بازاندیشی ایران‌شناسی در قلب اروپا

به گزارش خبرنگار ایلنا، در چارچوب گسترش تعاملات علمی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران با مراکز دانشگاهی اتریش، رضا غلامی، رایزن فرهنگی ایران در اتریش، با پروفسور مارکوس ریتر، استاد هنر و معماری اسلامی دانشگاه وین، دیدار و گفت‌وگو کرد.

رضا غلامی در این جلسه با تبیین رویکردهای جدید رایزنی فرهنگی، به تشریح دیدگاه‌های خود درباره وضعیت ایران‌شناسی در اتریش پرداخت و تأکید کرد: برنامه‌ها و تلاش‌های ایران‌شناسی در اتریش همواره مورد تقدیر دولت و ملت ایران بوده است، اما به نظر می‌رسد طی دو دهه اخیر، ایران‌شناسی در اتریش از جایگاه پیشین خود فاصله گرفته و با نوعی روند نزولی و حاشیه‌نشینی مواجه شده است.

وی افزود: برخی فعالیت‌هایی که امروز با عنوان ایران‌شناسی معرفی می‌شوند، به‌جای تمرکز بر «ایرانِ مرکزی» و بنیان‌های تمدنی آن، به مطالعه حواشی تمدن ایرانی گرایش یافته‌اند.

 غلامی با اشاره به سنت شرق‌شناسی نیز خاطرنشان کرد: مطالعه «شرق» بدون توجه جدی به ایران، فاقد معنا و انسجام علمی است؛ با این حال، متأسفانه چنین رویکردی در برخی مطالعات رایج شده است.

رایزن فرهنگی ایران همچنین تصریح کرد: جهت‌گیری‌های ایدئولوژیک و سیاسی نباید وارد حوزه ایران‌شناسی شود و این حوزه باید بر مبنای معیارهای علمی و روش‌مند پیش برود. وی با اشاره به برنامه‌های رایزنی فرهنگی ایران در اتریش گفت: در دوره جدید، حمایت از فعالیت‌های علمی درجه‌یک در حوزه ایران‌شناسی در دستور کار قرار گرفته و در همین راستا، تاکنون سمینارها و سمپوزیوم‌هایی برگزار شده و چندین عنوان کتاب علمی تألیف و منتشر شده است.

در بخش بعدی این دیدار، پروفسور مارکوس ریتر ضمن استقبال از سخنان غلامی و تبریک به رایزنی فرهنگی ایران برای گسترش تلاش‌های خود در معرفی عالمانه ایران، به طرح دیدگاه‌های خود درباره ایران‌شناسی پرداخت.

 وی اظهار داشت:ایران‌شناسی به‌عنوان یک رشته دانشگاهی، هنوز تعریف دقیق و مورد اجماعی ندارد و مراکز ایران‌شناسی در جهان، هر یک از زاویه‌ای خاص ــ مانند زبان‌شناختی، تاریخی یا حتی سیاسی ــ به مطالعه ایران می‌پردازند.

پروفسور ریتر با تأکید بر ماهیت میان‌رشته‌ای این حوزه افزود: ایران‌شناسی به‌سختی می‌تواند به یک رشته دانشگاهی مستقل تبدیل شود، چراکه ذاتاً عرصه‌ای چندرشته‌ای و میان‌رشته‌ای است. 

او همچنین خاطرنشان کرد که برخی از افرادی که در جهان به‌عنوان ایران‌شناس شناخته می‌شوند، لزوماً تخصص دانشگاهی مستقیمی مرتبط با ایران ندارند و بیشتر از رهگذر علاقه شخصی و مطالعات موردی به این حوزه وارد شده‌اند.

وی تصریح کرد: هرچند تعیین قلمرو و ساختار روشن برای ایران‌شناسی کاری دشوار است، اما این امر اهمیت فراوانی دارد و از همین رو، شخصاً با تبدیل ایران‌شناسی به یک رشته دانشگاهی مستقل، با تعریف گسترده و نامشخص، موافق نیست.

در ادامه، پروفسور ریتر دیدگاه غلامی را درباره تعریف ایران‌شناسی جویا شد. غلامی در پاسخ گفت:

«از نظر من، ایران‌شناسی یعنی مطالعه ایران به‌مثابه یک فرهنگ و تمدن؛ به بیان دیگر، من ایران‌شناسی را نوعی مطالعه تمدن‌شناختی می‌دانم و چنانچه این تعریف مقبول افتد، برخی از مطالعات، از قلمرو ایران شناسی خارج‌ شده و در گستره سایر رشته های دانشگاهی قرار می گیرد.» 

در ادامه، غلامی با اشاره به وضعیت ایران‌شناسی در داخل کشور گفت: متأسفانه در ایران نیز توجه کافی به این حوزه نشده و ابهام مفهومی درباره ایران‌شناسی وجود دارد. وی ضمن اشاره به مقاله خود درباره فلسفه ایران شناسی، پیشنهاد کرد برای رفع این ابهام، مناظره‌‌هایی علمی میان متخصصان و‌متولیان موسسات ایران شناسی برگزار شده و مقالات نظری در این زمینه تدوین و منتشر گردد.

در پایان این دیدار، غلامی پیشنهاد برگزاری «شب معماری ایرانی» در دانشکده هنر اسلامی دانشگاه وین را مطرح کرد که با استقبال پروفسور ریتر روبه‌رو شد. مقرر شد طرحی اولیه در این زمینه تهیه و پس از بررسی، از سوی رایزنی فرهنگی ایران به هیئت‌ رئیسه دانشکده ارائه شود.

معرفی مارکوس ریتر

چهره‌ای مرجع در هنر و معماری اسلامی و ایران‌شناسی معاصر

در نقشه معاصر مطالعات هنر و معماری اسلامی در اروپا، نام پروفسور مارکوس ریتر (Univ.-Prof. Dr. Markus Ritter) جایگاهی متمایز و مرجع دارد؛ پژوهشگری که نه‌تنها در مقام استاد دانشگاه وین، بلکه به‌عنوان یکی از دقیق‌ترین و منصف‌ترین ایران‌شناسان حوزه هنر اسلامی شناخته می‌شود. 

مارکوس ریتر استاد تمام تاریخ هنر و معماری اسلامی در دانشگاه وین است.

تخصص اصلی ریتر هنر و معماری اسلامی با تمرکز ویژه بر ایران است؛ تمرکزی عمیق، میدانی و مبتنی بر سال‌ها پژوهش آرشیوی و حضور مستقیم در ایران بوده است. او از معدود پژوهشگران غربی