تحریک شدن، مجوز توهین نیست
رأی آسانی و مرز تخفیف؛ ماجرای زیدان و ماتراتزی را به یاد بیاور!
حکم پرونده یاسر آسانی و علیرضا ایلدروم، پرسشی فراتر از یک مسابقه ایجاد کرده است: رفتار تحریک‌آمیز داور تا کجا می‌تواند مجازات بازیکن را کاهش دهد و از کجا به بعد، توجیه واکنشی می‌شود که خود نیازمند برخورد است؟
به گزارش ایلنا، کمیته انضباطی برای یاسر آسانی دو جلسه محرومیت در نظر گرفته که اجرای یک جلسه آن تا پایان فصل تعلیق شده است. بازیکن استقلال همچنین به پرداخت ۵۰۰ میلیون تومان جریمه محکوم شده و علیرضا ایلدروم، کمک‌داور مسابقه، نیز دو ماه از داوری محروم شده است. بنابراین تعبیر دقیق حکم، یک جلسه محرومیت اجرایی و یک جلسه تعلیقی، همراه با جریمه مالی است، نه تبرئه آسانی یا صرفاً یک جلسه محرومیت بدون مجازات دیگر.
رفتار ایلدروم باید بدون ملاحظه جایگاه داوری محکوم شود. توهین به بازیکن، آن هم از سوی فردی که مسئول اجرای قانون و کنترل تنش است، تخلفی قابل چشم‌پوشی نیست. موضوعی که بعد از ادعای وجود صدای مربوط به فحاشی کمک داور جدی شد. بررسی صدای ضبط‌شده سیستم کمک‌داور ویدیویی، فحاشی او به آسانی را آشکار کرده است. لباس داوری برای صاحب آن مصونیت رفتاری ایجاد نمی‌کند و رسیدگی به این بخش از پرونده، به اندازه بررسی واکنش بازیکن ضروری است.
اما مسئولیت این دو نفر را نمی‌توان با یکدیگر تسویه کرد. خطای کمک‌داور، حق اعتراض و پیگیری برای بازیکن ایجاد می‌کند، نه حق انجام حرکت توهین‌آمیز. تحریک شدن می‌تواند در ارزیابی شرایط وقوع تخلف و تعیین مجازات مورد توجه قرار بگیرد، اما میان توضیح علت عصبانیت و مشروع دانستن واکنش، فاصله وجود دارد.
قانون ۱۲ فوتبال نیز استفاده از الفاظ یا حرکات موهن، توهین‌آمیز و ناسزا را از مصادیق اخراج می‌داند و برای بازیکنی که پیش از آن تحریک شده، مجوز مقابله‌به‌مثل صادر نمی‌کند. البته این قانون درباره تصمیم داور در زمین است و تعداد جلسات محرومیت بعدی را باید بر اساس مقررات انضباطی مسابقات تعیین کرد. در نتیجه، نمی‌توان صرفاً با استناد به قانون اخراج، عدد مشخصی برای محرومیت آسانی تجویز کرد.
نمونه مشهور بین‌المللی، پرونده زین‌الدین زیدان و مارکو ماتراتزی در فینال جام جهانی ۲۰۰۶ است. فیفا توهین و تحریک ماتراتزی را نادیده نگرفت و او را دو مسابقه محروم کرد، اما زیدان نیز بابت ضربه سر، با حکم سه جلسه محرومیت مواجه شد. با توجه به بازنشستگی زیدان، انجام فعالیت اجتماعی برای او پذیرفته شد. جنس تخلف آن پرونده با ماجرای آسانی متفاوت بود، اما اصل قابل مقایسه روشن است: اثبات تحریک، مسئولیت واکنش را از بین نبرد و هر دو طرف مجازات شدند.
در عین حال، بررسی منصفانه اجازه نمی‌دهد ادعا کنیم هر حرکت زننده‌ای در فوتبال جهان الزاماً با محرومیت طولانی روبه‌رو می‌شود. جود بلینگام در یورو ۲۰۲۴ بابت حرکت نامناسب خود در بازی اسلواکی، ۳۰ هزار یورو جریمه و یک جلسه محرومیت تعلیقی گرفت. بنابراین تعلیق بخشی از مجازات، به‌خودی‌خود نشانه بی‌سابقه بودن یا نادرستی حکم نیست. عنوان تخلف، مخاطب حرکت، شرایط وقوع و مقررات حاکم بر هر پرونده باید جداگانه بررسی شود.
نقد اصلی به رأی آسانی باید بر همین نقطه متمرکز باشد: چرا این میزان مجازات متناسب تشخیص داده شده و رفتار تحریک‌آمیز کمک‌داور دقیقاً چه سهمی در تخفیف داشته است؟ برای افکار عمومی باید روشن باشد که یک جلسه محرومیت اجرایی، نتیجه اعمال ضابطه‌ای مشخص است و همان ضابطه برای بازیکنان دیگر نیز اجرا خواهد شد. صرف اشاره به آغازکننده بودن طرف مقابل، توضیح کافی برای تناسب مجازات نیست.
آسانی از تنبیه معاف نشده، اما سبک یا سنگین بودن حکم را نیز نمی‌توان با محکوم کردن ایلدروم پاسخ داد. کمک‌داور بابت توهین خود مسئول است و بازیکن بابت واکنش خود. اگر پیام این پرونده در فوتبال ایران به «تحریک شدم، پس حق داشتم» تقلیل پیدا کند، مرز میان تخفیف مجازات و توجیه تخلف از بین خواهد رفت.
