نابینایان در تنگنای جنگ و بحران دسترسی

«سهیل معینی» مشاور امور نابینایان رئیس سازمان بهزیستی کشور و مدیرعامل شبکه تشکل‌های نابینایان کشور در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا از مشکلات خاص نابینایان در شرایط جنگی گفت و تاکید کرد که این گروه بیش از افراد فاقد معلولیت از تبعات جنگ آسیب می‌بینند. 

او توضیح داد: افراد نابینا هم مانند همه اقشار جامعه از ترس و بیم و مشکلاتی که جنگ ایجاد می‌کند تاثیر می‌پذیرند و رنج می‌برند، اما افزون بر این به دلیل فقدان بینایی، جنگ بر این گروه تاثیرات دیگری هم می‌گذارد. بخشی از این مشکلات مربوط به زوج‌های نابینا است اعم از اینکه دارای فرزند باشند یا فرزند نداشته باشند. امکان مانور این خانواده‌ها برای مقابله با آسیب‌های جنگ محدودتر است. به عنوان مثال در صورت ایجاد موج انفجار و تخریب یا آسیب‌دیدگی ساختمانی که محل زندگی یک زوج نابینا است، امکان واکنش آن‌ها نسبت به این حادثه کمتر از سایر افراد است. این گروه نیاز دارند که افرادی بینا در کنارشان حضور داشته باشند تا برای جابجایی اعضای خانواده، ترمیم ساختمان و حفاظت از جان به آن‌ها کمک کند. 

به گفته مشاور رئیس سازمان بهزیستی نمی‌توان منکر شد که نابینایی در توان واکنش سریع این افراد در مقابل حوادث ناشی از جنگ ایجاد محدودیت می‌کند و این گروه نسبت به سایرین با مشکلات بیشتری مواجه هستند. در شرایط جنگی همه جا بهم ریخته است و حتی افرادی هم که در شرایط عادی می‌توانند به چنین زوج‌هایی یاری برسانند، در تنش هستند و کمتر امکان کمک به این خانواده‌ها را دارند. بنابراین به صورت طبیعی، محدودیت بینایی در شرایط کاملا اضطراری جنگ، تاثیراتی بر زندگی این افراد می‌گذارد. 

آثار غیرمستقیم جنگ بر زندگی نابینایان

او به آثار غیرمستقیم جنگ بر زندگی نابینایان هم اشاره کرد و افزود: قطع اینترنت و عدم دسترسی شهروندان به فضای مجازی بر زندگی این بخش از جامعه هم تاثیربسزایی داشته است. واقعیت این است که در سال‌های اخیر فناوری‌های فضای مجازی و اینترنت افق‌های جدیدی را در زندگی افراد نابینا ایجاد کرد. چه از منظر دسترسی به اطلاعات مورد نیاز و چه به لحاظ دسترسی به خدماتی که به آن نیاز داشتند. اینترنت توانست شرایط بهتری را نسبت به قبل برای این افراد ایجاد کند. 

معینی تصریح کرد: یکی دیگر از آسیب‌های فقدان دسترسی به فضای مجازی، ورود خسارت جدی به اشتغال این افراد بوده به این معنا که در سال‌های اخیر بخشی از فرصت اشتغال ایجاد شده برای نابینایان به مدد اینترنت و فضای مجازی بود. اشتغال در سایت‌های فروش کالا، کار در واحدهای پشتیبانی خدمات «Call Cenret» و نظایر آن باعث شده بود که بسیاری از افراد نابینا در منازل خود و از طریق کامپیوتر بتوانند کار کنند و درآمدهای خوبی هم داشته باشند. اما قطع اینترنت باعث شد که بسیاری از این مشاغل از دست برود آنهم در شرایطی که پیدا کردن شغل برای این افراد بسیار سخت‌تر از افراد فاقد معلولیت است. 

مدیرعامل شبکه تشکل‌های نابینایان کشور تاکید کرد که افراد دارای معلولیتی را می‌شناسد که علاوه بر تحمل آسیب‌های ناشی از جنگ مانند سایر افراد جامعه، درعرصه اشتغال هم با محدودیت‌های شدیدی مواجه شده‌اند که یک ناکامی بزرگ برای این افراد محسوب می‌شود. 

مشکلات دسترسی نابینایان به اپلیکیشن‌های آموزشی

او معتقد است: یکی از اولویت‌هایی که نهادها می‌توانند در راستای برقراری اینترنت به آن توجه کنند، دسترسی به اینترنت برای افرادی است که نیاز مبرم به خدمات و امکانات ناشی از اینترنت دارند. دولت در شرایط جنگی    می‌توانست بر اساس کدهایی که از سازمان بهزیستی می‌گرفت، این افراد را شناسایی کرده و به افراد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید دسترسی به اینترنت را فراهم می‌کرد تا از رهگذر آسیب‌هایی که به آن‌ها اشاره کردم آسیب نبینند. 

مشاور امور نابینایان رئیس سازمان بهزیستی با اشاره به غیرحضوری شدن کلاس‌های درس در مدارس و دانشگاه‌ها، گفت: یکی از آسیب‌هایی که دوران کرونا به دنبال داشت این بود که بسیاری از اپلیکیشن‌ها و نرم‌افزارهایی که امکان آموزش را برای دانش‌آموزان و دانشجویان فراهم می‌کردند، برای افراد نابینا دسترس‌پذیر نبودند. دانش‌آموزان نابینا تا مدت‌ها برای دسترسی به برنامه «شاد» با مشکل مواجه بودند، برخی از این ایرادات تا به امروز هم برطرف نشده است که این موضوع آسیب جدی به آموزش‌های این گروه وارد می‌کند. 

او اضافه کرد: انتظار داشتیم با تجاربی که از دوران کرونا کسب کردیم، آموزش و پرورش استثنایی، سازمان بهزیستی و حتی شرکت‌های خدمات آموزشی موضوع دسترس‌پذیری نرم‌افزارها را برای افراد نابینا مورد توجه قرار داده و در راستای دسترس‌پذیری بیشتر این نرم‌افزار تلاش بیشتری می‌کردند.

فقدان دسترسی مناسب معلولان به لوازم مصرفی بهداشتی 

معینی از مشکلات سایر گروه‌های دارای معلولیت هم گفت: افراد دارای معلولیت هر یک مسائل خاص خود را دارند به عنوان مثال معلولان حرکتی برای جابجایی و تردد در شرایط جنگی با مشکلات بیشتری مواجه هستند. در همین ماه اخیر در تماس با بهزیستی اعلام کردم که به دنبال ناامنی ایجاد شده در شرایط جنگی، بسیاری از خانواده‌ها به مناطق دیگر می‌روند. اما در جنگ اخیر بسیاری از مردم تهران جابجا نشدند که یکی از مهم‌ترین دلیل آن موضوع اقتصادی است. شهروندان یا باید اقوامی در مناطق امن‌تر داشته باشند یا اینکه ملکی داشته باشند که همه شهروندان از چنین امکاتی برخوردار نیستند. 

او افزود: بسیاری از شهروندان اصولا توانایی مالی برای اجاره کردن ملک در مناطق امن‌تر را ندارند که این موضوع طبعا بسیاری از خانواده‌های دارای عضو معلول را شامل می‌شود به‌ویژه معلولان حرکتی از این موضوع رنج بیشتری می‌برند. حتی اگر خانواده‌ای توانایی مهاجرت به منطقه امن‌تر را داشته باشد، اما بسیاری از این منازل برای معلولان حرکتی مناسب‌سازی نشده است مثلا توالت فرنگی ندارند یا دسترس‌پذیر نیستند، سطوح ناهمسطح یا پله زیاد دارند. این افراد همیشه در معرض شنیدن صدای انفجار و ورود شوک هستند. سراغ دارم افرادی را که دچار اسپاسم‌های شدید عضلانی بر اثر انفجارهایی شده‌اند که نیمه شب در اطراف محل سکونت‌شان رخ داده است. خانواده این افراد هم قطعا برای محافظت از عزیز خود در تهران و شهرهای درگیر جنگ می‌مانند و به شهر دیگر نمی‌روند. 

مدیرعامل شبکه تشکل‌های نابینایان کشور، فقدان دسترسی به لوازم مصرفی بهداشتی و لوازم توانبخشی را یکی دیگر از مشکلات افراد دارای معلولیت عنوان کرد، موضوعی که البته کمتر شامل نابینایان می‌شود مگر اینکه فردی به جز نابینایی به معلولیت دیگری هم دچار باشد. وی گفت:   در شرایط جنگی برخی  از این وسائل در بازار کم و قیمت آن‌ها زیاد می‌شود، از طرف دیگر امکان تردد برای تهیه این اقلام هم کاهش می‌یابد.

او اضافه کرد: البته ما صحبت‌هایی داشته‌ایم برای اینکه دولت بتواند سرویس‌هایی ویژه را در اختیار این گروه قرار دهد مانند تامین لوازم بهداشتی مورد نیاز با قیمت کف بازار و خارج از بازار سیاهی که در زمان جنگ ایجاد می‌شود. همچنین پرداخت کمک‌های مالی ویژه هم یکی دیگر از این برنامه‌ها است که البته بیشتر معلولان غیرنابینا را تحت پوشش قرار می‌دهد.