شنیدن روایت متفاوت چهره ماندگار نمایش در ششمین «جمعههای تئاترشهر»
ششمین برنامه از رویداد «جمعههای تئاترشهر» با خوانش و رونمایی از نمایشنامه «دشمن زن» به کارگردانی رحمت امینی، سخنرانی فرهاد ناظرزاده کرمانی وحضور تعدادی ازهنرمندان صاحب نام عرصه تئاتر و سینما در تالار مشاهیر این مجموعه برگزار شد.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی مجموعه تئاتر شهر، ششمین برنامه از رویداد «جمعههای تئاترشهر» عصر روز جمعه ۲۶ تیرماه هم زمان با روز ملی جمهوری مصرو به منظور آشنایی بیشترمخاطبان با درام نویسان کشورهای مختلف، با رونمایی و خوانش نمایشنامه «دشمن زن» نوشته توفیق الحکیم نویسنده و نمایشنامهنویس اهل کشور مصر، ترجمه سپیده موسوی، کارگردانی رحمت امینی و سخنرانی دکتر فرهاد ناظرزاده کرمانی پژوهشگر، نویسنده، مدرس و از چهرههای ماندگار تئاتر ایران در حضور تعدادی از هنرمندان صاحب نام عرصه تئاتر و سینما به میزبانی تالار مشاهیراین مجموعه برگزار شد.
اسماعیل خلج، داریوش کاردان، جمشید جهانزاده، مریم معترف، فرزانه نشاطخواه، حسن رضایی، داود نامور، کامبیزبنان، بابک پرهام، محمدرضا عطایی فر، زهرا جهرمی، هادی لشگری، نوید جهانزاده، یدالله گودرزی، مهرداد بیات، ناصربزرگمهرو محمود اسعدی از جمله هنرمندان و چهرههایی بودند که در ششمین ویژه برنامه «جمعههای تئاترشهر» حضور پیدا کرده بودند.
کورش سلیمانی بازیگر، کارگردان و رئیس مجموعه تئاترشهر در ابتدای این نشست ضمن قدردانی از حضورچمشگیرمخاطبان و هنرمندان در این برنامه ودیگر برنامههای مرتبط با رویداد «جمعههای تئاترشهر» صحبتهای با بیتی از مولانا آغاز کرد گفت: شادی زمیان غم برانگیز/ درعالم بیوفا وفا مکن؛ این عالم، عالم بیوفایی است و شاهدش همین روزگاری است که ما سپری میکنیم وهمه مردم ما، همچون ساکنان یک کشتی، با آن درگیر هستند. از جمله مردمان عزیز جنوب ایران که این روزها به واسطه حملات ناجوانمردانه دشمن به خاک ایران عزیزمان، دردمند شدهاند و خود ما نیز در پایتخت و شهرهای دیگر کشور چند ماهی است که با این شرایط دستوپنجه نرم میکنیم. در چنین شرایطی، نگهداشتن تئاتر و فرهنگ توسط همه اهالی فرهنگ و هنر از مخاطب تا هنرمندان و مدیران بسیار خطیرتر و ارزشمندتر از زمانی است که آرامش برقرار است.
وی افزود: ما باغبانانی هستیم که چه در دوره خشکسالی و چه در دوره باران و برکت، باید باغمان را نگهداری کنیم، اگر عاشق این درختان باغ هستیم، حتی اگرمحصول این باغ آن نباشد که میخواستیم، باز هم وظیفه داریم که این کار را با همه دشواریهایی که شما بهتر از من میدانید، انجام دهیم. من خواستم این را به عنوان برادر کوچتر عرض کنم که در مجموعه تئاترشهر، با همه دشواریهای پیش رو و علیرغم کمبود جا، اما خوشحالیم و افتخار میکنیم که جمعههای تئاتر شهر فرصتی فراهم آورده تا کنار هم جمع شویم و با گفتگوهای فرهنگی از این فضای پرالتهاب رسانهای و اخبار فاصله بگیریم و به آینده امیدوار باشیم چرا که به قول استاد بیضایی، جهان را چارهای جز فرهنگ نیست.
رحمت امینی، نویسنده، کارگردان و مدرس دانشگاه که کارگردانی جلسهی نمایشنامهخوانی «دشمن زن» را نیز بر عهده داشت، در این مراسم ضمن ارائهی توضیحاتی دربارهی انتخاب اثر توفیق الحکیم، بیان کرد: با توفیق الحکیم در دوران دانشجویی آشنا شدم و سال ۷۷ بود که برای نخستین بار، بهطور جدی، در کتاب دکتر ناظرزاده کرمانی با عنوان «تئاتر معاصر مصر» با این چهره مواجه شدم. البته استاد ناظرزاده درآن کتاب، تعدادی از درامنویسان مصری از جمله توفیق الحکیم را معرفی کرده بودند.
وی با اشاره به ویژگیهای متون این نمایشنامهنویس مصری، افزود: استاد ناظرزاده، همانگونه که دانشگاهیان محترم بیشتر میدانند، بهنوعی پدر دانشگاهی تئاتر ایران در دورهای از تاریخ محسوب میشوند که واقعا کارهای بزرگی از جمله معرفی مکتبهای اجرایی و ادبی در زمانی که دسترسی به منابع تقریباً ناممکن بود نجام دادند؛ فراتر از این موارد (که شرح آن مفصل خواهد بود)، یکی از اقدامات ارزشمند دکترناظرزاده، آشناساختن ما دانشجویان با دنیای تئاتر بود. جالب اینجاست که ایشان تنها به دنیای غرب محدود نماند و به سایر نقاط، از جمله مصر و توفیق الحکیم، نیز توجه داشت.
این نویسنده و کارگردان تئاتر اظهار کرد: بعدها که توفیق الحکیم را بیشتر شناختم، نمایشنامهی «اصحاب کهف» را خواندم و تازه دریافتم که چگونه میتوان یک قصهی قرآنی را به نمایشنامه تبدیل کرد، بیآنکه سراسر شعار از آن ببارد. این نویسنده، آثار متعدد و متنوع دیگری نیز دارد که به نظر میرسد به تمامی عرصهها راه یافته است. من نیز بهعنوان یک تئاترشناس، همواره احساس میکردم که باید روزی جلسهای برای معرفی توفیق الحکیم برگزار کنیم تا او را تا حد امکان بشناسیم و بشناسانیم.
امینی ادامه داد: برای این کار، با ترجمهای از توفیق الحکیم مواجه شدم که توسط خانم سپیده موسوی انجام شده بود. ایشان برای تماشای یکی از کارهای اخیر من به تالار سنگلج آمده بود و من همان جا متوجه شدم که ترجمهای از توفیق الحکیم دارد. بنابراین خودم پیگیر موضوع شدم و حاصل آن کتابی شد که امروز در قالب نمایشنامهی «دشمن زن» و چند اثر تکپردهای دیگر رونمایی و امروز یکی از این تکپردههای کوتاه نیز اجرا میشود.
سپیده موسوی، مترجم نمایشنامهی «دشمن زن»، در بخش دیگری از این نشست با اشاره ترجمه نمایشنامه «دشمن زن» توفیق الحکیم گفت: من همواره زبان را دوست دارم و احساس میکنم هر وقت کسی زبانی را یاد میگیرد، به وسعت جهانبینی خود اضافه میکند؛ یعنی میتواند از زاویهی دید میلیونها انسان دیگر نیز به جهان پیرامون خود نگاه کند. پس از یادگیری هیچ زبانی واهمه نداشته باشید و خودتان را بینیاز نبینید؛ و حالا چرا ادبیات مصر؟ باید پاسخ بدهم بهعنوان کسی که سالهاست به کتاب علاقهمندم و خواندن کتاب یکی از اصلیترین مشغلههای زندگیام است، فکر میکنم بهعنوان عضوی از یک جامعهی متمدن که از لحاظ تمدن و تاریخ غنی است خوب است که ما چهرههای شاخص تمدنهای دیگر را نیز بشناسیم. بهویژه برای ایرانیها، شناخت چهرههای بزرگ ادبیات مصر حتی بیش از ادبیات غرب شاید ضروریتر باشد.
وی با ارائه توضیحاتی مشروح ازپیشینه عمیق تاریخی دو کشور ایران و مصرو اشتراکاتی که در این زمینه وجود دارد، بیان کرد: من حس کردم که چهرههای ادبیات مصر با ما اشتراکات زیادی دارند، بنابراین معرفی و شناخت آنها ضروری است. در همین راستا من هرچه جلوتر رفتم، بیشتر احساس همزادپنداری کردم و پس آن با نویسندگانی چون توفیقالحکیم و چهرههای دیگر کشورهای عربی، اعم از نویسندگان زن و شاعرانشان آشنایی پیدا کردم. من خوشبختانه در چند سال اخیر با چهرههایی مثل محمود درویش و نزار قبانی هم آشنا هستیم، ولی شاید اغلب ما کمتر به روح کلام آنها و زمینههای فکری و اجتماعیشان آشنایی داشته باشیم وشاید صرفاً یک لذتِ زودگذر از شعرشان برایمان کفایت کند، اما برای من بهعنوان یک پژوهشگر، شناخت آن جهانبینی، آن افسانه و آن روحی که در کلامشان موج میزند، ارزش و اهمیت بسیار دارد.
موسوی در بخش دیگری از صحبتهای خود با ارائه توضیحاتی درباره دغدغههای خود به عنوان یک مترجم به نمایشنامهای که محتوای آن طرح مسائل زنان در جهان معاصر است اظهار کرد: توفیق الحکیم توفیق گاهی واقعاً دغدغهی «زن» در دنیای معاصر را دارد و گاهی هم انگار دقیقاً در مقابل زن قرار میگیرد و با نقدهایی که از او میکند، سعی دارد زن را به سمتِ چیزی که به نفعش است هدایت کند. او تا جایی که امکان داشته از نقد زن و در جایی هم از موقعیتهایی که مانع پیشرفت اجتماعی زن است، ابا ندارد و تا آنجا که میتوانسته سعی کرده راهگشا باشد.
فرهاد ناظرزاده کرمانی، از چهرههای ماندگار عرصۀ تئاتر و از مدرسان ممتاز تئاتر دانشگاهی که طی چند دهۀ اخیر در حوزههای تدریس، ترجمه، تألیف و پژوهش فعالیت داشته است، در این نشست گفت: امروزه نمایشنامهخوانی بهعنوان یک «ریختار تئاتری»، در ایران بسیار گسترش یافته و در تمام شهرهای کشور برنامههای نمایشنامهخوانی اجرا میشود. یادم میآید در اواخر دهۀ ۶۰، به زندهیاد داوود رشیدی گفتم که در غرب پدیدهای به نام نمایشنامهخوانی وجود دارد، ولی در ایران نیست؛ در حالی که نمایشنامه خوانی برکات فراوانی دارد. مثلاً سالنی که در طول سال فقط ۱۰ تا ۱۵ اجرا میتواند داشته باشد، با نمایشنامهخوانی شاید بتوان ۲۰۰ تا ۳۰۰ اجرا از آن گرفت.
وی با ارائه توضیحاتی مشروح از تاریخ مصر و فعالیتهای نمایشی مربوط به دوران تاریخی مختلف این کشور توضیح داد: کشورهای ایران و مصر تاریخ طولانی دارند. مصریها تاریخشان حتی از ما هم طولانیتر است، اما مشکلشان قبرپرستی بود. اهرامی که ساختند، سه، چهار نسل طول کشید و نتیجۀ آن جز یک گورستان بود یعنی سالن تئاتری در نیست. به همین دلیل، فرهنگشان را زود باختند.
این مدرس دانشگاه در بخش دیگری از صحبتهای خود بود که ضمن بیان نقطه نظرات فنی خود درباره سه نمایشنامه «اصحاب کهف»، «سرنوشت سوسک ها» و «شهرزاد» به عنوان سه نمایشنامه موفق توفیق الحکیم تصریح کرد: به طور خلاصه، اگر از من درباره ویژگیهای «توفیق الحکیم» بپرسند، باید بگویم او ترکیبی از «پیراندلو»، «برنارد شاو» و «شاهرخ مسکوب» که به اسطورههای کهن ایرانی علاقه داشت و ایدههای قابلطرحی در دنیا دارد؛ اما مشکل توفیق الحکیم این است که فردوسی را نمیشناسد و به نظر اگر فردوسی را میشناخت و شاهنامه را درست میخواند، بسیار نویسنده بهتری میشد.
بعد از صحبتهای فرهاد ناظرزاده کرمانی نوبت به خوانش نمایشنامه «دشمن زن» توفیق الحکیم با کارگردانی رحمت امینی و خوانش مهدیه زند، عرفان سپهر و سپیده موسوی رسید و پس از آن نیز در حضور تعدادی از هنرمندان پیشکسوت حاضر در مراسم از کتاب «دشمن زن و چند نمایشنامه دیگر» به نویسندگی توفیق الحکیم و ترجمه سپیده موسوی که توسط نشر «افراز» در قالب پروژه دویست و چهل و دوم «نمایشنامههای برترجهان» منتشر شده رونمایی شد.
