آیا اینترنت شما هم زود «آب» میشود؟
اینترنت گرانتر شده؛ حجم بستهها، نحوه محاسبه مصرف و بازار فیلترشکن زیر ذرهبین
آیا اینترنت شما هم زودتر از گذشته تمام میشود؟
این روزها افزایش هزینه اینترنت و گلایه مشترکان از تمام شدن سریع بستهها، بار دیگر موضوع قیمتگذاری، حجم بستهها و نحوه محاسبه مصرف اینترنت را به مطالبهای جدی برای کاربران تبدیل کرده است.
در حالی که قیمت بستههای اینترنت طی ماههای اخیر افزایش یافته، بسیاری از کاربران میگویند با وجود پرداخت هزینه بیشتر، بسته اینترنتی آنها متناسب با گذشته دوام ندارد و برای ادامه استفاده، ناچار به خرید بسته جدید هستند.
البته افزایش تعرفه در صورت انجام در چارچوب مصوبات و مجوزهای قانونی، بهخودیخود تخلف محسوب نمیشود؛ اما پرسش اساسی این است که در کنار افزایش قیمت، قدرت خرید واقعی مشترک چه تغییری کرده است؟
اگر کاربر امروز برای دریافت اینترنت هزینه بیشتری پرداخت میکند، آیا حجم، کیفیت و شرایط بسته نیز متناسب با این افزایش هزینه است؟
رگولاتوری اعلام کرده است که حجم بستههای اینترنت کاهش نیافته و ضریب ۲.۷ نیز برای محاسبه مصرف اینترنت بینالملل اعمال نمیشود. اما این توضیح همچنان یک سؤال مهم را برای افکار عمومی باقی میگذارد:
پس علت گلایه گسترده کاربران از تمام شدن سریع بستههای اینترنت چیست؟
آیا میزان مصرف واقعی کاربران افزایش یافته است؟ آیا مصرف برنامهها و ویدئوها بیشتر شده؟ یا لازم است نحوه محاسبه و نمایش مصرف در سامانههای اپراتورها با جزئیات بیشتری برای مشترکان قابل مشاهده باشد؟
پاسخ به این پرسشها باید با ارائه آمار و دادههای قابل بررسی همراه باشد.
اینترنت گرانتر؛ مقایسه قیمت و حجم چه میگوید؟
مسئله فقط افزایش قیمت نیست؛ مقایسه قیمت با حجم دریافتی نیز اهمیت دارد.
وقتی قیمت یک بسته افزایش پیدا میکند، مشترک باید بتواند بهسادگی ببیند همان بسته یا بسته مشابه در گذشته چه قیمت و چه حجمی داشته و اکنون با چه شرایطی عرضه میشود.
در غیر این صورت، مصرفکننده چگونه میتواند درباره افزایش واقعی هزینه دسترسی خود قضاوت کند؟
از همین رو انتظار میرود اپراتورها و نهاد ناظر، جدول شفاف و قابل مقایسهای از تغییر قیمت، حجم و شرایط بستههای اینترنت در دورههای مختلف منتشر کنند.
یک طرف ماجرا گرانی اینترنت است؛ طرف دیگر بازار فیلترشکن
ماجرا اما به قیمت بسته اینترنت ختم نمیشود.
اینستاگرام، واتساپ، ایکس و برخی دیگر از پلتفرمهای خارجی با محدودیت دسترسی مواجهاند و همزمان بازار فروش VPN و ابزارهای عبور از فیلترینگ رونق گرفته است.
در نتیجه، بخشی از کاربران علاوه بر هزینه اینترنت، برای دسترسی به برخی خدمات و پلتفرمها هزینه جداگانهای نیز بابت فیلترشکن پرداخت میکنند.
اینجا یک پرسش اقتصادی و نظارتی جدی مطرح میشود:
گردش مالی بازار فروش فیلترشکن چقدر است و این درآمد در نهایت به جیب چه کسانی میرود؟
چه تعداد فروشنده در این بازار فعالیت میکنند؟
چه نهادی بر فعالیت آنها نظارت دارد؟
درآمدهای این بازار چگونه رصد میشود؟
و اگر فروش برخی خدمات یا ابزارها غیرمجاز است، چرا دسترسی به آنها تا این اندازه گسترده است؟
این پرسشها به معنای متهم کردن شخص یا مجموعه مشخصی نیست؛ بلکه مطالبهای برای شفاف شدن ابعاد اقتصادی بازاری است که همزمان با محدودیت دسترسی به برخی پلتفرمها گسترش یافته است.
VPN و اینترنت؛ مردم باید بدانند حجمشان چگونه محاسبه میشود
تفاوت ترافیک داخلی و بینالملل نیز از موضوعاتی است که نیازمند توضیح روشن است.
کاربران میخواهند بدانند هنگام استفاده از VPN، ترافیک آنها چگونه در شبکه اپراتور ثبت میشود و مصرف داخلی و بینالملل چگونه در حساب کاربری آنها محاسبه میشود.
رگولاتوری اعلام کرده است که اپراتورها باید امکان مشاهده میزان مصرف ترافیک داخلی و بینالملل را برای مشترکان فراهم کنند.
بنابراین انتظار چندان پیچیده نیست:
مشترک باید بتواند دقیقاً ببیند حجم اینترنت او کجا و چگونه مصرف شده است.
اینترنت ثابت؛ تغییر حجم بستهها و گلایه مشترکان
در اینترنت ثابت نیز موضوع تغییر شرایط بستهها مطرح است.
معاون ارتباطات شرکت مخابرات ایران در تیرماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که رگولاتوری امکان تغییر حجم مصرف منصفانه یا FUP برخی سرویسها را تا سقف ۳۰ درصد فراهم کرده است.
در همین زمینه، یکی از مشترکان مخابرات تجربه خود از تمدید قرارداد یکساله را مطرح کرده است؛ به گفته این مشترک، بستهای با شرایط نزدیک به سرویس قبلی در سایت قابل انتخاب نبوده و پس از پیگیری، اعلام شده سایت در حال بهروزرسانی است.
در نهایت، این مشترک از طریق اپراتور بستهای با حجم نزدیک به سرویس قبلی اما با هزینه بالاتر دریافت کرده است.
این تجربه شخصی بهتنهایی اثباتکننده تخلف نیست؛ اما یک سؤال روشن ایجاد میکند:
چرا مشترک نباید بتواند سابقه بسته، قیمت، حجم و تغییرات آن را بهصورت شفاف در سایت اپراتور مشاهده و با گزینههای جدید مقایسه کند؟
سؤال از اپراتورها و نهاد ناظر
اکنون چند پرسش مشخص پیش روی اپراتورها و نهادهای مسئول قرار دارد:
قیمت اینترنت در یک سال گذشته دقیقاً چه میزان افزایش یافته و حجم بستههای قابل خرید چه تغییری کرده است؟
چه تعداد شکایت درباره تمام شدن غیرعادی بستهها یا نحوه محاسبه مصرف ثبت شده و نتیجه رسیدگی به آنها چه بوده است؟
آیا سامانههای محاسبه مصرف اپراتورها بهصورت مستمر و مستقل ممیزی میشوند؟
گردش مالی بازار فروش فیلترشکن چقدر است و چه نهادی مسئول نظارت بر آن است؟
و مهمتر از همه:
اگر نظارت بر عملکرد اپراتورها بهصورت مستمر انجام میشود، چرا نتیجه این نظارت و آمار شکایتها به شکل شفاف در اختیار مردم قرار نمیگیرد؟
افکار عمومی انتظار ندارد اینترنت ارزان یا رایگان باشد؛ انتظار مردم این است که قیمت، حجم، کیفیت و نحوه محاسبه مصرف شفاف باشد.
وقتی هزینه اینترنت افزایش پیدا میکند، طبیعی است که مردم درباره میزان خدمتی که در مقابل آن دریافت میکنند سؤال داشته باشند.
اکنون نوبت اپراتورها و نهادهای ناظر است که با ارائه آمار و مستندات روشن کنند: مردم دقیقاً بابت چه میزان اینترنت پول میدهند و چرا بسیاری از کاربران احساس میکنند اینترنتشان زودتر از گذشته «آب میشود»؟
