تمامی سناریوهای برگزاری جام جهانی در صورت انصراف تیم ملی ایران
نشریه معتبر اتلتیک در گزارشی مفصل به بررسی تمام سناریوها و پیامدهای احتمالی در صورت انصراف تیم ملی ایران از حضور در جام جهانی پرداخته است.
به گزارش ایلنا، در پی صحبتهای اخیر وزیر ورزش مبنی بر احتمال کنارهگیری تیم ملی فوتبال ایران از رقابتهای جام جهانی، نشریه اتلتیک در مقالهای مفصل به ارزیابی ابعاد مختلف این موضوع پرداخته است. این رسانه ورزشی مینویسد که اگرچه ملیپوشان ایرانی از مدتی قبل جواز شرکت در مسابقات سال 2026 به میزبانی مشترک ایالات متحده، مکزیک و کانادا را کسب کردهاند، ولی تهاجمات نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل به خاک ایران طی هفتههای گذشته، هالهای از ابهام را پیرامون مشارکت این تیم در این رویداد بزرگ ورزشی شکل داده است.
بنا بر گزارش منابع محلی، این یورشهای نظامی که از تاریخ 28 فوریه شروع شده، علاوه بر جان باختن بیش از هزار شهروند، به شهادت آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران، منجر گردیده و آتش درگیریها را در سراسر خاورمیانه شعلهورتر کرده است. تبعات این وضعیت بحرانی پا را فراتر گذاشته و حتی تقویم رویدادهای فوتبالی خاورمیانه را نیز مختل ساخته است؛ به طوری که روند آمادهسازی عراقیها جهت رویارویی در مسابقه پلیآف انتخابی جام جهانی در روز 31 مارس به میزبانی مکزیک با مشکل مواجه شده است. با تمام این تفاسیر، دغدغه عمده اکنون پیرامون وضعیت تیم ایران برای حضور در فستیوال جهانی فوتبال است که طی ماههای ژوئن و جولای در 16 شهر از سه کشور قاره آمریکای شمالی به انجام خواهد رسید.
بازیکنان تیم ملی در سال گذشته موفق شدند با عملکردی درخشان بلیت سفر به این رقابتها را قطعی کنند. طبق برنامهریزیها، محل برگزاری هر سه مسابقه آنها در چارچوب گروه G در خاک ایالات متحده تعیین شده است. آنها باید در روز 15 ژوئن در استادیوم سوفای شهر لسآنجلس به مصاف نیوزیلند بروند، در 21 ژوئن در همان ورزشگاه با بلژیک پیکار کنند و نهایتا در تاریخ 26 ژوئن در شهر سیاتل رو در روی مصر قرار گیرند. در همین راستا، احمد دنیامالی به عنوان متولی اول ورزش ایران در مصاحبهای با صدا و سیمای دولتی صراحتا بیان کرد: «با توجه به اینکه این رژیم فاسد (آمریکا) رهبر ما را ترور کرده است، حضور در این مسابقات قطعاً ممکن نیست». بیان این اظهارات یک علامت سؤال اساسی را در ذهن اهالی فوتبال ایجاد کرده است که در صورت غیبت قطعی ایران، سرنوشت مسابقات چه خواهد شد؟
با نگاهی به قوانین فدراسیون بینالمللی فوتبال درمییابیم که چنانچه کشوری از رقابتها انصراف داده یا توانایی حضور در مسابقات را نداشته باشد، این نهاد از قدرت مانور بالایی برای تعیین جانشین و یا اصلاح فرمت بازیها برخوردار است.
آییننامه مربوط به مسابقات 2026 که در سال پیشین رسانهای گردید، در ماده 666 خود به مسئله عدم مشارکت تیمها اشاره کرده، هرچند که جزئیات بسیار دقیقی در این رابطه ارائه نمیدهد. بر مبنای بند 6.5 که به حوادث غیرمترقبه یا شرایط خارج از کنترل اختصاص دارد، قید شده است که در صورت انصراف یک تیم به واسطه چنین اتفاقاتی یا برگزار نشدن یک دیدار، کمیته برگزاری مسابقات در فیفا این اختیار تام را دارد تا با صلاحدید خود هر تصمیمی را که مقتضی میداند، عملی سازد.
افزون بر این، تبصره 6.7 نیز تاکید میکند که اگر یک تیم حاضر در جام جهانی از دور مسابقات اخراج شده یا شخصا کنارهگیری کند، فیفا کاملا مختار است تا مستقلا تصمیمگیری کرده و در صورت نیاز، کشور تازهای را جایگزین نماید.
بر این اساس، خروج احتمالی ایران دو مسیر اصلی را پیش پای فیفا قرار میدهد: نخست آنکه دیدارهای این تیم باطل شده و رقابتهای گروه G تنها با حضور سه تیم پیگیری شود؛ دوم آنکه تیم ملی یک کشور دیگر به عنوان جایگزین وارد جدول گردد. با این وجود، معرفی یک تیم جدید ابدا فرآیند سادهای نخواهد بود، چرا که زمان چندانی تا سوت آغاز رقابتها نمانده و از سوی دیگر چشمانداز روشنی از مدت زمان تداوم جنگ وجود ندارد. علاوه بر این، تعلل احتمالی ایران در اعلام تصمیم نهایی خود برای حضور یا عدم حضور، میتواند کلاف انتخاب تیم جایگزین را پیچیدهتر از قبل نماید.
به لحاظ فنی، پیدا کردن یک کاندیدای جایگزین از قاره آسیا نیز با دشواریهای خاص خود همراه است. تیم ایران پیشتر توانسته بود با ایستادن در رتبه نخست گروه A از دور سوم پیکارهای انتخابی آسیا، مسافر جام جهانی شود و ازبکستان نیز در قامت تیم دوم، صعود مستقیمی را تجربه کرد.
در ادامه، امارات و قطر که ردههای سوم و چهارم را به خود اختصاص داده بودند، راهی دور چهارم شدند که این مسیر به کسب سهمیه توسط قطریها ختم گردید. در سمت دیگر، تیم ملی امارات در مسابقه پلیآف مغلوب عراق شد تا عراقیها با این برد جواز حضور در مرحله پلیآف بینقارهای را به دست آورند؛ دیداری که آنها را در کشور مکزیک مقابل یکی از دو تیم بولیوی یا سورینام قرار خواهد داد.
در صورتی که عراق فاتح نبرد پلیآف پیش رو باشد، به احتمال فراوان امارات گزینه بعدی برای پر کردن جای خالی ایران خواهد بود. اما چنانچه عراق در این مسیر شکست بخورد، ممکن است فیفا یکی از این دو تیم را برگزیند.
البته یک سناریوی دیگر نیز روی میز قرار دارد و آن انتخاب یک کشور غیرآسیایی است؛ برای نمونه تیم بازنده در مسابقات پلیآف بینقارهای و یا حتی کشوری مانند ایتالیا که با وجود جایگاه بالا در ردهبندی جهانی، از رسیدن به جام بازمانده است. همانطور که در قوانین آمده است، نهاد حاکم بر فوتبال جهان اختیار دارد تا هر رویکردی را که مناسب میبیند، اتخاذ کند.
در سایه این فضای مبهم، گراهام آرنولد که هدایت ملیپوشان عراق را بر عهده دارد، درخواست کرده تا رقابت پلیآف در روز 31 مارس به زمان دیگری موکول گردد تا فرصت وسیعتری برای تصمیمگیری درباره شرایط حاکم فراهم شود. وی معتقد است در صورت خروج ایران، تیم عراق میتواند به صورت مستقیم راهی جام جهانی شود و در مقابل، تیم امارات خود را برای مسابقه احتمالی با بولیوی یا سورینام مهیا سازد. تا به این لحظه، فیفا هیچگونه واکنشی به احتمال تاخیر در برگزاری این بازی یا صحبتهای وزیر ورزش ایران نشان نداده است.
با ورق زدن تاریخچه این تورنمنت متوجه میشویم که نمونههای مشابه چندانی به چشم نمیخورد. واپسین باری که تیمی پس از صعود قطعی، از حضور در مرحله نهایی انصراف داد به سال 1950 برمیگردد؛ زمانی که اسکاتلند و ترکیه پیش از مراسم قرعهکشی و کشورهای هند و فرانسه پس از انجام قرعهکشی کنار رفتند تا در نهایت آن تورنمنت تنها با حضور 13 تیم برگزار شود.
نزدیکترین الگو در فوتبال مدرن به رقابتهای جام جهانی باشگاهها در سال 2025 مربوط میشود. در آن مقطع، فیفا در فاصلهای کمتر از سه ماه مانده به آغاز بازیها، روی نام باشگاه مکزیکی لئون به دلیل نقض مقررات تملک چندگانه خط کشید. پس از آنکه دادگاه عالی ورزش اعتراض این تیم را رد کرد، فیفا مصوب کرد تا یک مسابقه انتخابی میان دو تیم کلوب آمریکا و لسآنجلس افسی به انجام برسد تا چهره تیم جایگزین مشخص گردد و در نهایت این تیم آمریکایی بود که جانشین لئون شد.
از منظر تئوری، فدراسیون جهانی فوتبال قادر است ساختار مشابهی را برای ایران نیز پیادهسازی کند، اما باید توجه داشت که رقابتهای جام جهانی به دلیل گستردگی ابعاد و پیچیدگیهای لجستیکی، نیازمند برنامهریزی به مراتب دقیقتری نسبت به تورنمنت باشگاهی است و معرفی یک تیم جایگزین در این زمان کوتاه تا شروع بازیها، موانع و چالشهای فراوانی را خلق خواهد کرد.
در ارتباط با دلایل احتمالی عدم حضور ایران، سه فرضیه متفاوت مطرح شده است. نخست آنکه ایران در یک اقدام متقابل نسبت به حملات آمریکا، مسابقات را بایکوت نماید. دوم آنکه به دلیل خطرات و موانع امنیتی، امکان حضور کاروان تیم ملی فراهم نباشد. و فرضیه سوم به جلوگیری دولت ایالات متحده از ورود این تیم بازمیگردد. بالاترین مقام اجرایی ورزش ایران با اشاره به دو دلیل نخست عنوان کرده است: «اقدامات خصمانهای علیه ایران انجام شده است و بازیکنان ما امنیت ندارند؛ اساساً شرایط لازم برای حضور در این مسابقات وجود ندارد».
با این وجود، احتمال وقوع فرضیه سوم تا حدودی کمرنگتر شده است. جیانی اینفانتینو، رئیس نهاد فیفا، خبر داده است که در نشست مشترک خود با دونالد ترامپ پیرامون وضعیت ایران صحبت کرده و رئیسجمهور آمریکا تاکید داشته که تیم ملی ایران برای سفر به آمریکا جهت شرکت در این مسابقات «خوشآمد» است. علیرغم این اظهارات، حاکمیت آمریکا محدودیتهایی را برای سفر ایرانیها و چند کشور دیگر وضع نموده است؛ هرچند برای ورزشکاران و اعضای تیمهایی که با هدف حضور در رویدادهایی نظیر جام جهانی یا المپیک سفر میکنند، استثناهایی لحاظ شده است.
با تمام اینها، تجربیات گذشته نشان میدهد که تعدادی از نمایندگان ایرانی برای حضور در مراسم قرعهکشی موفق به اخذ ویزا نشدند. اندرو جولیانی، رئیس کارگروه مسابقات در کاخ سفید، در پاسخ به پرسشهایی در همین رابطه خاطرنشان کرده بود: «هر تصمیم درباره صدور ویزا یک تصمیم امنیت ملی است». چنانچه فیفا نتواند در اینگونه تصمیمات حاکمیتی اعمال نفوذ کند، به احتمال زیاد قادر نخواهد بود در برابر تصمیمات بازدارنده دولت آمریکا برای ممانعت از ورود افراد خاص یا حتی جلوگیری از ورود کامل یک تیم پیش از آغاز رقابتها، کاری از پیش ببرد.
درباره اینکه آیا این درگیریهای نظامی میتواند میزبانی ایالات متحده را تحتالشعاع قرار دهد، احتمال وقوع چنین سناریویی بسیار بعید است. هرچند که در تاریخ بیسابقه بوده که کشوری به عنوان میزبان، در فاصلهای کمتر از چهار ماه تا شروع تورنمنت، به خاک یکی از تیمهای شرکتکننده حمله نظامی کند، اما در شرایط فعلی هیچگونه دغدغه امنیتی مستقیمی در داخل مرزهای آمریکا که بتواند عامل تغییر مکان برگزاری بازیها شود، مشاهده نمیگردد.
در کنار این موضوع، هیچ نشانهای مبنی بر تمایل فیفا جهت انتقال مسابقات به کشوری دیگر به دلیل این حملات وجود نداشته و مقررات شفافی نیز در این زمینه تدوین نشده است. البته این امکان وجود دارد که شماری از کشورها تصمیم به تحریم این رویداد ورزشی بگیرند، اما واکنشهای جامعه بینالمللی در قبال این یورشهای نظامی کاملا یکدست نبوده و پیشبینی نمیشود که موجی وسیع و گسترده از تحریمها شکل بگیرد.
