بخش اول مصاحبه با اسماعیل شجاعی؛
مصرف بالای سوخت؛ مسئله خودرو یا نتیجه سیاستگذاری؟
مسئله اصلی این نیست که مردم زیاد بنزین مصرف میکنند یا خودروساز خودرو پرمصرف تولید میکند.مسئله این است که بپرسیم: چه ساختار اقتصادی و سیاستی باعث شده است تولیدکننده و مصرف کننده چنین رفتاری داشته باشند؟
به گزارش ایلنا، در حالی که انتقاد از کیفیت خودروهای داخلی به یکی از پرتکرارترین موضوعات در محافل سیاسی و رسانهای تبدیل شده، پرسشی اساسی همچنان بیپاسخ مانده است: آیا سوخت تولید داخل، خود با استانداردهای جهانی همخوانی دارد؟ چرا وقتی خودروسازان موظف به تولید خودروی منطبق با یورو ۵ هستند، هیچگاه کیفیت بنزین یورو ۵ در پالایشگاههای کشور مورد پرسش قرار نمیگیرد؟
دکتر اسماعیل شجاعی، کارشناس اقتصاد صنعت خودرو، معتقد است؛ مصرف بالای سوخت در ایران را نباید صرفاً به گردن خودروساز یا مصرفکننده انداخت؛ بلکه این پدیده زنجیرهای از سیاستگذاری غلط، قیمتگذاری دستوری، ضعف رقابت و بیتوجهی به کیفیت سوخت است.
او تأکید دارد؛ تا زمانی که نظام حکمرانی اقتصادی سیگنال درست به تولید و مصرف ندهد، نمیتوان انتظار بهبود بهرهوری سوخت را داشت. در ادامه، مشروح گفتوگو با این کارشناس را میخوانید.
سؤال: با توجه به انتقادات مکرر نسبت به خودروهای داخلی، چرا مسئله کیفیت سوخت در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است؟
پاسخ: به اعتقاد بنده، برای درک درست این مسئله نباید فقط بپرسیم «چرا خودروهای داخلی پرمصرفاند؟»، بلکه باید عقبتر برویم و بپرسیم «چه ساختار سیاستگذاری و اقتصادی چنین الگوی تولید و مصرفی را شکل داده است؟» مصرف بالای سوخت یک معلول است، نه نقطه شروع تحلیل. ما با یک مسئله زنجیرهای روبهروییم که از نظام حکمرانی، قیمتگذاری و حتی کیفیت سوخت آغاز میشود و به فناوری خودرو، رفتار مصرفکننده و حملونقل عمومی ختم میشود.
سؤال: چرا خودروسازان داخلی خودروهای پرمصرف تولید میکنند؟
پاسخ: پرسش درست این است که آیا خودروساز مسئول است یا نظام سیاستگذاری؟ در بازاری که رقابت محدود است، خودروساز انگیزه کافی برای سرمایهگذاری در فناوریهای کممصرف ندارد. وقتی محصولی با فناوری قدیمی همچنان فروش میرود، فشار رقابتی کاهش مییابد. از سوی دیگر، سالها قیمت پایین سوخت باعث شده مصرفکننده نیز اهمیت اقتصادی مصرف را نادیده بگیرد. بنابراین هم تولیدکننده و هم مصرفکننده خود را با سیگنالهای موجود تطبیق دادهاند. البته این به معنای سلب مسئولیت از خودروساز نیست، اما مسئولیت اصلی بر عهده سیاستگذارانی است که با قیمتگذاری دستوری، سودآوری را از خودروساز گرفته و امکان سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه را محدود کردهاند.
سؤال: قیمت بنزین چه تأثیری بر رفتار خودروساز داشته است؟
پاسخ: قیمت بنزین فقط یک عدد نیست؛ یک سیگنال اقتصادی است که رفتار تولیدکننده و مصرفکننده را تنظیم میکند. وقتی سوخت سالها بهطور غیرواقعی ارزان عرضه میشود، مصرفکننده انگیزهای برای انتخاب خودروی کممصرف ندارد و تولیدکننده نیز با تقاضای کافی برای توسعه فناوریهای کاهش مصرف مواجه نمیشود. بنابراین اگر به بازیگران اقتصادی علامت غلط دادهایم، نمیتوانیم بعداً آنها را به خاطر رفتاری که بر اساس همان علامت شکل گرفته، سرزنش کنیم. اصلاح مصرف سوخت، پیش از هر چیز، مسئله حکمرانی اقتصادی است، نه صرفاً مسئله مردم یا خودروساز.
ادامه مصاحبه در بخش دوم ...
