توافق مکه؛ از نگرانی عربستان از حوثیها تا ملاحظات ایران و اسرائیل؛
بخشایش اردستانی: امنیت خریداری نیست، باید ذاتی باشد
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی توافق سهجانبه اخیر میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را از چند منظر قابل بررسی میداند؛ توافقی که به اعتقاد او میتواند نوعی پیمان منطقهای برای افزایش همکاریهای امنیتی باشد، اما در عین حال نمیتوان از کنار نسبت آن با تحولات ایران، اسرائیل و معادلات امنیتی خاورمیانه به سادگی گذشت.
احمد بخشایش اردستانی، نماینده مردم اردستان در مجلس دوازدهم در گفتوگوبا ایلنا، با اشاره به حضور دو همسایه شرقی و غربی ایران، یعنی پاکستان و ترکیه، در این توافق اظهار داشت: از یک منظر، این توافق نوعی پیمان منطقهای است که میتواند اتحاد را افزایش دهد؛ بهویژه آنکه دو طرف شرق و غرب ایران در آن حضور دارند. حتی این احتمال وجود دارد که ایران در آینده به چنین توافقی بپیوندد، مشروط بر اینکه هدف و نوک این پیمان متوجه ایران نباشد.
بخشایش اردستانی ادامه داد: اگر هدف این توافق، ایران یا جبهه مقاومت باشد، شرایط متفاوت خواهد بود، هرچند به نظرم این پیمان در چنین شرایطی نیز الزاماً نمیتواند دستاورد تعیینکنندهای داشته باشد.
بخشایش اردستانی در این زمینه به مشکلات و درگیریهای موجود در منطقه از جمله مشکلات پاکستان با هند و افغانستان و یا ترکیه با اسرائیل اشاره داشت.
یک پرسش درباره پایگاههای آمریکا
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با طرح پرسشی، به یکی از ابهامات مهم درباره این توافق اشاره کرد و گفت: اگر نیروهای مقاومت به پایگاههای آمریکا در عربستان حمله کنند، ترکیه و پاکستان چه واکنشی خواهند داشت؟ در چنین شرایطی آیا حمله به پایگاههای آمریکا، حمله به خاک عربستان تلقی خواهد شد و در نتیجه ترکیه و پاکستان موظف به دفاع خواهند بود یا خیر.
وی تصریح کرد: باید ببینیم آیا این دفاع صرفاً روی کاغذ خواهد بود یا اینکه باید شاهد یک دفاع همهجانبه و در چارچوبی شبیه تعهدات ناتویی خواهیم بود؟
بخشایش اردستانی یکی دیگر از سناریوهای قابل بررسی درباره توافق مکه را مرتبط با اسرائیل دانست.
به گفته وی، ایران دارای مرزهای مشخص است و به دنبال جابهجایی مرزهای خود نیست، در حالی که تحولات مربوط به اسرائیل در منطقه وضعیت متفاوتی دارد. تحولات مرزی اسرائیل با سوریه و جنوب لبنان و همچنین جاهطلبیهای اسرائیل برای آینده خاورمیانه، این احتمال را به ذهن متبادر میکند که ممکن است توافق مکه نیمنگاهی نیز به اسرائیل داشته باشد.
بدون حضور قدرتهای بزرگ، توافقها تعیینکننده نیستند
این نماینده مردم اردستان در مجلس دوازدهم افزود: توافقهای منطقهای زمانی میتوانند اثرگذاری جدی داشته باشند که یکی از قدرتهای بزرگ نظام بینالملل در آنها حضور داشته باشد.
وی در این راستا به دوران جنگ سرد اشاره کرد و گفت: در آن دوره، آمریکا و شوروی بهعنوان دو ابرقدرت اصلی جهان در معادلات بینالمللی حضور داشتند، اما امروز آمریکا از یک سو و روسیه و چین از سوی دیگر بهعنوان قطبهای مهم نظام بینالملل شناخته میشوند. وقتی هیچیک از این قدرتها در یک توافق حضور نداشته باشند، اهمیت و قدرت آن توافق کاهش پیدا میکند.
بخشایش اردستانی در همین چارچوب به سابقه تأمین امنیت عربستان اشاره کرد و گفت: عربستان سعودی در گذشته امنیت خود را از طریق انگلیس تأمین میکرد و بعد، این نقش به آمریکا واگذار شد. اکنون نیز اگر عربستان به این نتیجه رسیده باشد که آمریکا قادر نیست امنیت این کشور را بهطور کامل تأمین کند، ممکن است تلاش کند از طریق پیمان مکه و همکاری با ترکیه و پاکستان این خلأ را جبران کند.
وی البته درباره توانایی این دو کشور برای تأمین امنیت عربستان با تردید سخن گفت و اظهار داشت: من فکر نمیکنم که پاکستان و ترکیه بهتر از آمریکا بتوانند امنیت عربستان را تضمین کنند.
آیا توافق مکه برای مقابله با ایران است؟
این عضو کمیسین امنیت ملی و سیاست خارجی کشورمان در پاسخ به این پرسش که "آیا حضور پاکستان بهعنوان یک کشور دارای سلاح هستهای و ترکیه بهعنوان عضو ناتو در این توافق میتواند ناشی از نگرانی عربستان از ایران باشد" چنین گفت: این فرضیه را چندان محتمل نمیدانم. در صورت وقوع جنگ میان ایران و آمریکا، این جنگ صرفاً به خاک ایران و آمریکا محدود نخواهد شد و ماهیت منطقهای پیدا خواهد کرد. ایران نمیتواند در شرایطی که آمریکا 14 هزار کیلومتر با ما فاصله دارد، صرفاً با خود آمریکا وارد جنگ شود و در نتیجه پایگاههای آمریکا در اطراف ایران، از جمله در کویت، عراق، اردن، قطر و عربستان، در معادلات جنگی قرار خواهند گرفت.
بخشایش اردستانی افزود: ترکیه و پاکستان هم به خوبی میدانند در چنین شرایطی ایران، عربستان سعودی را هدف قرار نمیدهد، بلکه پایگاههای آمریکا را هدف قرار خواهد داد.
عربستان و حوثیها
وی در ادامه، یکی از نگرانیهای اصلی عربستان را حوثیها برشمرد و تأکید کرد بخش مهمی از دغدغه امنیتی ریاض به این موضوع بازمیگردد.
بخشایش اردستانی افزود: عربستان حدود ۱۰ سال است که حوثیها را محاصره کرده و در مقابل، حوثیها نیز بر این باورند که عربستان طی سالهای گذشته مسیرهای ترانزیت، حملونقل، خطوط ریلی، بنادر و کشتیهای آنها را تحت فشار و محاصره قرار داده است. منطق حوثیها این است که در صورت ادامه محاصره از سوی عربستان، آنها نیز به دنبال محاصره خواهند بود و این وضعیت زمانی تغییر میکند که عربستان دست از محاصره بردارد.
امنیت خریداری نیست
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در جمعبندی تحلیل خود از توافق مکه، به محدودیتهای دو کشور طرف توافق با عربستان نیز اشاره کرد و افزود: ترکیه خود در سوریه با مسائل و چالشهای متعددی از جمله موضوع پژاک، کردها و اسرائیل روبهرو است. پاکستان نیز با مشکلات و اختلافات خود با هند و افغانستان مواجه است. در چنین شرایطی، ترکیه و پاکستان ممکن است از منابع مالی و سرمایههای نفتی عربستان استقبال کنند، اما این مسئله لزوماً به معنای توانایی آنها برای تأمین امنیت پایدار عربستان نیست.
بخشایش اردستانی تأکید کرد: امنیت خریداری نیست، باید ذاتی باشد.
احتمال پیوستن ایران به توافق
نماینده مردم اردستان در مجلس دوازدهم در پاسخ به این پرسش که "آیا ایران نیز ممکن است در آینده به چنین توافقی ملحق شود؟" گفت: ایران به چنین توافقهایی علاقهمند است و بهویژه پس از جنگ اخیر ایران، آمریکا و اسرائیل، جایگاه ایران در معادلات منطقهای تغییر کرده است و حالا در هیبت یک ابرقدرت ظاهر شده است.
وی در پایان یادآور شد: حتی اگر ایران پیش از این یک ابرقدرت محسوب نمیشد، آمریکا و اسرائیل با اقداماتی که انجام دادند، عملاً ایران را به هیئت یک ابرقدرت درآوردند و جایگاه آن را در معادلات منطقهای و بینالمللی ارتقا دادند.
کبری آجربندیان
