رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه در نشست خبری:
قوه قضاییه از مصرفکننده فناوری به پیشران حکمرانی هوشمند تبدیل شده است/ ۹۲ درصد خدمات قضایی الکترونیکی ارائه میشود
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه با اشاره به دستاوردهای پنجساله این مرکز اعلام کرد که بیش از ۹۲ درصد خدمات قضایی بهصورت الکترونیکی ارائه میشود و قوه قضاییه با توسعه هوش مصنوعی و خدمات هوشمند، از یک مصرفکننده فناوری به پیشران حکمرانی هوشمند تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، محمد کاظمیفرد درباره عملکرد مرکز آمار در پنج سال گذشته گفت: دستاوردهای حوزه هوش مصنوعی و تحول دیجیتال در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، حاصل یک برنامه پنجساله بوده است. در این مدت، سه تحول اساسی را دنبال کردیم. نخستین تحول، تحول مردمی و توسعه دسترسی به خدمات قضایی بود. در این حوزه تلاش کردیم موانع فیزیکی و اداری دسترسی مردم به خدمات قضایی را کاهش دهیم.
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه گفت: در حال حاضر، سامانه ثنا دارای بیش از ۵۰ میلیون کاربر است و حدود ۴۰ درصد خدمات قضایی به صورت کاملاً غیرحضوری ارائه میشود. همچنین سالانه بیش از ۱۲ میلیون درخواست به صورت غیرحضوری ثبت و رسیدگی میشود و حدود ۱۰۰ میلیون ابلاغ الکترونیکی صادر و ابلاغ میشود. برآوردها نشان میدهد این اقدامات سالانه حدود یکهزار و ۲۰۰ میلیارد تومان صرفهجویی به همراه داشته است. علاوه بر این، سالانه بیش از ۲۰ میلیون نوبت الکترونیکی در سامانههای قضایی ثبت میشود. هدف ما این بوده است که عدالت برای همه مردم، فارغ از موقعیت جغرافیایی و شرایط اجتماعی، در دسترس باشد و در واقع، مفهوم «عدالت در دادگستری» به «عدالت در خانه هر شهروند» تبدیل شود.
وی گفت: برای نخستین بار، اقدام به انتشار ۱۰ میلیون رأی گمنامسازیشده در سامانه شفافیت قوه قضاییه کردیم. همچنین سامانه جامع پایش و تحلیل با بهرهگیری از ۱۵ سال داده قضایی ایجاد شد. از دیگر اقدامات مهم، راهاندازی سامانه قرارداد الکترونیکی وکالت بود که سالانه حدود ۳ میلیون قرارداد الکترونیکی در آن ثبت میشود. نتیجه این تحول، تبدیل قوه قضاییه به یکی از بازیگران کلیدی در نظام حکمرانی دادهمحور کشور بوده است.
وی ادامه داد: دومین تحول، تحول فناورانه و توسعه هوش مصنوعی بوده است. در این بخش، تلاش کردیم هوش مصنوعی را وارد فرایندهای اصلی قضایی کنیم. در همین راستا، دستیار هوشمند قاضی بر پایه تحلیل بیش از ۱۰۰ میلیون دادنامه طراحی و پیادهسازی شده است. همچنین امکان تحلیل خودکار آرای قضایی و استخراج ساختارهای حقوقی و قضایی فراهم شده است. در این مدت، بیش از ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی برگزار شده و در حال حاضر، حدود ۸۵ درصد جلسات رسیدگی به زندانیان به صورت الکترونیکی انجام میشود. علاوه بر این، سامانه انتخاب هوشمند کارشناس، زمان ارجاع کارشناسی را از ۲۸ روز به حدود ۲ روز کاهش داده است.
کاظمیفرد گفت: سومین تحول، توسعه زیستبوم فناوری و زیرساختهای نوآورانه بوده است. در این زمینه، همکاری گستردهای با شرکتهای دانشبنیان و فعالان زیستبوم فناوری شکل گرفته است. همچنین خدمات قضایی در بستر پیامرسانهای داخلی توسعه یافته و ماهانه حدود ۲۰ میلیون بازدید از این خدمات ثبت میشود. در کنار این اقدامات، توسعه زیرساختهای امن و هوشمند، بستر لازم را برای ارائه خدمات قضایی الکترونیکی و هوشمند فراهم کرده است.
وی گفت: در نتیجه، میتوان گفت که قوه قضاییه از یک مصرفکننده فناوری، به یک پیشران نوآوری در حوزه حکمرانی هوشمند تبدیل شده است. این مسیری بوده که در سالهای اخیر آغاز شده و همچنان با سرعت در حال توسعه است.
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه گفت: در حال حاضر، سامانه ثنا حدود ۷۶ درصد جمعیت کشور را در داخل و خارج از کشور تحت پوشش قرار داده است و میزان استفاده از خدمات الکترونیک قضایی به بیش از ۹۲ درصد رسیده است. این موضوع موجب شده بخش قابل توجهی از مراجعات حضوری مردم به دستگاه قضایی کاهش یابد.
وی گفت: سامانه اطلاعرسانی پرونده نیز امروز بیش از یک میلیون مراجعهکننده دارد و شهروندان میتوانند بسیاری از خدمات قضایی، از جمله ثبت درخواستها، ارسال لوایح، ثبت اظهارنامهها و پیگیری فرایندهای اجرایی را به صورت غیرحضوری انجام دهند. در حوزه صدور گواهی عدم سوءپیشینه نیز در ابتدای سال ۱۴۰۰ تنها حدود ۳۰ درصد خدمات به صورت غیرحضوری ارائه میشد، اما این میزان اکنون به بیش از ۷۰ درصد رسیده است. همچنین میانگین زمان صدور این گواهی از حدود ۶ روز به ۱۸ ساعت کاهش یافته است.
کاظمیفرد گفت: سامانه اعتبار معاملاتی اشخاص نیز راهاندازی شده و در آن، افراد بر اساس ۱۲ شاخص و ویژگی مورد ارزیابی و دستهبندی قرار میگیرند تا امکان آگاهی بیشتر طرفین از وضعیت معاملاتی و حقوقی فراهم شود. این سامانه هماکنون در بستر «کاتب» و در حوزه معاملات ملکی مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین سامانه «سامع» و سامانه ارتباطات مردمی عدلیه توسعه یافتهاند تا شهروندان بتوانند هرگونه درخواست، نظر، گزارش یا مشکل مرتبط با دستگاه قضایی را به صورت الکترونیکی ثبت و پیگیری کنند.
وی گفت: در راستای تحقق عدالت برای همه اقشار جامعه، بهویژه در مناطق محروم و مناطقی که فاصله زیادی با مراکز قضایی دارند یا دسترسی کافی به خدمات الکترونیکی ندارند، با همکاری دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، طرح «خدمات جهادی قضایی» راهاندازی شده است. در قالب این طرح، تاکنون بیش از ۵۰ هزار خدمت رایگان به مردم ارائه شده است.
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه ادامه داد: این رویکرد موجب شده است که خدمات الکترونیکی قوه قضاییه صرفاً محدود به خدمات قضایی نباشد و خدمات مرتبط با سازمان زندانها، از جمله ملاقات الکترونیکی خانوادهها با زندانیان و سایر خدمات مرتبط نیز در بسترهای هوشمند و غیرحضوری ارائه شود.
وی گفت: در حوزه شناسایی و ارائه خدمات به گروههای خاص نیز اقدامات متعددی انجام شده است. برای برخی گروههای هدف، فرایند شناسایی به صورت هوشمند و از طریق تبادل داده با سایر دستگاهها انجام میشود. به عنوان مثال، این خدمات حدود ۵۰۰ هزار نفر از اشخاص حقیقی و حقوقی را در بر میگیرد.
کاظمیفرد گفت: امروز در سامانه ثنا، بخش قابل توجهی از استعلامات به صورت برخط و هوشمند انجام میشود. به عنوان نمونه، استعلام مدارک تحصیلی از طریق ارتباط با وزارت علوم صورت میگیرد و در صورتی که اطلاعات مورد تأیید باشد، دیگر نیازی به مراجعه حضوری افراد وجود ندارد. این رویکرد در تعامل با سایر دستگاهها، از جمله فراجا، نیز توسعه یافته است.
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه گفت: در حوزه هوشمندسازی و فناوری، تاکنون بیش از ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی برگزار شده است. همچنین «دستیار هوشمند قاضی» طراحی و راهاندازی شده که در آن مجموعه قوانین، مقررات، نظریات مشورتی و آرای قضایی بارگذاری و تحلیل شده است. این سامانه به عنوان یک دستیار تخصصی، امکان دسترسی سریع و هوشمند به منابع حقوقی و قضایی را برای قضات فراهم میکند.
وی گفت: در کنار آن، سامانه راهنمای هوشمند خدمات قضایی برای عموم مردم توسعه یافته است. به این ترتیب، هر شهروندی که به خدمات قضایی نیاز داشته باشد، میتواند مسئله خود را در سامانه مطرح کند و متناسب با موضوع، راهنماییهای لازم، مسیرهای قانونی و حتی متنهای مورد نیاز را دریافت کند. پیشبینی میشود در آینده نزدیک، این سامانه امکان ثبت خودکار برخی درخواستها و اظهارنامهها را نیز فراهم کند.
کاظمیفرد تصریح کرد: همچنین سامانه هوشمند سنجش و ارزیابی آرای قضایی راهاندازی شده است که در آن، آرای صادره به صورت برخط مورد بررسی قرار میگیرند و ایرادات، پیشنهادهای اصلاحی و تحلیلهای ساختاری، همراه با استدلالهای حقوقی و قضایی ارائه میشود. استفاده از این سامانه در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته است.
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه عنوان کرد: از دیگر اقدامات مهم، ایجاد «سامانه اطلاعات مؤثر اشخاص» است. در این سامانه، اطلاعات مربوط به اشخاصی که به دلایل مختلف نیازمند توجه ویژه در فرایندهای قضایی هستند، تجمیع و تحلیل میشود؛ از جمله مجرمان حرفهای، افراد دارای سوابق خاص، شهود حرفهای و ضامنان حرفهای. این سامانه با تحلیل سوابق و تکرار رفتارها در فرایندهای مختلف قضایی، در صورت وجود مخاطرات یا الگوهای تکرارشونده، هشدارهای لازم را به قاضی رسیدگیکننده ارائه میکند. از این سامانه برای شناسایی محکومان فراری نیز استفاده میشود.
وی گفت: در حوزه کارشناسی، سامانه انتخاب هوشمند کارشناس راهاندازی شده است. در حال حاضر، حدود ۶۰ درصد ارجاعات کارشناسی از طریق این سامانه و به صورت هوشمند انجام میشود. این اقدام موجب شده است که توزیع کار کارشناسی میان کارشناسان به شکل عادلانهتری صورت گیرد و از تمرکز ارجاعات به افراد خاص جلوگیری شود. همین رویکرد در حوزه ارجاع پروندهها به شعب قضایی نیز اجرایی شده است. سامانه هوشمند ارجاع پرونده، با هدف توزیع عادلانه پروندهها و جلوگیری از هرگونه سوگیری، پروندهها را به صورت خودکار میان شعب مختلف توزیع میکند. این موضوع یکی از محورهای مورد تأکید در ارتقای عدالت و شفافیت در فرایندهای قضایی بوده است.
کاظمیفرد گفت: یکی دیگر از اقدامات مؤثر، توسعه همکاری با نهادهای حاکمیتی و ارائه خدمات زیرساختی به آنهاست. در این چارچوب، سامانه ابلاغ الکترونیکی در اختیار برخی دستگاهها و نهادهای خارج از قوه قضاییه نیز قرار گرفته است که این اقدام، علاوه بر تسریع فرایندها، موجب حفظ و استیفای بهتر حقوق اشخاص و رفع بسیاری از مشکلات ناشی از تأخیر در اطلاعرسانی شده است. مجموعه این اقدامات در قالب برنامه تحول و تعالی قوه قضاییه دنبال شده است.
