در تحلیل موضع‌گیری‌های طرف مقابل باید هوشمندانه عمل کنیم/ احتمالا دور بزرگ‌تری از کنش و واکنش‌های نظامی و سیاسی در پیش است

جعفر قنادباشی تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره ارزیابی اش از روند مذاکرات بین ایران و آمریکا گفت:  با شرایط بسیار دشوار، استثنایی و وضعیت پیچیده‌ای در اجرای این تفاهم روبه‌رو هستیم و طبیعتاً در اینجا مهم است که اولاً ما در تحلیل موضع‌گیری‌های طرف مقابل بسیار هوشمندانه عمل کنیم، چون آنچه بر زبان رانده می‌شود از سوی  آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها، ممکن است در عرصه عمل کاملاً متفاوت و حتی معکوس باشد.

وی با اشاره به اظهارات مقامات آمریکایی در روزهای گذشته درباره ایران گفت: مسئله دیگر این است که این‌گونه تهدیدات، که از  زبان آمریکایی‌ها مطرح شده است، پیشتر از سوی ترامپ هم مطرح شده بود و گفته بود ما داریم با این‌ها بازی می‌کنیم و قصدی برای دادن امتیاز یا پول به ایران نداریم.

این کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: در مورد اسرائیلی‌ها هم نتانیاهو از ابتدا در مورد لبنان رسماً اعلام کرد که قصد ندارند بند اول برنامه خود را اجرا کنند و از آنجا خارج نمی‌شوند. این‌ها اظهارات آن‌ها بوده، اما در عرصه عمل نشانه‌هایی می‌دهند که به این تفاهم‌نامه نیاز دارند، از جمله اینکه درگیری‌ها در خلیج فارس را محدود کرده یا متوقف کرده‌اند و به هر شرایطی ورود نمی کنند.

قنادباشی تاکید کرد: مسئله بعدی این است که ما اختیار عمل داریم؛ یعنی از اقداماتی که انجام شده و شاید در هیچ مذاکره‌ای سابقه نداشته این است که ما دستمان روی ماشه است. حتی رئیس هیئت مذاکره‌کننده ایران، تأکید داشت که ما هیچ اعتمادی نداریم و از روز اول می‌دانستیم که آن‌ها ممکن است قانون‌شکنی کنند؛ چرا که این خاصیت آن‌هاست. لذا ما با این فرض وارد مذاکره شدیم.

وی ادامه داد: زمانی که فرض ما بر این باشد که طرف مقابل توافق را اجرا می‌کند، تفاوت دارد با زمانی که احتمال می‌دهیم کمتر از پنجاه درصد توافق را اجرا کنند. تیم مذاکره‌کننده که طرفدار مذاکره است هم همین مسئله را بیان کرده و این موضوع بسیار مهمی است؛ یعنی باز این یک حالت استثنایی در مذاکرات است که طرفین، به‌ویژه طرف ایرانی، نسبت به اجرای توافقنامه توسط طرف مقابل، ایمان و اعتمادی کمتر از پنجاه درصد دارد.

این کارشناس مسائل بین الملل گفت: مطلع بودن از اینکه آن‌ها از این فرصت استفاده خواهند کرد هم موضوعی نیست که تازه به اطلاع ما رسیده باشد. ما از اینکه آن‌ها از این فرصت برای آوردن نیرو به منطقه، آماده شدن در شرایط آب‌وهوایی و پایان گرما، و همچنین پر کردن ذخایر خود استفاده کنند، کاملاً مطلع هستیم و هیچ‌کدام از این موارد برای ما غافلگیری محسوب نمی‌شود.

قنادباشی درباره اظهارات اخیر نتانیاهو درخصوص اینکه در صورت لزوم بار دیگر به ایران حمله خواهند کرد، گفت: همه این احتمال را می‌دهیم که اسرائیلی‌ها ممکن است حمله کنند و اینکه آن‌ها می‌خواهند از شرایط بهره‌برداری کنند، نیرو بیاورند یا شرایط پس از جام جهانی را در نظر بگیرند تا بر بازی‌ها اثری نگذارد؛ ما همه این موارد را مد نظر داشتیم، از سوی دیگر این اظهارات برای کسب رضایت افکار عمومی داخلی بیان می‌شود؛ نتانیاهو که دادگاهش پایان یافته اما انتخابات در پیش دارد، و  ترامپ و جمهوری‌خواهان نیز با انتقادات داخلی مواجه‌اند و انتخابات را در پیش دارند. این‌ها پارامترهای دیگری از این قضیه است که ما از آن آگاه هستیم و می‌دانیم آن‌ها بعضاً برای پاسخ به نیازهای داخلی و پایان دادن به انتقادات، چنین حرف‌هایی می‌زنند.

وی گفت: به هر ترتیب، برای ما از روز اول مشخص بود که آنچه را باید اجرا کنیم، به نوعی در چه مسیری قرار دارد، داشتن دست روی ماشه و اعتماد نداشتن به طرف مقابل، دو اصلی است که از ابتدا در دستور کار ما بوده و اکنون هم تفاوتی نکرده است، مگر اینکه نشانه‌های عینی مبنی بر اجرای تعهدات مشاهده کنیم. اما متأسفانه یا خوشبختانه، نشانه‌های عدم اجرای وعده‌های این موافقت‌نامه بیشتر است.

این تحلیلگر مسائل بین الملل گفت: این نیز مسئله‌ای است که باید به آن توجه داشت؛ ما فعلاً وارد جنگ جدیدی نشده‌ایم، اما اگر احساس کنیم که طرف مقابل قصد اقدام علیه ما را دارد، دست ما بر ماشه است و اسرائیل و آمریکا زیان خواهند دید. چراکه در این فاصله، ما از این زمان به‌خوبی برای حفظ نیروهایمان استفاده کرده‌ایم.

قنادباشی درباره اینکه آیا این یادداشت تفاهم در مدت باقی مانده از شصت روز به نتیجه می رسد یا خیر گفت: در این باره دو دیدگاه وجود دارد؛ یک دیدگاه نسبتاً خوش‌بینانه است که البته بین کارشناسان خوش‌بینی مسلمی وجود ندارد. اما دیدگاه دیگر بدبین است و معتقد است که آمریکایی‌ها، به‌ویژه در زمان ترامپ، قاعده‌پذیر نیستند، هیچ‌گاه تعهدپذیر نبوده‌اند و تاکنون هیچ تعهدی را اجرا نکرده‌اند.

وی ادامه داد: در مورد اسرائیل نیز به همین ترتیب است که در هفتاد و هشت سال گذشته هیچ‌گاه تعهدی را اجرا نکرده‌اند و همواره اسناد بین‌المللی، از جمله اسناد مربوط به حقوق بشر، کنوانسیون‌های جرایم بین‌المللی و منشور سازمان ملل را نادیده گرفته‌اند. نماینده اسرائیل در سازمان ملل در انظار عمومی منشور سازمان ملل را در دستگاه کاغذخردکن انداخت و خرد کرد؛ این اقدام، خود دهن‌کجی به منشور سازمان ملل است و نشان می‌دهد که آن‌ها واقعاً قواعد را نادیده می‌گیرند.

این تحلیلگر مسائل بین الملل گفت: لذا عده زیادی بر این اساس معتقدند که دورنمای مطمئنی به هیچ وجه وجود ندارد. ما در پیش‌بینی‌های دینی نیز داریم که جنگ بزرگ‌تری قطعاً اتفاق خواهد افتاد؛ چیزی که اسرائیلی‌ها نیز در پیش‌بینی‌هایشان از جنگ‌های آخرالزمانی دارند. این موضوع در پسِ ذهن همه، چه کارشناس و چه غیرکارشناس، و چه کسانی که به معنویت اعتقاد دارند و چه غیر آن، وجود دارد که این چالش‌ها، تنش‌ها و کنش و واکنش‌های نظامی و سیاسی، بالاخره دور بزرگ‌تری را در پیش دارند. به نظر من این دیدگاه قالب است؛ منتها بعضی آن را علنی می‌گویند و بعضی آن را پنهان می‌کنند.