک قدرت محلی به دیگران است، اما این انتقال بدون چالشهای خود نخواهد بود. سوال اصلی این است که آیا این انتقال با تفاهمات درست و توافقهای امنیتی و سیاسی همراه خواهد بود که از بروز تنشها جلوگیری کند یا اینکه به اختلافات جدید منجر خواهد شد. بهطور قطع، این مرحله پایان تهدیدات در سوریه نخواهد بود، بلکه ممکن است به نوعی پیچیدگی جدید در بحران سوریه اضافه کند.
