تاثیرات توسعه روابط اقتصادی ایران و قزاقستان در گسترش زبان فارسی

به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، محمدمسعود صادقی، وابسته فرهنگی و مسئول خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در آلماتی، در یادداشتی با عنوان «از دیپلماسی میراث تا ضرورت نوسازی علمی» ظرفیت‌های تاریخی و علمی این شهر برای توسعه ایران‌شناسی و آموزش زبان فارسی را مورد بررسی قرار داده است.

در یادداشت وابسته فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آلماتی، آمده است: زبان فارسی در کلان‌شهر آلماتی فراتر از یک زبان خارجی یا ابزار ارتباطی روزمره «کلید فهم میراث خطی، تاریخ میانه و هویت معنوی و تمدنی قزاقستان» به شمار می‌رود.

آلماتی به‌عنوان پایتخت علمی و نخبگانی قزاقستان، کانون اصلی استقرار دانشگاه‌های مادر، مراکزی مانند دانشگاه ملی فارابی، انستیتو شرق‌شناسی سلیمان‌اف و گنجینه‌های اسنادی است که بخش عمده‌ای از حافظه تاریخی منطقه آسیای مرکزی را در خود جای داده‌اند.

با وجود پیشینه دیرینه و ارزشمند کرسی‌های ایران‌شناسی و زبان فارسی در این شهر حوزه آموزش و پژوهش زبان فارسی در حال حاضر در یک «نقطه عطف ساختاری» قرار گرفته است.

جامعه علمی و فرهنگی آلماتی اکنون با ضرورت گذار از الگوی سنتی «ایران‌شناسی کلاسیک و توصیفی» به الگوی جدید «دیپلماسی علمی، اقتصادی، کاربردی و دانش‌بنیان» مواجه است.

وجود هزاران نسخه خطی، فرمان، وقف‌نامه و سند تاریخی به زبان فارسی در گنجینه‌های ملی آلماتی از جمله انستیتو شرق‌شناسی و کتابخانه ملی قزاقستان، این زبان را به ابزاری زیستی و غیرقابل جایگزین برای مورخان و جامعه‌شناسان قزاقستان تبدیل کرده است.

تدوین «تاریخ ملی قزاقستان» و بازخوانی متون دوره خانات قزاق بدون دسترسی مستقیم به منابع اصلی فارسی امکان‌پذیر نیست. این نیاز تاریخی یک تقاضای کیفی و دائمی برای تربیت متخصصان متن‌شناس و سندپژوه در آلماتی ایجاد کرده است.

البته پایش دقیق میدانی در آلماتی نشان‌دهنده یک «دوگانگی ساختاری» در ترکیب فراگیران زبان فارسی است؛ دراین جغرافیا هسته تخصصی را دانشجویان دانشگاه فارابی و پژوهشگران فرهنگستان علوم شامل می‌شوند که با وجود کیفیت بالای علمی، آمار رسمی در این بخش محدود باقی مانده است.

در این بین بدنه عمومی و کاربردی نیز با چالش‌هایی مواجه هستند و بیش از ۷۰ درصد مخاطبان دانشگاه تربیت مدرس دختران «ژمپو» و کلاس‌های آزاد کتابخانه ملی در این عرصه به عنوان جامعه هدف نیازها و مطالباتی دارند.

این تجربه نشان می‌دهد بیشترین میزان اقبال در میان دانشجویانی است که آینده شغلی آموزش و تدریس را دنبال می‌کنند یا فراگیرانی که با انگیزه‌های پژوهشی، فرهنگی و عمومی به سمت زبان فارسی آمده‌اند.

ناگفته نماند یکی از اصلی‌ترین حلقه‌های مفقوده در توسعه زبان فارسی در آلماتی محدود شدن آن به حوزه‌های محض ادبی و تاریخی است. حال این که در دنیای فعلی پایداری یک زبان در بستر بین‌المللی نیازمند «کارکرد اقتصادی» آن است.

رشد تعاملات تجاری، ترانزیتی و سرمایه‌گذاری میان ایران و قزاقستان، به‌ویژه در حوزه کریدورهای شمال-جنوب و مبادلات کشاورزی، نیاز شدیدی به مترجمان و متخصصان مسلط به «فارسی تجاری، حقوقی، بانکی و ترانزیتی» در آلماتی ایجاد کرده است که تا به امروز در برنامه‌های درسی دانشگاهی مغفول مانده است.

صادقی در این یادداشت تأکید کرده است در کلان‌شهری مدرن مانند آلماتی آموزش‌های سنتی متکی بر کتاب‌های کاغذی قدیمی پاسخگوی نیاز نسل جدید نیست.

بهره‌گیری از اپلیکیشن‌های آموزشی، تولید پادکست‌های دوزبانه قزاقی-فارسی، استفاده از واقعیت افزوده در اتاق‌های ایران‌شناسی و برگزاری دوره‌های تعاملی آنلاین، زمینه‌ساز جذب مخاطبان جدید و غیردانشگاهی به این زبان خواهد شد.

در بخش دیگری از این مطلب چالش‌های موجود در حوزه آموزش و پژوهش زبان فارسی در آلماتی مورد بررسی قرار گرفته است که در این خصوص فرسودگی منابع و متون آموزشی از مهمترین چالش‌ها قلمداد شده و استفاده از منابع قدیمی و عدم بهره‌گیری از متون جذاب و چندرسانه‌ای جدید که متناسب با نیازهای نسل جدید باشد به عنوان بزرگترین مشکلات در فراگیری زبان و ادب فارسی در حوزه آسیای میانه مطرح شده است.

کمبود دوره‌های دانش‌افزایی برای اساتید بومی به عنوان مسئله مهم دیگر در این تحقیق میدانی مورد بررسی واقع شده است و بر فراهم ساختن زمینه تسلط معلمان محلی قزاقستان با متدولوژی‌های نوین آموزش زبان دوم (TTC) و روش‌های تدریس جذاب اشاره شده است.

ضعف در انگیزه‌سازی در مرحله انتخاب رشته نیز از دیگر مسائل موجود شناخته شده و عدم معرفی جذاب فرصت‌های شغلی و علمی زبان فارسی به داوطلبان جدیدالورود دانشگاه‌ها از مسائل اصلی این بخش مطرح می‌شود که منجر به کاهش ورودی در مقاطع کارشناسی شده است.

در این یادداشت برای برون‌رفت از رکود و ایجاد تحرک جدید در حوزه زبان فارسی در آلماتی نقشه راه آینده بر سه اصل استوار شده است که نوسازی علمی مدرسان، سازمان‌دهی دوره‌های آنلاین و حضوری تربیت مربی (TTC) برای اساتید بومی با اعطای گواهی‌نامه‌های معتبر بین‌المللی در کنار مسائلی مانند تنوع‌بخشی به سرفصل‌های آموزشی و گنجاندن واحدهای درسی «فارسی تجاری، رسانه‌ای و دیپلماتیک» در کنار دروس ادبیات کلاسیک، همطراز اعطای بورس‌های هدفمند دانش‌افزایی و ایجاد انگیزه‌های رقابتی از طریق اعطای کمک هزینه‌های تحصیلی کوتاه‌مدت آموزشی در ایران برای دانشجویان برتر دانشگاه‌های آلماتی مورد بحث قرار گرفته است.