در جلسه ستاد راهبری محیطزیست حوزههای علمیه مطرح شد؛
آیتالله مبلغی: محیطزیست در متن دین قرار دارد، نه در حاشیه آن
بیستودومین جلسه ستاد راهبری محیطزیست حوزههای علمیه، سهشنبه ۳ شهریورماه، به میزبانی معاونت آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیطزیست در تهران برگزار شد.
به گزارش ایلنا، بیستودومین جلسه ستاد راهبری محیطزیست حوزههای علمیه، سهشنبه ۳ شهریورماه، به میزبانی معاونت آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیطزیست در تهران برگزار شد. آیتالله مبلغی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی و نماینده مجلس خبرگان رهبری، در این نشست، تشکیل جلسه را نمادی از همکاری و همافزایی حوزه، دانشگاه و دولت دانست و اظهار کرد: برگزاری نشست، گفتوگو و امضای تفاهمنامه بدون پیگیری مستمر، به نتیجهای نخواهد رسید.
وی با اشاره به آیه «وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى» افزود: پیگیری بخشی از سعی و تلاش عملی انسان است. اگر اقدامات علمی، اجرایی و اجتماعی بهطور مستمر دنبال نشوند، در حد مقدمه باقی میمانند و چهبسا به ضد خود تبدیل شوند.
ضرورت پیگیری جامع و هماهنگ
آیتالله مبلغی تأکید کرد: مسائل محیطزیستی را نمیتوان تنها در یک حوزه پیگیری کرد؛ زیرا غفلت از سایر ابعاد، اثربخشی اقدامات را کاهش میدهد و گاهی حتی نتایج منفی به همراه میآورد. ازاینرو، ابتدا باید تمامی حوزههای مرتبط شناسایی و سپس برای هرکدام برنامهای متناسب و هماهنگ تدوین شود.
وی با اشاره به سرعت تحولات جهان معاصر گفت: پدیدههای نوظهور با شتابی چشمگیر در حال شکلگیریاند و بسیاری از موضوعات، هویت کامل خود را در آینده پیدا میکنند. بنابراین، شناخت وضعیت کنونی برای موضوعشناسی فقهی کافی نیست و فقیه باید امتداد آینده موضوع را نیز مورد توجه قرار دهد.
نماینده مجلس خبرگان رهبری، محیطزیست را از موضوعاتی دانست که شناخت آن بدون آیندهپژوهی ممکن نیست و افزود: تحولات زیستمحیطی بر یکدیگر اثر میگذارند و گاهی حوادث پیشبینینشدهای پدید میآورند. در نتیجه، سیاستگذاری و صدور حکم در این زمینه باید ناظر به پیامدهای میانمدت و بلندمدت نیز باشد.
تربیت «انسان زیستمحیطی»
آیتالله مبلغی نخستین محور را «پیگیری تربیتی و انسانی» عنوان کرد و گفت: پیش از هر چیز باید انسانِ زیستمحیطی تربیت کنیم. حوزههای علمیه، دانشگاهها و آموزشوپرورش در این زمینه مسئولیت اساسی دارند.
وی افزود: عالمان، فضلا، طلاب و دیگر اعضای جامعه حوزوی باید از دانش کافی درباره محیطزیست برخوردار باشند و خود در صف نخست رعایت اصول زیستمحیطی قرار گیرند. همچنین باید بررسی شود که محیطزیست چه جایگاهی در برنامههای آموزشی حوزه و مدارس دینی دارد و آیا به آن بهعنوان موضوعی حاشیهای نگریسته میشود یا بخشی برخاسته از متن دین.
آیتالله مبلغی با اشاره به جایگاه زمین، آسمان، گیاهان و دیگر پدیدههای طبیعی در قرآن اظهار کرد: بخش گستردهای از نشانههای الهی که در قرآن مطرح شده، به زمین و پدیدههای طبیعی مربوط است. ازاینرو، محیطزیست از قداست برخوردار است و نمیتوان آن را مسئلهای جدا از دین دانست.
وی ادامه داد: خلافت الهی انسان در همین زمین تحقق پیدا میکند. آبادانی زمین، بهرهمندی مسئولانه از مواهب طبیعی، پرهیز از تخریب و رعایت عدالت زیستمحیطی، همگی از لوازم این خلافتاند.
نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی تأکید کرد: مشکل این است که گاهی محیطزیست را امری در کنار دین یا توصیهای درجه دوم تلقی میکنیم؛ در حالی که نگاه قرآن به زمین، نگاهی کلان و فراگیر است و کل زمین برای دین موضوعیت دارد.
وی افزود: توجه جدی دین به محیطزیست میتواند نگاه دینی را از چارچوبهای محدود فراتر ببرد و ارتباط نسل امروز را با دین تقویت کند؛ زیرا نسل جدید اهمیت محیطزیست را با تمام وجود درک کرده است.
بازنگری در قوانین و مقررات
آیتالله مبلغی دومین محور را «پیگیری حقوقی و تقنینی» دانست و گفت: حفاظت از محیطزیست تنها با توصیههای اخلاقی و عاطفی امکانپذیر نیست و به قوانین، مقررات، اسناد و تأسیسات حقوقی روشن و کارآمد نیاز دارد.
وی افزود: نظام مالیاتی، جرمانگاری تخلفات، حقوق مدنی و حقوق جزایی باید متناسب با الزامات محیطزیستی بازنگری و ساماندهی شوند تا مسئولیت اشخاص و نهادها در قبال خسارتهای زیستمحیطی مشخص باشد.
تصمیمگیری بدون آمار دقیق ممکن نیست
آیتالله مبلغی «پیگیری علمی و پایشی» را سومین محور برشمرد و اظهار کرد: اطلاعات مربوط به دمای آبها، وضعیت جنگلها، میزان آلودگی هوا و خاک، پوشش گیاهی، تنوع زیستی و میزان بارش باید بهصورت مستمر، دقیق و بهروز گردآوری شود.
وی دادههای علمی را چشم نظام تصمیمگیری دانست و گفت: بدون برخورداری از اطلاعات کافی و معتبر، اقدامات محیطزیستی بیاثر خواهد شد و حتی ممکن است پیامدهای زیانباری ایجاد کند.
مشارکت اجتماعی؛ شرط موفقیت برنامهها
نماینده مجلس خبرگان رهبری چهارمین محور را «پیگیری مشارکتی و اجتماعی» معرفی کرد و افزود: حضور حوزه، دانشگاه، نهادهای دولتی و گروههای اجتماعی در کنار یکدیگر، نمونهای از مشارکت ضروری برای حل مسائل محیطزیستی است. بدون شکلگیری چنین همکاری فراگیری، اقدامات پراکنده به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
ضرورت شکلگیری اقتصاد محیطزیستی
آیتالله مبلغی در ادامه از «پیگیری اقتصادی» بهعنوان پنجمین محور نام برد و گفت: فعالیتهای اقتصادی، معادن و کارخانهها برای جامعه ضروریاند، اما در عین حال میتوانند از مهمترین عوامل تخریب محیطزیست باشند.
وی تأکید کرد: باید اقتصادی متناسب با محیطزیست بنیان گذاشته شود و فعال اقتصادی در برابر هزینههای زیستمحیطی فعالیت خود مسئول باشد. منطقی نیست که منفعت یک فعالیت به شخص یا مجموعهای خاص برسد، اما هزینه تخریب ناشی از آن را دیگران یا کل جامعه بپردازند.
آیتالله مبلغی افزود: لازم است لوازم، پیامدها و اقتضائات اقتصاد محیطزیستی، بهویژه با توجه به وابستگی اقتصاد امروز به معادن و بهرهبرداری از منابع طبیعی، بهصورت تخصصی بررسی شود.
تمدن بدون محیطزیست شکل نمیگیرد
وی ششمین محور را «پیگیری تمدنی» عنوان کرد و گفت: تمدن بدون محیطزیست اساساً شکل نمیگیرد؛ زیرا محیطزیست، بستر تحقق تمدن است.
آیتالله مبلغی با اشاره به تمرکز رهبر شهید بر موضوع تمدن افزود: در تحلیل تمدن میتوان انسان، زمان و زمین را سه ضلع اصلی دانست که دین میان آنها هماهنگی ایجاد و به هرکدام معنا میبخشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: زمین و محیطزیست باید در طراحی تمدنی ما جایگاهی اساسی داشته باشند؛ زیرا همه ابعاد زندگی انسان در نهایت با محیطزیست پیوند دارند. انسان بدون محیطزیست نمیتواند تمدن داشته باشد و حرکت دینی نیز بدون توجه به محیطزیست، حرکتی کامل نخواهد بود.
