افزایش آسیب روانی در مواجهه مستقیم با صحنه‌های دلخراش / کودکان و سالمندان آسیب‌پذیرترند

به گزارش ایلنا، حبیب هادیان‌فرد در گفت و گو با ایلنا در توضیح پیامدهای روانی حوادث شدید افزود: بعضی از وقایع  استرس‌زا  وقتی مافوق توان روانی افراد باشد منجر به PTSD یا اختلال استرس پس از سانحه می شود؛ معمولا این وقایع  ناگهانی رخ می‌دهد و فرد را به شدت متاثر  می کنند.

 هادیان فرد یادآور شد: جنگ، زلزله  های مخرب، سیلاب های سنگین و حتی تصادفات رانندگی منجر به مرگ از جمله این وقایع هستند و می تواند منجر به اختلال استرس پس از سانحه شوند. 

وی افزود: وقتی افراد در معرض یک حادثه سنگین قرار می‌گیرند و  احساس می‌کنند آن حادثه بیش از ظرفیت‌شان است، علائم  اختلال استرس پس از سانحه را نشان می‌دهند. به طور خلاصه وقتی فرد  شدت استرس را آنقدر وسیع می بیند  که هیچ راه  مقابله‌ای برای آن پیدا می‌کند ناگهان زیر بار استرس له می شود.

هادیان‌فرد با اشاره به تجربه مستقیم صحنه‌های تلخ گفت: فرض کنید در خیابان یا بزرگراه تصادفی رخ می‌دهد و شما اولین فردی هستید که صحنه تصادفی منجر به مرگ را می‌بینید. این تجربه می‌تواند بیش از توان فرد باشد، به‌ویژه زمانی که احساس کند هیچ کاری از دستش برنمی‌آید. در چنین شرایطی شدت اثر روانی بیشتر می‌شود.

استاد روانشناسی بالینی دانشگاه شیراز ادامه داد: هرچه فرد به صحنه حادثه نزدیک‌تر باشد، آثار آن نیز بیشتر است. برای مثال کسی که مجبور می‌شود جسدی را از خودرو بیرون بکشد با فردی که فقط از کنار صحنه عبور می‌کند یا صرفاً خبر آن را می‌شنود، تجربه متفاوتی دارد. هرچه میزان مواجهه بیشتر باشد، احتمال آسیب روانی نیز بیشتر خواهد بود.

این استاد دانشگاه توضیح داد: در چنین موقعیت‌هایی صحنه‌ای که فرد می‌بیند در ذهن او ثبت می‌شود و حتی زمانی که از آن موقعیت دور شده و در آرامش است، آن تصویر دوباره در ذهنش تکرار می‌شود و آرامش او را می‌گیرد. جنگ، کشتار، تصادف‌های شدید یا سیل و زلزله‌هایی که منجر به تلفات گسترده می‌شوند، می‌توانند چنین اختلالی را در افراد ایجاد کنند.

هادیان فرد تاکید کرد: توصیه می کنیم افراد حتی المقدور از مکان هایی که صحنه های دردناک دارد فاصله بگیرند حتی اگر ناگزیر در آن محیط بودند سعی نکنند به صحنه های دردناک توجه کنند. حتی دیدن فیلم هایی که صحنه های دردناکی از مرگ و جراحت دارد می تواند روی سلامت روان شما تاثیر بگذارد. 

نقش پیش‌بینی خطر در ایجاد اضطراب

این استاد دانشگاه شیراز همچنین به نقش پیش‌بینی خطر در ایجاد اضطراب اشاره کرد و گفت: گاهی اتفاقی  هنوز رخ نداده است  اما فرد پیش‌بینی می‌کند که ممکن است خطری قریب الوقوع  رخ دهد.  پس اگر کسی تصور کند، شانس خطر بالا است  و خطر می تواند او تهدید کند  و از طرف دیگر از پس مهار  آن خطر  برنمی‌آید، دچار اضطراب می‌شود؛ یعنی قبل از وقوع حادثه نیز فشار روانی را تجربه می‌کند.

هادیان فرد خاطرنشان کرد: افرادی که به این شکل مضطرب می شوند پیشنهاد می کنیم در طی روز خودشان را با امور جاری زندگی مثل ورزش، آشپزی و رسیدگی به گیاهان سرگرم کنند تا کمتر دچار اضطراب شوند.

اضطراب آستانه تحمل را پایین می آورد

وی با اشاره به اینکه این شرایط می‌تواند روابط اجتماعی و خانوادگی افراد را نیز تحت تأثیر قرار دهد، گفت: وقتی آدم‌ها دچار اضطراب، PTSD یا حتی افسردگی می‌شوند، آستانه تحمل شان پایین می‌آید. فردی که در حالت عادی ممکن است با یک ناملایمت کنار بیاید، در این شرایط زودتر از کوره در می‌رود و واکنش تندتری نشان می‌دهد.

استاد روانشناسی بالینی دانشگاه شیراز افزود: در شرایط بحرانی بهتر است خانواده ها به بهداشت خواب و خوراک خودشان و فرزندانشان  توجه کافی داشته باشند چون اگر خواب فرد مختل شود یا اشتهایش به هم بریزد، شرایط بیولوژیک بدن نیز به هم می‌ریزد و همین موضوع باعث می‌شود سطح تحمل فرد  کاهش پیدا کند و سریع‌تر برانگیخته شود.

هادیان‌فرد همچنین به فشارهای جانبی ناشی از شرایط بحرانی اشاره کرد و گفت: در شرایطی مانند جنگ، علاوه بر خود حادثه، نگرانی‌هایی مانند کمبودها یا تصور کمبودها نیز وجود دارد؛ برای مثال اینکه اگر کسی بیمار شود آیا امکان درمان وجود دارد یا نه. این احساس تهدید می‌تواند تنیدگی روانی را افزایش دهد. بنابراین توصیه می کنیم افراد برای این نگرانی های خود هم قبل از وقوع راه حل هایی بیندیشند.

کودکان و سالمندان در بحران ها معمولاً آسیب‌پذیرترند

این استاد روانشناسی بالینی دانشگاه شیراز درباره پیامدهای روانی این شرایط برای کودکان و نوجوانان نیز گفت: در هر بحرانی، میزان آسیب‌پذیری افراد متفاوت است. کودکان و سالمندان معمولاً آسیب‌پذیرترند، زیرا توان جسمی و روانی آن‌ها در چنین موقعیت‌هایی کمتر است.

وی افزود: کودکان نسبت به بی‌خوابی، سروصدا و عوامل استرس‌زا سریع‌تر واکنش نشان می‌دهند و واکنش‌هایشان نیز شدیدتر است، به‌ویژه زمانی که خود خانواده هم دچار ترس و فشار شده باشد.

هادیان‌فرد گفت: کودکان و نوجوانان معمولا  تجربه  قبلی از بحران های شدید را ندارند به همین دلیل ممکن است  مهارت لازم برای مواجهه با چنین شرایطی در انها شکل نگرفته باشد در نتیجه ممکن است سریع‌تر احساس کنند که هیچ کاری از دستشان برنمی‌آید.

وی تأکید کرد: به همین دلیل در خانواده و جامعه باید توجه ویژه‌ای به کودکان، نوجوانان و سالمندان داشت و آموزش‌های لازم برای مواجهه با شرایط بحرانی را از قبل به انها آموخت تا بتوانند به شکل موثرتری از خود مراقبت کنند.