هرمز؛ اهرم ژئواکونومیک ایران در معادلات انتخاباتی آمریکا
جنگ‌ها همیشه در میدان نظامی به پایان نمی‌رسند؛ گاهی آثار تعیین‌کننده آن‌ها در بازارهای انرژی، ترازنامه دولت‌ها، هزینه زندگی خانوارها و حتی صندوق‌های رأی آشکار می‌شود. تحولات تنگه هرمز نمونه‌ای برجسته از این واقعیت است؛ جایی که جغرافیا، قدرت دریایی و اقتصاد جهانی در یک نقطه به هم می‌رسند.
صفحه اقتصاد - گزارش ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ رویترز درباره نشست صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی در بانکوک، تصویری از ابعاد این بحران ارائه می‌دهد: اختلال در جریان انرژی، افزایش هزینه سوخت و کودهای شیمیایی، فشار تورمی و نگرانی از رشد بدهی‌های عمومی، اقتصاد جهانی را در معرض مجموعه‌ای از شوک‌های هم‌زمان قرار داده است. رئیس بانک جهانی نیز هشدار داده است که فشارهای اقتصادی، با وجود تاب‌آوری اولیه بازارها، در حال افزایش است.
اهمیت این گزارش در آن است که پیامدهای بحران هرمز را نمی‌توان صرفاً با افزایش یا کاهش قیمت هر بشکه نفت اندازه‌گیری کرد. مسئله اصلی، تأثیر یک گلوگاه راهبردی بر شبکه‌ای گسترده از روابط اقتصادی و سیاسی جهان است؛ شبکه‌ای که اختلال در یک نقطه آن می‌تواند هزینه‌های بحران را به هزاران کیلومتر دورتر منتقل کند.
هرمز؛ فراتر از یک گذرگاه نفتیاما اهمیت ژئواکونومیک
هرمز به نفت خام محدود نیست. افزایش هزینه حمل‌ونقل و بیمه دریایی، دشواری تأمین فرآورده‌های نفتی، افزایش قیمت گاز و مواد اولیه و فشار بر زنجیره تولید کودهای شیمیایی، می‌تواند آثار بحران را به بخش کشاورزی، صنایع، تجارت و معیشت خانوارها منتقل کند.
در چنین شرایطی، حتی اگر بخشی از صادرات از مسیرهای جایگزین انجام شود، بازار همچنان ممکن است با هزینه‌های بالاتر و نااطمینانی بیشتری مواجه باشد. به همین دلیل، بازگشت نسبی جریان نفت لزوماً به معنای بازگشت سریع قیمت‌ها و هزینه‌های اقتصادی به سطح پیش از جنگ نیست.
پیام اصلی این تحول آن است که قدرت اثرگذاری بر یک گلوگاه راهبردی، می‌تواند از بازار انرژی فراتر برود و به متغیری در معادلات تورم، رشد اقتصادی و سیاست بین‌الملل تبدیل شود.
ژئواکونومی؛ جغرافیا چگونه به قدرت تبدیل می‌شود؟
ژئواکونومی به بررسی پیوند میان جغرافیا، ابزارهای اقتصادی و رقابت قدرت‌ها می‌پردازد. در این چارچوب، موقعیت جغرافیایی تنها یک ویژگی طبیعی نیست؛ بلکه می‌تواند بر امنیت عرضه، مسیرهای تجارت، هزینه مبادلات و قدرت چانه‌زنی کشورها اثر بگذارد.
برای ایران نیز موقعیت جغرافیایی یک ظرفیت راهبردی مهم است، اما تبدیل این ظرفیت به قدرت اقتصادی پایدار، به سیاست‌گذاری هوشمندانه، تاب‌آوری داخلی و مدیریت پیامدهای بحران وابسته است.
درس ژئواکونومیک هرمز روشن است:
در جهان به‌هم‌پیوسته امروز، قدرت فقط در اختیار کشورهایی نیست که منابع یا توان نظامی بیشتری دارند؛ بلکه کشورهایی نیز قدرت اثرگذاری دارند که موقعیت راهبردی آن‌ها می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و سیاسی تصمیم‌های دیگران را تغییر دهد.
هنر راهبرد، تبدیل این اثرگذاری به منافع پایدار ملی است.
