در گفتوگو با ایلنا مطرح شد؛
بدون ایجاد اعتماد منطقهای،کماکان تنش و بحران باقی خواهد ماند/ گام اول در این شرایط چیست؟
کارشناس مسائل بینالملل، تأکید کرد: تا زمانی که مسائل در منطقه حلوفصل نشود و همگرایی منطقهای، مشارکت منطقهای و اعتماد منطقهای ایجاد نشود، کماکان تنش و بحران باقی خواهد ماند.
هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، درباره ادعاهای مطرح شده از سوی آمریکا درخصوص اینکه مذاکرات احتمالی آینده ایران و آمریکا بر برنامه هستهای ایران متمرکز شود، نه بازگشایی تنگه هرمز اظهار کرد: بحث مسائل هستهای از ابتدا اساساً در دستور کار بوده است، چراکه مبنای حملاتی که آمریکاییها و اسرائیلیها انجام دادند، بهانه هستهای بود و بعد از آن مسائل دیگری نیز در کنار این موضوع مطرح شد اما قرار نیست این مسائل در گام اول مطرح شود.
وی ادامه داد: آنچه اکنون مطرح است، به احتمال قوی یکسری مذاکراتی است که فکر میکنم کماکان ممکن است پشت پرده و توسط میانجیها ادامه داشته باشد. البته ما اطلاعات دقیقی درباره این موضوع نداریم؛ برای مثال، بحثهایی که اکنون با عمان در حال پیگیری است، نشان میدهد که ممکن است یکسری مذاکرات در جریان باشد.
این کارشناس مسائل بینالملل افزود: در ایالات متحده هم دو، سه نفر اذعان کردهاند که مذاکرات در حال نتیجه دادن است. جی دی ونس معاون رئیس جمهور آمریکا نیز در روزهای گذشته این موضوع را مطرح کرد. البته چون اطلاعات و شواهد ما درباره مسائل پشت پرده چندان مشخص نیست، نمیتوان با قطعیت درباره این موضوع اظهارنظر کرد، اما احتمال دارد مذاکراتی در جریان باشد. آقای رضایی هم پیشنهادات ایران را دوباره در توییتی مطرح کردند حال باید منتظر ماند و دید که نتیجه چه میشود.
وی گفت: در مجموع، فکر میکنم آمریکاییها در حال تست کردن شرایط هستند تا اگر تفاهم یا مذاکراتی وجود داشته باشد که مطلوب آنها حاصل شود، روی آن کار کنند. البته از منظر آمریکاییها، این تفاهم باید بالاتر از تفاهم اسلامآباد باشد؛ چراکه ترامپ بارها اعلام کرده است که آنها آن تفاهمنامه را نمیپذیرند و معتقدند باید توافقی کاملتر حاصل شود ایران هم البته دیگر با این رفتار آمریکا انگیزه ای برای توافق ندارد.
اعلمی فریمان با اشاره به اینکه اساس ایران در چارچوب تفاهم اسلامآباد دیگر حاضر نیست پیش از رفع موانع و انجام مقدمات، وارد هیچ گونه مذاکرات هستهای شود، گفت: این تفاهمنامه اساساً یک تفاهمنامه گامبهگام بوده است؛ یعنی قرار بوده با هر گامی که برداشته میشود، طرفین هم متناسب با آن اقداماتی انجام دهند.
اعلمی فریمان ادامه داد: جمهوری اسلامی بیشتر بر لغو تحریمها و آزادسازی اموال بلوکهشده تأکید دارد و تفاهم هم بیشتر بر همین اساس و بهصورت گامبهگام طراحی شده است.
وی افزود: منتها چند مسئلهای که در روزهای اخیر مطرح شده و بسیار نگرانکننده است، یکی جلسهای بود که در آلمان برگزار شد و ظاهراً برخی از کشورهای عربی و فرماندهان نیروهای مسلح کشورهای عربی در آن حضور داشتند. از سوی دیگر، وضعیتی که اکنون عربستان گرفتار آن است، نشان میدهد که برخی کشورها به دنبال ایجاد یک اجماع هستند و احتمالاً به دنبال آن هستند که جمهوری اسلامی را به شکلی تحت فشار قرار دهند.
این کارشناس مسائل بینالملل تصریح کرد: فکر میکنم مجموع این مسائل نشان میدهد که تهدید مستقیم علیه جمهوری اسلامی کماکان برقرار است. اینها به هر حال شواهدی است که به نظر میرسد تصمیمگیران را در داخل نیز وادار میکند بیشتر در مورد هرگونه توافقی تامل کنند.
اعلمی فریمان با بیان اینکه موضوع در شرایط کنونی به مسئله امنیت ملی و بقا ارتباط پیدا میکند، اظهار کرد: زمانی در یک صحنه عملیاتی عادی در حال مبارزه هستید و یک جنگ عادی و متعارف وجود دارد، برنامهریزی نیز باید حول همان شرایط انجام شود، اما زمانی وضعیت فوقالعاده است و احتمال دارد یک تهاجم مستقیم و حمله به زیرساختها مطرح شود که این موضوع بسیار خطرناک است.
وی ادامه داد: اگر قرار باشد زیرساختها مورد حمله قرار بگیرد، کشور واقعاً ممکن است بسیار به عقب رانده شود و حتی مسائل عادی و معیشتی روزمره مردم هم در این فضا به خطر بیفتد. در واقع، منافع مستقیم مردم در معرض خطر قرار میگیرد و اینها معادلاتی است که باید در بحثهای امنیت ملی همیشه سنجیده شود.
این تحلیلگر مسائل بینالملل گفت: اگر در معادلات قرار باشد بحثهای مربوط به حمله به زیرساختها، تهاجم مستقیم و ایجاد اجماع میان کشورها بهگونهای پیش برود که بقای امنیت ملی و منافع مردم به خطر بیفتد، وضعیت وخیم خواهد بود. به نظرم اگر وارد مذاکره شوند و بتوانند حتی گامبهگام مسائل را حل کنند یا بهصورت مستقیم بنشینند و مذاکره کنند، لازم و واجب است که این کار انجام شود.
اعلمی فریمان تأکید کرد: چیزی که به نظر میرسد در گام اول لازم است، این است که جمهوری اسلامی ناچار است مسائل خود را با منطقه حلوفصل کند؛ چراکه تا زمانی که مسائل در منطقه حلوفصل نشود و همگرایی منطقهای، مشارکت منطقهای و اعتماد منطقهای ایجاد نشود، کماکان تنش و بحران باقی خواهد ماند.
وی درباره ضرورت گفتوگو میان ایران و کشورهای منطقه هم اظهار کرد: دو مسئله در مذاکرات همیشه مطرح است. اگر قرار باشد مجموعهای از کشورها، بهخصوص کشورهای منطقه، مشکلات خود را حل کنند، هیچوقت وضعیت برتریطلبی یا زیادهخواهی یک کشور پذیرفته نخواهد شد. نه جمهوری اسلامی آن را میپذیرد و نه کشورهای دیگر.
این کارشناس مسائل بینالملل افزود: اگر قرار باشد تفاهمی اجرا شود یا حرکتی به سمت همگرایی و اعتماد شکل بگیرد، کشورها ناچار هستند از یکسری خواستههای خود چشمپوشی کنند و از برخی خواستهها بگذرند. همه کشورها باید بخشی از امتیازات را بدهند و در مقابل، امتیازاتی دریافت کنند؛ در غیر این صورت، به نظر میرسد تفاهم ممکن نخواهد بود.
اعلمی فریمان در ادامه درباره امکان خروج آمریکا از منطقه اظهار کرد: در داخل کشور درباره این موضوع خواستههایی مطرح میشود، اما در مورد اینکه واقعاً این خواستهها محقق شود، تردید وجود دارد. برای مثال، بحث خروج آمریکا از منطقه ممکن است انجام شود، اما دستکم در کوتاهمدت به نظر میرسد که این وضعیت به این شکل شدنی نباشد.
وی ادامه داد: بنابراین، فکر میکنم جمهوری اسلامی برای اینکه بتواند از برگه امتیازی که در تنگه هرمز دارد استفاده کند و حتی از برگهای که در بابالمندب دارد بهره ببرد، اولین گام این است که با عربستان و سایر کشورهای عربی منطقه مسائل خود را بهصورت شفاف و با اعتماد حلوفصل کنند و یک چارچوب منطقی برای امنیت منطقه ایجاد کنند؛ چارچوب مناسبی که دستکم برای همیشه این مسائل را حلوفصل کند. جز این، بعید است اعتماد ایجاد شود.
اعلمی فریمان درباره توافق عمان و تعیین مسیر میانی برای تردد کشتیها گفت: برداشت من این است که چیزی که ایران میخواهد با چیزی که آزادی کشتیرانی در آبهای بینالمللی اقتضا میکند، کمی متفاوت است. بحث دوم این است که ممکن است در آینده موضوع عوارض مطرح شود، اما نه لزوماً به عنوان عوارض، بلکه به عنوان پرداختهایی برای مسائل زیستمحیطی یا سایر موضوعات که ممکن است دریافت شود.
وی گفت: بعید میدانم کشورهای منطقه در شرایط فعلی این موضوع را بپذیرند. اختلافنظر اصلی این است که آنها معتقدند این آبراه باید بهطور کامل باز باشد؛ یعنی تردد بدون محدودیت صورت بگیرد. در این زمینه دیدگاه آنها با جمهوری اسلامی متفاوت است و بعید میدانم دستکم در کوتاهمدت بتوان به نتیجه رسید.
این کارشناس مسائل بینالملل خاطرنشان کرد: مگر اینکه آمریکاییها شرایطی را پیشنهاد دهند که مثلاً محاصره بهطور کامل برداشته شود، تمام داراییهای مسدودشده ایران آزاد شود و امتیازات و پیشنهادهای ایران را بپذیرند. در این صورت ممکن است ایران هم با بحث آزادی کشتیرانی موافقت کند.
اعلمی فریمان افزود: با این حال، فکر میکنم در شرایط فعلی این موضوع بسیار بعید است؛ بهخصوص اینکه در یمن مسائل به سمت تشدید پیش میرود و درگیریها در حال افزایش است. همه اینها یک زنجیره است و باید در کنار یکدیگر دیده شود.
وی در بخش دیگری از صحبتهایش درباره نقش احتمالی چین در میانجیگری میان ایران و آمریکا اظهار کرد: چینیها در منطق عملیاتی و منطقی که در منطقه دنبال میکنند، بیشتر بحث آرامش در تجارت برایشان مهم است. فکر میکنم قطعاً چینیها خواستار این هستند که تنگه هرمز بهطور کامل باز باشد و آزادی کشتیرانی انجام شود و حتی در بابالمندب هم مشکلی پیش نیاید. چینیها اساساً منطقشان، منطق تجارت بر مبنای آرامش است.
وی ادامه داد: اینکه چینیها بتوانند یک نوع نقش میانجی را بازی کنند، به اراده تصمیمگیران داخلی ما بستگی دارد. به هر حال، در حوزه مسائل هستهای و متعاقب آن حکمرانی، دو راه بیشتر برای جمهوری اسلامی متصور نیست.
این کارشناس مسائل بینالملل افزود: در داخل هم آن علائم و قرائنی که مطرح میشود و شواهدی که نمایندگان مجلس و مسئولان مطرح میکنند، این دو راه را مشخصاً نشان میدهد. یک راه این است که معادلات بینالمللی را نپذیرید؛ بهعنوان مثال، از انپیتی خارج شوید و بخواهید بحث ساخت سلاح هستهای را دنبال کنید. اکنون نیز در داخل، بخشی این موضوع را مطرح میکنند که به سمت ساخت سلاح هستهای یا آزمایش آن پیش برویم.
اعلمی فریمان تصریح کرد: این یک راه است که فکر میکنم اساساً مسیری است که کشورهایی که این مسیر را آزموده و دنبال کردهاند، با آن مواجه شدهاند. کره شمالی این وضعیت را تجربه کرده و با این شیوه حکمرانی، با محدودیتهای شدید و انزوای شدید مواجه شده است.
وی ادامه داد: به نظر نمیآید که ما با ظرفیتهای ۹۰ میلیونی مردم ایران، با وضعیت فرهنگی، سنتی و ارتباطاتی که مردم با جهان دارند، بتوانیم چنین مسیری را دنبال کنیم. برخلاف آنچه در کره شمالی میگذرد، اگر این راه انتخاب شود مجدداً وارد مشکلات متعددی در زمینه حکمرانی خواهیم شد.
این تحلیلگر مسائل بینالملل گفت: اساساً کانتکستی که در کره شمالی میگذرد با آن چیزی که در کشور ما میگذرد، بسیار متفاوت است؛ بهنوعی ۱۸۰ درجه از نظر فرهنگی و روش زندگی با یکدیگر تفاوت دارند. بعید میدانم این ساختار اساساً اینجا قابل پیاده شدن باشد. این یک راه است که به نظر میرسد کشور را اساساً وارد یک تنش تصاعدی و بحران کند؛ بحرانهایی که خاتمه پیدا نمیکند و مشکلات روزافزونی که ناشی از این مسئله ایجاد خواهد شد. بعد از آن ممکن است اجماع نظر کشورها علیه ایران شدت بگیرد، شورای امنیت وارد مسئله شود و موضوع در شورای امنیت مطرح شود و ایران بهعنوان یک عضو، به هر حال، خاطی شناخته شود که راحتتر بتوان به آن حمله کرد. این یک بُعد قضیه است.
وی ادامه داد: یک راه دیگر این است که با کشورهای منطقه، کشورهای عربی منطقه و همه کشورهای همسایه و منطقه تفاهم کنیم، با ایالات متحده مشکلات خودتان را حلوفصل کنیم. از ابتدا هر مشکلی داشتیم، راه دیپلماسی را برویم و منطق دیپلماسی را بپذیریم و به شکلی حکمرانی کنیم که قادر باشیم جذب سرمایه خارجی را انجام دهیم و تحریمها برداشته شود. این راه دوم است.
این کارشناس مسائل بینالملل تأکید کرد: این دو مسیر، مسیرهایی است که فکر میکنم برای تصمیمگیران سیاسی گشوده شده است و حالا این مسئله به ظرفیتهای درونی کشور بستگی دارد که کدامیک از این راهها را خواهد پذیرفت.
اعلمی فریمان درباره ورود چین به عنوان یک میانجی در موضوع درگیری ها در منطقه اظهار کرد: چینیها ممکن است تمایل داشته باشند، اما اینکه جمهوری اسلامی و تصمیمگیران آن بپذیرند، مسئله بعدی است. در مسائل هستهای فکر میکنم آنها به سمت این پیش خواهند رفت که جمهوری اسلامی را به شکلی مجاب کنند که به تعهدات خودش و آژانس بینالمللی انرژی اتمی پایبند باشد و آنها نیز عمل کنند.
اعلمی فریمان خاطرنشان کرد: فکر میکنم خطمشی چینیها اساساً این شکلی خواهد بود که تمایل دارند این بحثها را در یک بستر آرام حلوفصل کنند. اینکه جمهوری اسلامی در داخل بخواهد این را بپذیرد، مسئله ثانوی است.
