موسیقیهای وطنیِ جنگِ تحمیلی تا امروز+ صوت
نگاهی به آثار امروزی، نشان میدهد که خواندن برای وطن لزوماًبه معنای ستایش نیست؛ بلکه میتواند بیان «انتقاد»، «زخم» و حتی «اعتراض» باشد. چنین تغییری گویای پیچیدهتر شدن رابطه انسان معاصر و با مفهوم «وطن» است. مطلب پیشرو ضمن تحلیل این موضوع به آثار جدید خوانندگان سبکهای مختلف میپردازد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، موسیقی برای وطن، صرفاًیک ژانر یا واکنش احساسی نیست؛ نوعی «حافظهی زنده» است. وقتی کلمهی وطن در صدا مینشیند، موسیقی از سطح زیباییشناسی عبور میکند و وارد قلمرو هویت، بقا و حتی مقاومت میشود. به همین دلیل، در بزنگاههای تاریخی، خواندن برای وطن به یک ضرورت بدل شده؛ نه انتخاب. اگر کمی دقیقتر بنگریم درخواهیم یافت که این مهم ریشهای تاریخی دارد که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد.
«روئین تن»
با صدای محمد معتمدی
این اثر برای روزهای دشوارِ وطن در جنگِ تحمیلی ساخته شده است
«آهنگساز: امیرحسین سمیعی/ شعر این اثر را میلاد عرفانپور سروده و تنظیم آن را آرمان مهربان برعهده داشته است.
«حسبیالله»
با صدای محسن چاوشی
درد و دل خواننده با مولا علی(ع) درباره وطن
آهنگساز: محسن چاوشی، شعر: مهدی عباسی، میکس و مستر: مهدی کریمی/ چاوشی برای تولید این اثر، همچنین قطعه «علاج» به عنوان چهره سال انقلاب اسلامی، انتخاب شد.
خوانندگان معاصر ایرانی و مفهوم «وطن»
پس از حمله تروریستهای آمریکایی و اسرائیلی به کشورمان که با شهادت رهبر انقلاب اسلامی آغاز و با ترور شخصیتهای برجسته و به شهادت رساندن مردم عادی و دانش آموزان مدرسه میناب ادامه یافت، خوانندگان ایرانی به نوبه خود سهمشان را نسبت به کشورمان ادا کردند. البته سال گذشته نیز در جنگ دوازده روزه این رویه وجود داشته؛ همانطور که در تمام بحرانها موسیقی اهمیت داشته است. در خلال این مطلب ضمن ارائه آثار موسیقایی جدید، نگاهی ضمنی خواهیم داشت به تاریخچه موسیقی در دنیا با مضمون وطن.
«تفنگ گریه میکنه»
با صدای روزبه بمانی
به یاد فرشتگان مینابی و جنایت مدرسه شجره طیبه
ترانهسرایی و خوانندگی این اثر به عهده روزبه بمانی بوده و حامد حسینی آهنگسازی آنرا به عهده داشته است. امیر قاسمیان (کمانچه)، محمد شکاری (گیتار)، یاسین آران (ویولن و ویولا)، لیلا اصفهانی (آوا)، آرتین ولی الهی مدیر تولید، بنیامین اثباتی (تهیهکننده)، هادی نجفی (ضبط، استودیو نیل)، ایمان احمدزاده میکس و مسترینگ و مصطفی گرمان (کاور)، نوازندگان و عوامل اجرایی این اثر هستند.
«سرزمین عاشقان»
با صدای مهدی اعتباری
اثری برای ایران و این روزهایش
آهنگسازی این اثر به عهده حسن مهدی اعتباری بوده است.
موسیقی وطنی و تاریخچه آن در اروپا
در اروپا، همزمان با شکلگیری دولت-ملتها، سرودهای ملی به عنوان ابزار همبستگی جمعی ظهور کردند. این رویه به مرور تا حدی جدی شد که موسیقی نه فقط بازتاب انقلاب بلکه خود کنشی انقلابی بود. این شبه الگو بعدها در بسیاری از کشورهای دیگر تکرار شد و در نهایت این جمله معنا یافت که موسیقی، زبان مشترک مردم در لحظات بحرانی است. در این میان جنگ و تجاوز به خاک هر کشور را باید بحرانی ترین اتفاقات دانست.
«بخواب آروم»
با صدای زانکو
برای دانشآموزان میناب
به سفارش دفتر موسیقی که یکی از زیرمجموعههای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، تولید و ارائه شده است.
ماجرای موسیقی وطنی در ایران
در ایران، ماجرا شکل پیچیدهتری دارد. با نگاهی به تاریخ کشورمان در خواهیم یافت که پیش از مدرنیته، مفهوم وطن بیشتر در شعر و ادبیات جاری بوده است؛ اما با انقلاب مشروطه، موسیقی هم به این میدان وارد شد.
تصنیفهای عارف قزوینی را باید در این زمینه نقطهی عطف دانست؛ جایی که برای نخستینبار «وطن» بهصورت مستقیم در موسیقی ایرانی به یک سوژهی «سیاسی-احساسی» تبدیل شد. آثار عارف قزوینی نه فقط برای شنیدن، بلکه برای «بیدار کردن» ساخته میشدند.
در ادوار بعد (بهویژه در جنگ ایران و عراق)، موسیقیِ وطنمحور به اوج کارکرد اجتماعیاش رسید. سرودها، مارشها و تصنیفها عملاً نقش رسانهای داشتند؛ روحیه میساختند، سوگ را معنا میکردند و مرگ را در چارچوبی حماسی بازتعریف می نمودند. در این دوره، موسیقی دیگر فقط هنر نبود، بلکه نوعی «ابزار بقا» محسوب می شد.
«انشای آخر»
با صدای سیدمحسن حسینی
یادبود هنری بنیاد رودکی برای شهادت فرشتگان دانشآموز میناب
شعر این اثر را منصوره محمدیمزینان سروده و حسام صدفینژاد آهنگسازی آن را به عهده داشته است.
اما در جهان معاصر، این مفهوم دچار تغییر فرم شده است. دیگر کمتر با سرودهای یکدست و رسمی مواجهیم و بیشتر با بیانهای فردی و پراکنده روبهرو هستیم. نگاهی به آثار امروزیتر نشان میدهد که خواندن برای وطن لزوماًبه معنای ستایش نیست؛ بلکه میتواند بیان «انتقاد»، «زخم» و حتی «اعتراض» باشد. چنین تغییری گویای پیچیدهتر شدن رابطه انسان معاصر و با مفهوم «وطن» است
در ایران امروز نیز، چنین است. خواندن برای وطن دیگر الزاماًدر قالب سرودهای رسمی اتفاق نمیافتد، بلکه در فرمهای شخصی،مستقل و گاه حتی متناقض بروز میکند؛ اما واقعیت این است که جوهره تغییر نکرده است. هنوز در لحظات بحرانی، موسیقی و صدا انعکاس دهنده فریاد دادخواهی و غیرت وطن است.
«گل میناب»
با صدای رضا صادقی
اثری برای کودکان مدرسه میناب
ترانهسرای این اثر میترا مهریپور است و علی نیکپی آهنگساز آن است. تنظیم را نیز ایمان تیموریان عهدهدار بوده است.
از منظر تحلیلی، اهمیت موسیقی برای وطن را میتوان در چند لایه مورد بررسی قرار داد، که یکی از آنها سطح هویتی است؛ یعنی اینکه موسیقی،وطن را از یک مفهوم جغرافیایی به یک تجربهی زیسته تبدیل کرده است. لایه بعدی را میتوان سطح احساسی نام نهاد؛ در شرایطی که زبان عادی ناتوان است، موسیقی میتواند سوگ، خشم یا امید را بیان کند. لایه مهم بعدی را باید سطح اجتماعی تلقی کرد؛ بدین معنا که موسیقی این قدرت را دارد که مخاطبان یا همان مردم را با یک حس مشترک گرد هم آورد و می توانیم آن را «هم حسی نامرئی» بدانیم.
در نهایت،شاید بتوان گفت: خواندن برای وطن، تلاشی است برای نجات چیزی که در خطر فراموشی یا فروپاشی است؛ چه آن چیز خاک باشد، چه حافظه، و چه خودِانسان.
