از تولید بذر تا معرفی ارقام جدید؛ روایت تلاش محققان مازندران برای پایداری کشاورزی
در ایستگاه تحقیقات کشاورزی مازندران، پشت هر ردیف گندم، جو و سویا، سالها پژوهش برای تولید بذرهای استاندارد و معرفی ارقام سازگار نهفته است. هر دانه پس از انتخاب، اصلاح، خالصسازی، تکثیر و آزمایشهای علمی، سرانجام به دست کشاورز میرسد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، اردوی راویان پیشرفت سازمان بسیج رسانه مازندران با حضور اصحاب رسانه استان برگزار شد و خبرنگاران با حضور در ایستگاه تحقیقات کشاورزی مازندران، از نزدیک در جریان فعالیتهای پژوهشی، تولید بذر و روند معرفی ارقام جدید زراعی قرار گرفتند.
در این بازدید، مسئولان مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران درباره نقش این مجموعه در تأمین امنیت غذایی، اصلاح و معرفی ارقام جدید، مقابله با تغییرات اقلیمی و حمایت علمی از کشاورزان توضیحاتی ارائه کردند.
در نگاه نخست، آنچه در این ایستگاه دیده میشود، مزرعهای با ردیفهایی از گندم، جو و سویاست؛ اما پشت هر ردیف، سالها پژوهش، آزمایش، انتخاب و بررسی قرار دارد. هر بوتهای که در این مزارع رشد میکند، نتیجه تلاش محققانی است که برای افزایش عملکرد، مقابله با بیماریها، سازگاری با تغییرات اقلیمی و تأمین امنیت غذایی کشور فعالیت میکنند.
این ایستگاه محل آغاز زنجیرهای است که در نهایت به دست کشاورز میرسد. بذری که کشاورز در مزرعه خود میکارد، پیش از آن باید مراحل مختلفی را پشت سر بگذارد؛ از انتخاب والدین و انجام دورگگیری گرفته تا بررسی نسلهای مختلف، آزمایش سازگاری، خالصسازی، تکثیر و دریافت تأییدیههای لازم. این فرآیند گاه بیش از یک دهه زمان میبرد.
امنیت غذایی از همین مزارع آغاز میشود
ابوذر ابوذری، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران، در جریان این بازدید با اشاره به نقش کشاورزی در تأمین امنیت غذایی کشور اظهار کرد: در کنار سنگرهای نظامی، همواره سنگر دیگری نیز وجود داشته که وظیفه تأمین غذای کشور را بر عهده داشته است. در دوران دفاع مقدس و همچنین در حوادث و بحرانهای سالهای اخیر، اهمیت این سنگر بیش از گذشته آشکار شده است.
وی افزود: کشاورزان و تولیدکنندگان مازندرانی با وجود شرایط دشوار، توانستهاند نیازهای غذایی استان را تأمین کنند و در مقاطع مختلف اجازه ندهند کمبود جدی در بازار ایجاد شود. این موفقیت تنها حاصل تلاش کشاورزان نیست، بلکه نتیجه همکاری مدیران، مراکز تحقیقاتی، کارشناسان و مجموعهای از فعالان زنجیره کشاورزی است.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران گفت: این مرکز دو مأموریت اصلی پژوهش و آموزش را دنبال میکند و در هفت بخش تخصصی، مسائل و چالشهای کشاورزی استان را بررسی میکند. در حال حاضر ۱۴۱ پروژه پژوهشی در این مرکز در دست اجراست و ۳۴ عضو هیئت علمی و نزدیک به ۱۸۰ نیروی شاغل در بخشهای مختلف آن فعالیت دارند.
این مرکز با برخورداری از ۱۰ ایستگاه و واحد تحقیقاتی و پنج واحد آموزشی در نقاط مختلف استان، تلاش میکند دانش و یافتههای علمی را از آزمایشگاه و مزرعه تحقیقاتی به زمین کشاورز منتقل کند؛ مسیری که بدون حضور محققان و کارشناسان به نتیجه نمیرسد.
هر بذر، حاصل سالها کار تحقیقاتی
در بخشی از ایستگاه، مزرعه سویا قرار دارد؛ محصولی که به دلیل نقش آن در تأمین روغن و اهمیتش در تناوب کشت، جایگاه ویژهای در برنامههای تحقیقاتی استان دارد. در این مزرعه، ارقام مختلف سویا و لاینهایی که ممکن است در سالهای آینده به ارقام جدید تبدیل شوند، در کنار یکدیگر کشت شدهاند.
حمیدرضا قربانی، رئیس ایستگاه تحقیقات کشاورزی مازندران، درباره فعالیتهای این مجموعه توضیح داد: یکی از وظایف اصلی ایستگاه، انجام پژوهش روی محصولات مورد نیاز استان و معرفی ارقام، روشها و ابزارهای جدید به کشاورزان است. بخش مهم دیگر نیز تولید و تأمین زنجیره اولیه بذر است.
وی گفت: در این ایستگاه روی محصولات مختلفی از جمله سویا، گندم، جو و تریتیکاله کار میشود. بذر اولیه باید کشت، خالصسازی و استاندارد شود تا در مراحل بعدی به بذر قابل استفاده برای کشاورز تبدیل شود.
به گفته قربانی، مساحت ایستگاه حدود ۹ هکتار است و بخشهای مختلف آن به آزمایشهای زراعی، تولید بذر، تکثیر ارقام، بوجاری و کنترل کیفی اختصاص دارد. در یکی از قطعات، حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ لاین سویا در حال بررسی است تا مشخص شود کدامیک از نظر عملکرد، مقاومت و سازگاری با شرایط استان، قابلیت معرفی دارد.
رئیس ایستگاه تحقیقات کشاورزی مازندران تأکید کرد: بذر، نخستین و مهمترین نهاده در تولید پایدار کشاورزی است. اگر بذر استاندارد و گواهیشده در اختیار کشاورز قرار گیرد، بخش مهمی از مسیر تولید با اطمینان بیشتری طی خواهد شد. چنین بذری باید از مراکز تأییدشده تهیه شود، لیبل داشته باشد، بستهبندی و ضدعفونی شده باشد و استانداردهای لازم را رعایت کند.
از دورگگیری تا مزرعه کشاورز
معرفی یک رقم جدید، برخلاف تصور عمومی، فرآیندی سریع و کوتاهمدت نیست. سالها زمان لازم است تا یک رقم از مرحله انتخاب والدین به مرحله کشت در مزرعه کشاورز برسد.
قربانی در اینباره گفت: فرآیند معرفی یک رقم از ابتدا تا پایان حدود ۱۲ سال زمان میبرد. در این مسیر، پروژههای مقدماتی، آزمایشهای سازگاری و دورگگیری انجام میشود و نسلهای مختلف مورد بررسی قرار میگیرند. پس از انتخاب رقم مناسب، مراحل تکثیر بذر در طبقات پرورشی مختلف آغاز میشود.
این فرآیند نشان میدهد هر کیسه بذر استاندارد، نتیجه کار گروهی و طولانیمدت محققانی است که شاید نامشان روی محصول دیده نشود، اما حاصل تلاش آنها در عملکرد مزرعه کشاورز نمایان میشود.
پس از تولید بذرهای اولیه و پرورشی، شرکتهای خصوصی در مراحل تولید بذر مادری و گواهیشده وارد عمل میشوند. این بذرها پس از طی مراحل نظارت و دریافت مجوز، از طریق کارگزاریها در اختیار کشاورزان قرار میگیرند.
چرا تنوع ارقام اهمیت دارد؟
یکی از موضوعاتی که محققان بر آن تأکید دارند، ضرورت استفاده از ارقام متنوع در مزارع است. وابستگی به یک رقم خاص میتواند کشاورزی را در برابر بیماریها، آفات و تغییرات ناگهانی آبوهوایی آسیبپذیر کند.
اگر تنها یک رقم در سطح گسترده کشت شود و آن رقم در برابر بیماریهایی مانند زنگ یا فوزاریوم آسیبپذیر باشد، بخش بزرگی از تولید استان با خطر مواجه خواهد شد. در مقابل، کشت چند رقم مختلف میتواند احتمال از بین رفتن کامل محصول را کاهش دهد و پایداری تولید را افزایش دهد.
مسعود کامل، مسئول بخش زراعی و باغی و محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران، با اشاره به این موضوع گفت: وظیفه بخش زراعی و باغی، معرفی ارقام جدید برای عرصه کشاورزی است تا هر سال گزینههای مناسبتری در اختیار کشاورزان قرار گیرد و عملکرد و امنیت غذایی افزایش یابد.
وی افزود: تنوع ارقام برای پایداری تولید ضروری است. اگر یک رقم به دلیل تنش محیطی یا بیماری آسیب ببیند، سایر ارقام میتوانند بخشی از عملکرد استان را حفظ کنند.
کامل توضیح داد: هر رقمی که امروز در مزرعه مشاهده میشود، حاصل ۱۰ تا ۱۳ سال تلاش محققان است. ارقامی مانند تکتاز، احسان، کلاته، دنیز، فلاح و کامل، مسیر طولانی پژوهشی را پشت سر گذاشتهاند. از مرحله دورگگیری تا تفکیک نسلها حدود شش سال زمان میبرد و پس از آن نیز آزمایشهای سازگاری انجام میشود.
مزرعه؛ محل آزمون نهایی ارقام
محققان تنها به نتایج آزمایشگاهی یا قطعات کوچک تحقیقاتی اکتفا نمیکنند. ارقام منتخب باید در شرایط واقعی مزرعه نیز آزمایش شوند. به همین دلیل، برخی ارقام در قالب مزارع مقایسهای و قطعات بزرگتر در اختیار کشاورزان قرار میگیرند تا عملکرد آنها در شرایط واقعی، با توجه به خاک، آبوهوا و شیوه کشت منطقه سنجیده شود.
کامل گفت: پس از طی مراحل اولیه، ارقام را در مزارع بزرگتر کشت میکنیم تا کشاورزان عملکرد آنها را ببینند و در صورت مناسب بودن، برای معرفی و توسعه آن رقم تصمیمگیری شود.
در بخش گندم، هفت رقم از جمله احسان، اترک، کلاته، تکتاز، دنیز، فلاح و کامل در مراحل مختلف تولید و تکثیر قرار دارند. تولید بذرهای پرورشی یک، دو و سه در مرکز تحقیقات انجام میشود و بذر مادری و گواهیشده با نظارت مرکز، توسط بخش خصوصی تولید خواهد شد.
در سال گذشته نیز دو رقم دنیز و کامل برای کشت در استان معرفی شدند و تولید بذر آنها برای دسترسی کشاورزان آغاز شد.
سویا؛ محصولی برای کشت زودتر و تناوب بهتر
یکی از محورهای مهم پژوهش در ایستگاه، دستیابی به ارقام زودرس سویاست. در مازندران، زمان برداشت سویا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تأخیر در برداشت میتواند فرصت کشت محصول پاییزه، بهویژه گندم، را از کشاورز بگیرد.
قربانی درباره این موضوع گفت: در استان مازندران به دنبال ارقامی هستیم که زودتر به مرحله برداشت برسند. اگر سویا زودتر برداشت شود، زمین برای کشت محصول بعدی آزاد خواهد شد و کشاورز میتواند از ظرفیت زمین خود در یک چرخه کشت دیگر استفاده کند.
در یکی از قطعات ایستگاه، ارقام زودرس سویا در حال بررسی هستند. هدف این است که رقم مناسب، ضمن حفظ عملکرد، زودتر به مرحله رسیدگی برسد و امکان اجرای تناوب کشت را فراهم کند.
محققان تأکید دارند که تناوب کشت تنها برای استفاده بهتر از زمین نیست؛ بلکه میتواند از افزایش بیماریها، فرسایش توان خاک و کاهش عملکرد نیز جلوگیری کند. کشت مداوم یک محصول در یک زمین، شرایط را برای گسترش برخی بیماریها و آفات فراهم میکند.
مقابله با تغییر اقلیم با کمک ارقام جدید
تغییرات اقلیمی، کشاورزان را با شرایط تازهای روبهرو کرده است. تغییر الگوی بارش، افزایش دما، خشکسالی، شوری و تغییر زمان وقوع سرما از جمله عواملی هستند که ضرورت معرفی ارقام سازگارتر را افزایش دادهاند.
محققان مرکز تحقیقات مازندران در تلاشاند ارقامی را شناسایی و معرفی کنند که در برابر خشکی، شوری، بیماری، سرما و سایر تنشهای محیطی مقاومت بیشتری داشته باشند.
یکی از مسئولان این مرکز گفت: تغییرات اقلیمی ما را ناچار کرده است هم در روشهای زراعی و هم در ارقام مورد استفاده بازنگری کنیم. به همین دلیل، پژوهشهای متعددی در زمینه دانههای روغنی، غلات و معرفی گیاهان و ارقام جدید در حال انجام است.
وی افزود: در ششماهه نخست سال ۱۴۰۵، همکاران این مرکز در معرفی بیش از هشت رقم جدید گندم، ذرت، جو و سویا همکاری داشتهاند.
تولید هزاران تن بذر و صدها هزار اصله نهال
فعالیت مرکز تحقیقات تنها به پژوهش و معرفی رقم محدود نمیشود. این مجموعه در مرحله نظارت بر تولید بذر و نهال نیز نقش مهمی دارد.
مسعود کامل در اینباره گفت: در حال حاضر هشت شرکت خصوصی با مرکز تحقیقات در زمینه تولید بذر همکاری میکنند. این شرکتها برای فعالیت خود باید مجوزهای لازم را دریافت کنند و زیر نظر مجموعههای مسئول، بذرهای مادری و گواهیشده را تولید کنند.
وی افزود: مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران سالانه بر تولید حدود چهار هزار و ۵۰۰ تن بذر گندم، جو، کلزا و سویا نظارت میکند و پس از تأیید، برای این محصولات لیبل استاندارد صادر میشود.
در حوزه باغبانی نیز سالانه حدود ۳۵۰ هزار اصله نهال شناسهدار گواهی میشود تا باغداران بتوانند نهالهای سالم و مورد تأیید را برای توسعه باغهای خود تهیه کنند.
محققانی که آینده کشاورزی را میسازند
بازدید از ایستگاه تحقیقات کشاورزی مازندران، تصویری متفاوت از کشاورزی ارائه میدهد؛ تصویری که در آن، تولید تنها به کاشت و برداشت محدود نیست. پیش از آنکه کشاورز بذر را در زمین قرار دهد، گروهی از محققان سالها روی ویژگیهای همان بذر کار کردهاند.
آنها باید ارقام مختلف را با یکدیگر مقایسه کنند، مقاومت آنها را در برابر بیماریها بسنجند، سازگاریشان را با شرایط اقلیمی بررسی کنند و در نهایت، مناسبترین گزینه را برای کشاورز معرفی کنند. نتیجه این فعالیتها ممکن است در کوتاهمدت دیده نشود، اما در سالهای خشکسالی، شیوع بیماری یا تغییر شرایط آبوهوایی، اهمیت آن آشکار خواهد شد.
ایستگاه تحقیقات کشاورزی مازندران در واقع حلقه اتصال میان دانش و مزرعه است؛ جایی که پژوهشهای علمی به بذر، بذر به محصول و محصول به امنیت غذایی تبدیل میشود. اهمیت این مرکز تنها در تعداد پروژهها، ارقام یا میزان بذر تولیدشده خلاصه نمیشود، بلکه در نقشی است که محققان آن برای حفظ توان تولید، کاهش وابستگی، حمایت از کشاورزان و تضمین آینده کشاورزی استان بر عهده گرفتهاند.
انتهای پیام/
