یادداشتی از پژمان نبی زاده؛
از «خشونت خاموش» تا تروریسم؛ تاملی در نامهٔ رهبر انقلاب به جوانان اروپا
یک فعال سیاسی اصلاحطلب در مطلبی با توجه به نامه رهبر معظم انقلاب به جوانان اروپایی نوشت: این خشونت خاموش که مبتنی بر یک خود برتر پنداری یکطرفه از سوی غرب است٬ ناگزیر محصول مهار ناپذیری به نام تروریسم را به دنبال داشته است.
به گزارش ایلنا٬ مدتی است که جهان اسلام با بیماری بدخیمی به نام داعش دست و پنجه نرم میکند. پدیدهای که در شکلگیری آن میتوان عوامل گوناگونی را برشمرد. یکه تازی قدرتهای جهانی و عدم فهم ساختارهای سنتی و قبیلگی از سوئی و سیاستهای دوگانه و بیتوجهی به مسائل حقوق بشری از سوی دیگر از جانب کسانی که خود را حامی حقوق بشر میدانند، در شکل گیری این پدیده تاثیری اساسی دارد.
از سوئی عدم تحول در ذهنیت عقب ماندهٔ حاکمان و ماندن در ذهنیت قبیلگی و ارتجاعی، عدم فهم مقتضیات زمان، عقب ماندگیهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و غیره در تشدید این بیماری نقش اساسی داشته است.
مشکل اما آنجا تشدید میشود که تروریستهای سلفی، اقدامات خود را به نام دین اسلام توجیه میکنند. به نام نامی اسلام، انسان میکشند. به نام دینی که پیامبرش خود را رحمه للعالمین میدانست و متن مقدسش مملو از تمجید جایگاه انسانی است.
خدایی که پس از خلقت انسان به خود دست مریزاد میگوید؛ فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ (مؤمنون-١۴). کرامت ذاتی انسان از آن حیث که انسان است را صلا میدهد؛ وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنی آدَمَ (اسراء-٧٠). کشتن یک انسان را بسان کشتن همهٔ بشریت و نجات یک تن را بسان نجات کل بشریت معرفی میکند. (... أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی اْلأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النّاسَ جَمیعًا - مائده/ ٣٢). بردن انسانها به مسلخ به نام خدا، خدایی کردن بندهای است که به قول هگل خود را از حیوان، حیوانتر میکند؛ اولئک کالانعام بَلْ هُمْ أَضل (اعراف - ١٧٩)، انحراف از مسیر دیانت و انسانیت است.
در این راستا نقش رهبران و روشنفکران جهان اسلام برای زدایش دامن پاک دین مبین از جایگاه والایی برخوردار است. رهبر معظم جمهوری اسلامی ایران، با نگارش دو نامهٔ مهم، از منظر رهبری سیاسی و مذهبی یکی از کشورهای مهم جهان اسلام، جوانان غرب را به عقلانیت و فطرت فرا میخواند. ایشان با مخاطب قرار دادن جوانان غربی، رنج هر انسان را برای همنوع رنج آلود قلمداد میکنند.
به تاسی از دین مبین اسلام، کشتن هر انسان در هر جای جهان را تقبیح نموده و سیاستهای متناقض غرب در خصوص موارد مشابه در جهان اسلام را به نیکی یادآور میشوند.
جان کلام رهبر معظم انقلاب اما آنجاست که مدبرانه، زدایش خشونت و آرامش را منوط به زدایش ذهنیتی میدانند که تروریسم را به خوب و بد تقسیم میکند. ماندن در ذهنیت آلوده به تزویر، ماندن در خشونت و دوری از امنیت و آرامش است.
ایشان با نقد رویهای که خواستار تسلط و هژمونی فرهنگ خاص برخی کشورهای غربی بر رویهها و فرهنگهای ملل دیگر است، به درستی تسلطناپذیری فرهنگی و به رسمیت شناختن فرهنگهای بومی که بر آمده از سنتهای متفاوت و تاریخی هر کشوری هستند را مورد توجه قرار داده و تسلط جویی فرهنگی را خشونت خاموش میدانند.
تلاقی افکار مستعمرهخواه غربی و افراطی سلفی در شکلگیری این خشونتها مورد تاکید رهبری است.
به زعم ایشان، اگر این تلاقی نبود٬ چگونه امکان داشت دینی که کشتن یک انسان را بهسان کشتن بشریت میداند، به نام آن انسان را به مسلخ بکشاند.
ایشان ضمن درخواست از جوانان غربی به درستی فقدان معنویت و توقف در ظواهر تمدنی غربی را از عوامل شکلگیری پدیدهٔ شوم تروریسم دانسته و گرایش جوانان غربی که در فرهنگ اروپایی تکامل یافتهاند به خشونت را به علت همزیستی با ذهنیت خشونتآلودی دانست که برخی جوانب تمدن جدید برای ایشان به ارمغان آورده است.
مجموعهٔ سخنان رهبری از منظر یک رهبر سیاسی و مذهبی هشداری قابل تامل دربارهٔ چگونگی پدیدهٔ شوم تروریسم در جهان متکثر و چند فرهنگی جدید است، که نمیتوان ان را به بنیادگرایی مذهبی صرف تقلیل داد.
از منظر ایشان، راه حل نه خشونت که شناخت مسئولانه و تعامل شرافتمندانه برای گذر از این حوادث است.
در بطن این نوشتار میتوان دستور کاری انسانی و مبتنی بر گفتوگو و تعامل برای تقلیل آلام انسانها را جستجو کرد. گفتوگویی که در سطوح مختلف، انسانیت انسان را شکوفاتر کرده و رسالتهای انسانی او را فراتر از عقاید به او یاد آور میشود.
پدیدهٔ شوم تروریسم، نیازمند فهم دقیق چرایی شکلگیری و رفع علل موجدهٔ آن است. تامل برای گذار به دنیایی آرام و به دور از خشونت، پذیرش کثرتگرایی فرهنگی و زمینه چینی برای همزیستی مسالمتآمیز به دور از خود بزرگ بینیهای انسان سوز است.
تهاجم بیمحابا به مرزهای سیاسی-فرهنگی ملل دیگر با استفاده از جنگافزارهای سخت و نرم همچون وسائل ارتباط جمعی، اینترنت و ماهوارهها اگر چه به ظاهر عکسالعمل نموداری در پی نداشته است٬ اما این خشونت خاموش که مبتنی بر یک خود برتر پنداری یکطرفه از سوی غرب است٬ ناگزیر محصول مهار ناپذیری به نام تروریسم را به دنبال داشته است.
بر هم زدن تعادل تاریخی سنتها و فرهنگهای جهان با این شتاب و سرعت تنها موجب حساسیت و بروز بیماری در روح جوامع بشری خواهد شد که نتیجهٔ آن همین جنون جنگ، ترور و خونریزی در جهان بوده است.