اگر گاز رودهتان بدبو شده، بدنتان چه میخواهد بگوید؟
از سوءهاضمه و عدم تحمل بعضی کربوهیدراتها تا اختلال در میکروبیوم روده؛ چه زمانی بوی بد گازهای روده طبیعی نیست؟
نفخ و گاز روده بخشی طبیعی از فرایند گوارش است و تقریباً همه انسانها آن را تجربه میکنند. اما اگر گازهای روده ناگهان بیشتر، شدیدتر یا بدبوتر از گذشته شدهاند، شاید بد نباشد کمی بیشتر به پیامهای دستگاه گوارش خود توجه کنید.
گاهی علت ساده است؛ مثلاً غذایی که خوردهاید. اما گاز مداوم و بدبو، بهخصوص اگر همراه با نفخ، تغییر اجابت مزاج یا درد شکم باشد، میتواند با بعضی مشکلات گوارشی ارتباط داشته باشد.
۱. غذا بهخوبی هضم نمیشود
برای هضم غذا، بدن به اسید معده، آنزیمهای گوارشی و صفرا نیاز دارد. اگر فرایند هضم یا جذب مواد غذایی بهدرستی انجام نشود، بخشی از مواد غذایی هضمنشده وارد روده بزرگ میشود.
در آنجا باکتریهای روده این مواد را تخمیر میکنند و در نتیجه گاز تولید میشود. این فرایند میتواند علاوه بر افزایش گاز، باعث نفخ و ناراحتی شکمی نیز شود.
افرادی که برخی بیماریهای گوارشی یا مشکلات مربوط به پانکراس دارند یا کیسه صفرایشان برداشته شده است، ممکن است بیشتر در معرض اختلال هضم یا جذب مواد غذایی باشند.
۲. مشکل در جذب بعضی کربوهیدراتها
یکی دیگر از دلایل گاز زیاد میتواند ناتوانی بدن در جذب برخی کربوهیدراتها باشد؛ از جمله لاکتوز، فروکتوز، بعضی قندها و گروهی از کربوهیدراتهای تخمیرپذیر.
وقتی این مواد بهطور کامل جذب نمیشوند، به روده بزرگ میرسند و توسط باکتریها تخمیر میشوند. حاصل این فرایند میتواند نفخ و گاز بدبو باشد.
حتی برخی شیرینکنندهها، بهویژه قندهای الکلی، ممکن است در بعضی افراد چنین علائمی ایجاد کنند.
یک راه ساده برای پیدا کردن عامل محرک، ثبت غذاهای مصرفی و علائم گوارشی است. اگر متوجه شدید هر بار بعد از خوردن یک ماده غذایی خاص نفخ و گاز بیشتری دارید، این الگو میتواند سرنخ مهمی باشد.
۳. تعادل میکروبهای روده به هم خورده است
روده فقط محل هضم غذا نیست؛ میلیونها میکروب در آن زندگی میکنند و در فرایند هضم و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش نقش دارند.
وقتی تعادل این میکروبها تغییر میکند، الگوی تخمیر مواد غذایی نیز میتواند تغییر کند و در نتیجه مقدار و نوع گاز تولیدشده متفاوت شود. به این وضعیت «دیسبیوز» گفته میشود.
دیسبیوز میتواند با افزایش گاز، بوی شدیدتر، نفخ و تغییر در عادات دفع همراه باشد. عواملی مانند مصرف آنتیبیوتیکها، رژیم غذایی کمفیبر و کمتنوع، استرس مزمن، خواب نامناسب، بعضی داروها و برخی بیماریهای گوارشی میتوانند در ایجاد این عدم تعادل نقش داشته باشند.
۴. شاید پای SIBO در میان باشد
SIBO یا رشد بیشازحد باکتریها در روده باریک، نوعی اختلال مرتبط با میکروبیوم دستگاه گوارش است.
در این وضعیت، باکتریهایی که معمولاً بیشتر در روده بزرگ حضور دارند، در روده باریک افزایش پیدا میکنند و میتوانند پیش از جذب کامل کربوهیدراتها، آنها را تخمیر کنند. نتیجه این فرایند تولید گازهایی مانند هیدروژن و متان است.
اگر گاز و نفخ شما بهطور مزمن وجود دارد و بهخصوص مدت کوتاهی پس از غذا خوردن شروع میشود، SIBO یکی از احتمالاتی است که پزشک ممکن است بررسی کند. البته علائم آن با بسیاری از مشکلات گوارشی دیگر مشترک است و نباید صرفاً بر اساس نفخ و گاز، خودسرانه آن را تشخیص داد.
۵. نفخ همراه با یبوست دارید؟ IMO را بشناسید
IMO یا رشد بیشازحد میکروارگانیسمهای تولیدکننده متان، با SIBO تفاوت دارد. عامل اصلی آن باکتری نیست، بلکه گروهی از میکروارگانیسمها به نام آرکیها هستند.
یکی از نکات مهم درباره IMO ارتباط آن با یبوست است. متان میتواند حرکت روده را کندتر کند و در نتیجه یبوست و نفخ تشدید شود.
بنابراین اگر گاز و نفخ مداوم را در کنار یبوست مزمن تجربه میکنید، IMO یکی از احتمالاتی است که ممکن است نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.
چه زمانی گاز روده را جدی بگیریم؟
خودِ گاز روده معمولاً مسئله نگرانکنندهای نیست. چیزی که اهمیت دارد، تغییر قابلتوجه و مداوم در وضعیت معمول شما است.
اگر گازها ناگهان بسیار بیشتر یا بدبوتر شدهاند و همراه با یکی از علائم زیر هستند، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید:
-
نفخ مداوم
-
درد شدید یا رو به تشدید شکم
-
خون روشن یا مدفوع سیاه و قیری
-
کاهش وزن بدون دلیل
-
اسهال یا یبوست مزمن
-
استفراغ مداوم یا بدون علت مشخص
یک نکته مهم
بدبو بودن گاز روده بهتنهایی به معنی وجود بیماری نیست. نوع غذایی که میخوریم، میزان فیبر، برخی کربوهیدراتها و وضعیت میکروبیوم روده همگی میتوانند روی میزان و بوی گاز تأثیر بگذارند.
اما اگر این تغییر جدید، مداوم و همراه با علائم دیگر باشد، بهتر است بهجای حدسزدن و حذف خودسرانه غذاهای مختلف، علت اصلی با کمک پزشک یا متخصص تغذیه بررسی شود.
