مرکز «کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» افتتاح شد

به گزارش ایلنا، آیین افتتاح مرکز «کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» و «نمایشگاه دائمی کتاب‌های برگزیده جمهوری اسلامی ایران» صبح امروز سه‌شنبه ۳ شهریور به مناسبت هفته دولت با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی، معاون اموز فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ابراهیم حیدری، مدیرعامل موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، محمدحسین ایمانی خوشخو، رئیس پارک علوم و فناوری های نرم و صنایع فرهنگی و جمعی از فعالان حوزه نشر برگزار شد.

«مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» با هدف حمایت از ظرفیت‌های نوآورانه و کارآفرینانه در حوزه چاپ و نشر، کاهش فاصله میان صنعت سنتی نشر و چاپ با فناوری‌های نوین، شرکت‌های دانش‌بنیان، استارت‌آپ‌ها ‌و اقتصاد خلاق و زمینه شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید و توسعه راهکارهای فناورانه در زنجیره تولید، توزیع و فروش کتاب ایجاد شده است و تلاش می‌کند با حمایت از ایده‌های نوآورانه، زمینه تحول فناورانه و تجاری‌سازی در صنعت نشر کشور را فراهم کند.

همچنین در این مراسم، نمایشگاه دائمی کتاب‌های برگزیده جمهوری اسلامی ایران افتتاح شد تا آثار منتخب و شاخص حوزه کتاب و نشر در معرض دید علاقه‌مندان و فعالان فرهنگی قرار گیرد.

ابراهیم حیدری در این آیین با بیان اینکه استفاده از فناوری در صنعت نشر دیگر یک انتخاب نیست بلکه ضرورتی اساسی برای بقا، توسعه و رقابت‌پذیری این صنعت در عصر دیجیتال است، گفت: کاهش هزینه‌ها، افزایش دسترسی مخاطبان، توسعه بازار، شناخت بهتر نیازها و رفتار مخاطب، افزایش سرعت و کیفیت خدمات، شفافیت در تصمیم‌گیری و تقویت اقتصاد نشر از مهم‌ترین مزایای بهره‌گیری از فناوری‌های نوین است.

او با بیان اینکه فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، کلان‌داده، پلتفرم‌های فروش، کتاب‌های الکترونیکی و صوتی و سامانه‌های هوشمند توزیع می‌توانند زنجیره تولید، توزیع و مصرف کتاب را متحول کنند، ادامه داد: این فناوری‌ها همچنین می‌توانند صنعت نشر را به سمت یک اکوسیستم هوشمند، داده‌محور و جهانی سوق دهند.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با تاکید بر اینکه نشر دیجیتال صرفا تبدیل کتاب چاپی به فایل PDF نیست، گفت: نشر دیجیتال مجموعه‌ای از فرآیندهای تولید، آماده‌سازی، انتشار، توزیع، فروش، مصرف محتوا و تحلیل رفتار مخاطب را شامل می‌شود. آینده نشر نیز «دیجیتال در کنار چاپ» است نه «دیجیتال به جای چاپ». بنابراین کتاب چاپی همچنان جایگاه خود را حفظ خواهد کرد، اما ناشران آینده با ارائه هم‌زمان نسخه‌های چاپی، الکترونیکی و صوتی، سهم بیشتری از بازار خواهند داشت.  

وی ادامه داد: یک ناشر ایرانی می‌تواند با تبدیل کتاب به نسخه الکترونیکی یا صوتی، ترجمه آن به زبان‌های مختلف و عرضه از طریق پلتفرم‌های دیجیتال بدون نیاز به چاپ و توزیع فیزیکی در کشورهای دیگر، آثار خود را در اختیار مخاطبان جهانی قرار دهد. به این ترتیب، فناوری با کاهش هزینه‌ها، افزایش دسترسی و ایجاد امکان بازاریابی جهانی، زمینه توسعه بازار و صادرات محصولات فرهنگی را فراهم می‌کند.

حیدری در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه امروز سهم نشر دیجیتال از بازار رسمی نشر کشور حدود ۵ تا ۷ درصد برآورد می‌شود، گفت: در حالی که حدود ۳۰ درصد از الگوی مطالعه کتاب به سمت قالب‌های دیجیتال و صوتی حرکت کرده است. با تداوم روند توسعه فناوری پیش‌بینی می‌شود در پنج سال آینده سهم مطالعه در قالب‌های دیجیتال و صوتی به حدود ۵۰ درصد و سهم نشر دیجیتال از بازار رسمی نشر به حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد برسد. در صورت ایجاد زیرساخت‌های مناسب، حمایت موثر و سیاست‌گذاری صحیح حتی تا ۲۵ یا ۳۰ درصد بازار نشر افزایش یابد.

او اضافه کرد: اگر امروز برای توسعه زیرساخت‌ها و آینده نشر دیجیتال تصمیم نگیریم، پنج سال دیگر با بازاری مواجه خواهیم بود که بخش قابل‌توجهی از آن خارج از ساختارهای سنتی شکل گرفته است. این امر پیامدهایی چون کاهش اثرگذاری وزارتخانه در جامعه، عقب‌ماندگی صنعت نشر و چاپ، از دست دادن بازارهای جدید و بین‌المللی، افزایش فاصله میان دولت و فعالان فرهنگی، کاهش قدرت تنظیم‌گری و نظارت، هزینه‌های بیشتر و بهره‌وری کمتر، وابستگی بیشتر به پلتفرم‌ها و فناوری‌های خارج و... را در بر خواهد داشت.

حیدری با تاکید بر اینکه دولت در توسعه نشر دیجیتال باید بیش از آنکه تصدی‌گر باشد، نقش سیاست‌گذار، تنظیم‌گر، تسهیل‌گر و حامی را ایفا کند، گفت: تدوین سند ملی توسعه نشر دیجیتال، اصلاح قوانین مالکیت فکری، توسعه زیرساخت‌ها، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها، تقویت پلتفرم‌های دیجیتال و استفاده از هوش مصنوعی و توسعه بازارهای داخلی و بین‌المللی از مهم‌ترین اقدامات ضروری در این مسیر است.

وی با بیان اینکه اگر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز به سمت فناوری و تحول دیجیتال حرکت نکند به‌تدریج شکافی جدی میان حکمرانی فرهنگی و سبک زندگی واقعی مردم ایجاد خواهد شد، ادامه داد: امروز تولید، توزیع و مصرف بخش مهمی از محصولات فرهنگی به فضای دیجیتال منتقل شده است. آینده فرهنگ متوقف نمی‌شود؛ بلکه اگر وزارتخانه در این مسیر حضور موثر و سیاست‌گذاری فعال نداشته باشد، فرهنگ مسیر خود را در جایی دیگر و خارج از ساختارهای سنتی ادامه خواهد داد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌عنوان متولی راهبردی این حوزه با همکاری سایر دستگاه‌ها و بخش خصوصی باید نقش هماهنگ‌کننده و راهبر توسعه نشر دیجیتال را بر عهده گیرد.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران افزود: تقابل میان کتاب مکتوب و دیجیتال جای خود را به هم‌افزایی میان این دو قالب خواهد داد. آینده نشر به حذف کتاب کاغذی ختم نمی‌شود، بلکه توسعه هم‌زمان و هوشمندانه هر دو نوع نشر خواهد بود. کتاب دیجیتال نه رقیب کتاب مکتوب که ابزاری برای گسترش بازار کتاب و افزایش سرانه مطالعه است.

وی همچنین مطرح کرد: امروز علاوه بر افتتاح مرکز «کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر»، نمایشگاه دائمی کتاب‌های برگزیده جشنواره‌های جمهوری اسلامی نیز افتتاح می‌شود که نشان‌دهنده اهمیت حضور کتاب مکتوب در کنار کتاب دیجیتال و فناوری است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاسیس خانه کتاب و ادبیات ایران به عنوان بازوی اجرایی معاونت امور فرهنگی در حوزه کتاب مکتوب توانسته به بهترین نحو خدمات مختلف ارائه کند. دوره فعلی نیز باید آغاز تغییری اساسی در حوزه نشر دیجیتال باشد. پیشنهاد می‌کنیم الگوی موفق کتاب مکتوب در نشر دیجیتال هم اتفاق بیفتد. این موسسه آمادگی لازم و کافی را دارد تا برای تحول نشر دیجیتال اقدامات اساسی انجام دهد.

او درباره امکان‌هایی که «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر» برای آینده این صنعت خواهد داشت، گفت: امیدوارم افتتاح این مرکز که با حمایت‌های وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی و براساس کلان برنامه‌های ایشان محقق شده، آغازگر راهی برای توسعه فناوری‌های نشر و صنعت چاپ باشد. این مرکز اقدامی موثر برای توسعه فناوری و ایجاد کسب‌وکارهای نوین در این صنعت است و با هدف شناسایی و حمایت از ایده‌های نوآورانه، تجاری‌سازی فناوری‌ها، توسعه کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و حل مسائل واقعی صنعت چاپ و نشر می‌تواند بستری برای فعالیت شرکت‌های فناور در حوزه‌هایی مانند نشر دیجیتال، هوش مصنوعی، کتاب‌های الکترونیکی و صوتی، چاپ هوشمند، چاپ بر اساس تقاضا، توزیع دیجیتال و بازی‌وارسازی مطالعه را فراهم کند.

ابراهیم حیدری در پایان اشاره کرد: موضوع راه‌اندازی «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر» از سال ۱۴۰۴ در دستور کار قرار گرفت و پس از انجام هماهنگی‌ها، اخذ مجوزها، انعقاد تفاهم‌نامه با پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی وابسته به جهاد دانشگاهی، برگزاری رویدادهای نوآورانه و آماده‌سازی فضای مورد نیاز، فاز نخست آن در طبقه همکف خانه کتاب و ادبیات ایران با مساحت تقریبی ۵۰۰ مترمربع برای استقرار ۱۱ شرکت و مجموعه فناور آماده شد. در مجموع این مرکز می‌تواند به‌عنوان بستری برای پیوند صنعت نشر با فناوری، دانشگاه، شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاران عمل کرده و گامی موثر در جهت تحول فناورانه، توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و شکل‌گیری نسل جدیدی از کسب‌وکارهای نشرمحور و فناورمحور در کشور باشد. این افتتاحیه گامی است نخست جهت شروع تحول در حوزه فناوری نشر به ویژه تدوین قوانین، مقررات، مصوبات و اسناد بالادستی جهت ارائه به نهادهای بالادستی.

۲۰ شرکت در حوزه فناوری فرهنگی زیر نظر جهاد دانشگاهی فعالیت می‌کنند

در ادامه این آیین محمدحسین ایمانی خوشخو؛ رئیس پارک علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی با اشاره به فرا رسیدن هفته دولت از تلاش‌های هیئت دولت قدردانی کرد و گفت: وقتی به تاریخ انقلاب اسلامی نگاه می‌کنیم، هیچ دولتی حتی در دوران جنگ هشت‌ساله با چنین سختی‌هایی مواجه نبوده است. امیدواریم با دعای خیر مردم و کمک خداوند این دوره را پشت سر بگذاریم و کشور با سرعت بیشتری به پیش برود.

وی افزود: جهاد دانشگاهی از ابتدای شکل‌گیری، تجربه حضور در کارهای سخت و حل مسائل بر زمین‌مانده را داشته است و ورود این نهاد به حوزه نشر نیز به سال‌های پس از انقلاب اسلامی بازمی‌گردد؛ زمانی که کشور با کمبود شدید کتاب و منابع آموزشی مواجه بود. پس از شکل‌گیری انقلاب فرهنگی و برای تحقق اهداف این انقلاب، جهاد دانشگاهی تشکیل شد و قرار بود دانشگاه‌ها بازگشایی شوند. در آن زمان کتابی وجود نداشت و سرفصل‌های درسی نیز تغییر کرده بود. در آن مقطع فرایند آماده‌سازی و انتشار کتاب فشردگی خاصی داشت. متن در اختیار ناشر قرار می‌گرفت و پس از دو تا سه هفته، کتاب به دست دانشجو می‌رسید. در کنار این موضوع، تامین و انتشار برخی منابع خارجی نیز اهمیت زیادی داشت. این تجربه، سابقه تاریخی ارزشمندی در حوزه نشر کشور به شمار می‌رود.

رئیس پارک علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی با اشاره به فعالیت‌های جدید جهاد دانشگاهی در حوزه فناوری فرهنگی گفت: در دوره جدید، حیات تازه‌ای در جهاد دانشگاهی آغاز شده است و امروز شاهد شکل‌گیری فعالیت‌های جدیدی در این مجموعه هستیم. در حال حاضر ۲۰ شرکت در حوزه فناوری فرهنگی زیر نظر جهاد دانشگاهی فعالیت خود را آغاز کرده‌اند. اگر در حوزه فناوری، برخوردی فعال داشته باشیم، یقینا در یک تا دو سال آینده آثار این اقدامات را خواهیم دید.

او در ادامه با اشاره به همکاری‌های مشترک جهاد دانشگاهی در حوزه‌های مختلف فرهنگی و فناوری بیان کرد: جهاد دانشگاهی به دنبال انجام کارهای تکراری نیست. رویکرد این نهاد این است که اگر کاری بر زمین مانده باشد، وارد آن شود و پس از اینکه مجموعه دیگری توانست آن کار را به انجام برساند، جهاد دانشگاهی نیز سراغ مسئله دیگری برود. سابقه و تاریخ جهاد دانشگاهی نشان داده که این مجموعه همواره در حوزه‌های بر زمین‌مانده ورود کرده است.

وی با اشاره به افتتاح و فعالیت مجموعه‌های جدید در حوزه صنایع فرهنگی بیان کرد: حضور جهاد دانشگاهی در حوزه کتاب و نشر همچنان ادامه دارد و این مجموعه در نمایشگاه‌های کتاب نیز فعالیت گسترده‌ای داشته است. امروز نیز در کنار دوستانمان در خانه کتاب و ادبیات ایران، در بخش نرم‌افزاری حوزه نشر همکاری خواهیم کرد تا سخت‌افزار و نرم‌افزار کتاب و نشر در کنار یکدیگر پیش بروند. آقای دکتر منتظری نیز همواره بر همکاری‌های چندجانبه تاکید داشته‌اند و مجموعه‌های جهاد دانشگاهی را به انجام کارهای مشترک سوق داده‌اند. یقین دارم این همکاری‌ها می‌تواند به نتایج خوبی منجر شود و ما نیز در خدمت شما خواهیم بود.

محمدحسین ایمانی خوشخو در پایان با اشاره به توصیه رهبر شهید انقلاب اسلامی گفت: رهبری شهید انقلاب حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای در ۴۰ سال گذشته حامی اصلی جهاد دانشگاهی بودند. در بسیاری از مواقع که جهاد دانشگاهی به مانعی جدی برخورد می‌کرد، ایشان یک‌تنه وارد میدان می‌شدند، دیوار را برمی‌داشتند و زمینه را برای پیشرفت کار فراهم می‌کردند.

هوش مصنوعی ابعاد تازه‌ای را پیش روی صنعت نشر قرار داده است

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز با گرامیداشت یاد شهدای ایران و دولتمردان شهید، اظهار کرد: نقطه آغاز انسانیت، تعقل، خرد و اندیشه است و کتاب نیز نقطه آغاز تمدن به شمار می‌رود. هیچ تمدنی بدون کتاب و تولید اندیشه مکتوب شکل نگرفته است؛ از این رو کتاب تنها یک رسانه قدرتمند نیست، بلکه با مهم‌ترین ویژگی انسانی، یعنی تعقل و خردورزی، پیوند دارد.

صالحی در ادامه به تأثیر سه انقلاب فناورانه بر صنعت نشر اشاره کرد و گفت: انقلاب اول در حوزه‌ی چاپ رخ داد که امکان تولید انبوه کتاب را فراهم کرد و تا چاپ دیجیتال ادامه یافت. انقلاب دوم با ورود رایانه شکل گرفت؛ از رایانه‌های ابتدایی و دیجیتالی گرفته تا رایانه‌های شخصی، لپ‌تاپ‌ها و سپس موبایل‌های هوشمند که همگی تحولاتی بنیادین در نشر ایجاد کردند. انقلاب سوم نیز تحولات ناشی از اینترنت و ارتباطات است که اکنون با ظهور هوش مصنوعی ادامه پیدا کرده و ابعاد تازه‌ای را پیش روی صنعت نشر قرار داده است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خاطرنشان کرد: امروز بخشی از فناوری‌های مرتبط با نشر در مرحله جوانه‌زدن، بخشی در مرحله نهال و بخشی نیز به مرحله میوه‌دهی رسیده‌اند. یکی از این حوزه‌ها چاپ بر اساس تقاضاست که در دهه اخیر روند قابل توجهی پیدا کرده و علاوه بر کاهش هزینه‌ها، می‌تواند دسترسی به کتاب‌های کمیاب و نایاب را نیز افزایش دهد. بر اساس آمارهایی که به یاد دارم، میانگین رشد این حوزه در جهان حدود ۲۶ درصد اعلام شده و در برخی مجموعه‌ها از جمله آمازون این رقم به حدود ۵۵ درصد می‌رسد.

صالحی ادامه داد: کتاب‌های صوتی و تعاملی نیز از دیگر قالب‌هایی هستند که به واسطه فناوری در فضای مطالعه گسترش یافته‌اند. نسل جدید، نسلی است که تنها به دریافت یک‌طرفه محتوا اکتفا نمی‌کند و می‌خواهد در فرایند ارتباط و یادگیری نقش فعال‌تری داشته باشد؛ از این رو کتاب‌های تعاملی، به‌ویژه در حوزه کودک و نوجوان، می‌توانند فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کنند.

وی در ادامه گفت: فناوری فرصت‌های بی‌نظیری برای بسط عدالت فراهم کرده است که عدالت انسانی و دسترسی معلولان به امکانات و خدمات از جمله آنهاست؛ در جهان ۳۶ میلیون نابینای مطلق و در ایران حدود ۱۵۰ هزار نابینای مطلق و شدید زندگی می‌کنند. فناوری‌های نوین؛ تبدیل متن به گفتار و ابزارهای دیجیتال برای نابینایان، ناشنوایان و افراد دارای محدودیت‌های جسمی‌-حرکتی افق‌های تازه‌ای در خواندن و یادگیری گشوده‌اند. همچنین عدالت جغرافیایی از دیگر فرصت‌های ایجاد شده توسط فناوری است، در این حوزه از طریق سامانه‌های آفلاین، پلتفرم‌ها و کتابخانه‌های دیجیتال، دورافتاده‌ترین و محروم‌ترین مناطق کشور نیز می‌توانند به منابع غنی علمی و ادبی دسترسی یابند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: با این وجود، هوش مصنوعی پدیده‌ای است که دامنه اثرگذاری و آینده آن حتی برای سازندگانش از هر اختراع دیگر در تاریخ بشر مبهم‌تر است، با این حال، هم‌ اکنون در تمامی مراحل طراحی، تولید، ویرایش، بازاریابی و توزیع نشر فرصت‌های بی‌شماری خلق کرده است. ما باید از حالت انفعال و تاخر خارج شویم و فعالانه نسبت خود را با آینده کتاب تعریف کنیم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از ضرورت‌های آینده را توجه هم‌زمان به فناوری، نشر و نظام آموزش و پرورش دانست و افزود: اگر می‌خواهیم در آینده حوزه کتاب و نشر اثرگذار باشیم، باید ارتباط جدی‌تری میان فناوری، نشر و مدرسه برقرار کنیم. نسل جدید مدرسه با فناوری پیوند خورده است و تجربه آموزش‌های غیرحضوری در سال‌های گذشته نیز آمادگی بیشتری برای استفاده از فناوری در نظام آموزشی ایجاد کرده است.

وی تأکید کرد: در مدرسه جدید، کتاب نباید غایب باشد. قالب کتاب می‌تواند تغییر کند، اما آنچه اهمیت دارد، شکل‌گیری تفکر منسجم، قدرت تحلیل، نقد و خلاقیت در کودکان و نوجوانان است. مطالعه منسجم و عمیق، برخلاف دریافت قطعه‌قطعه و پراکنده اطلاعات، به رشد این توانایی‌ها کمک می‌کند.

صالحی با اشاره به ضرورت بررسی مخاطرات هوش مصنوعی در حوزه نشر گفت: هوش مصنوعی و فناوری‌های جدید، در کنار فرصت‌ها، خطراتی نیز دارند و نباید به دلیل این خطرات از آنها فاصله گرفت. همان‌طور که وجود تصادف در جاده‌ها باعث نمی‌شود رانندگی و تولید خودرو را کنار بگذاریم، در حوزه فناوری نیز باید خطرات را از قبل بشناسیم و برای حل آنها برنامه‌ریزی کنیم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ضرورت تدوین قوانین و مقررات متناسب با تحولات فناوری را از دیگر اولویت‌ها برشمرد و گفت: رشد فناوری با شتاب زیادی در حال انجام است و اگر نظام حقوقی، اخلاقی و مقرراتی از این تحولات عقب بماند، با چالش‌های جدی مواجه خواهیم شد. در این زمینه، نیازمند توجه جدی‌تر به قوانین، اسناد بالادستی و سازوکارهای حمایتی هستیم.صالحی همچنین بر حمایت از ایده‌های خلاقانه، ارائه تسهیلات و ایجاد شبکه میان فعالان حوزه فناوری و نشر تأکید کرد و افزود: اقداماتی که از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران و با همکاری مجموعه‌های مختلف آغاز شده، گام مهمی است، اما این مسیر باید با گام‌های بعدی ادامه یابد تا این مرکز بتواند به بستری برای شکل‌گیری اتفاقات مؤثر در حوزه فناوری و نشر تبدیل شود.

وی با اشاره به اهمیت افتتاح «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» اظهار کرد: حفظ هویت فرهنگی و نمادهای خاطره‌انگیز مانند کتاب‌فروشی‌های خیابان انقلاب و ترکیب آن با تحولات دیجیتال و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در این عرصه، نویدبخش اتفاقات مبارکی است. تمدن و فرهنگ ریشه‌دار ایران اسلامی درختی تنومند و کهن‌سال است که تندبادها حتی شاخه‌های آن را نلرزانده‌اند؛ هر بدخواهی که به این حریم طمع کرده، در عمق این تمدن حل یا زمین‌گیر شده است. امیدواریم با همت فعالان این عرصه، از تنگناهای مقطعی عبور کنیم و شاهد روزهایی روشن و پرامید برای فرهنگ و کتاب‌خوانی کشور باشیم.