«هانتاویروس»؛ پاندمی بعدیِ جهان پس از کرونا؟
اخیراً کاربران شبکههای اجتماعی به توییتی قدیمی از سال ۲۰۲۲ اشاره میکنند که ظاهراً شیوع «هانتاویروس» را در سال ۲۰۲۶ پیشبینی کرده بود. این موضوع پس از انتشار خبر چند مورد ابتلا و مرگ در یک کشتی گردشگری در اقیانوس اطلس و احتمال تبدیل شدن آن به «پاندمی» به یکی از مسائل نگرانکننده در سطح جهانی تبدیل شده است.
در روزهای اخیر، نام «هانتاویروس» دوباره در رسانههای جهان مطرح شده؛ آن هم پس از انتشار خبر چند مورد ابتلا و مرگ مرتبط با یک کشتی گردشگری در اقیانوس اطلس.
همزمان، کاربران شبکههای اجتماعی به توییتی قدیمی از سال ۲۰۲۲ اشاره میکنند که ظاهراً وقوع شیوعی از این ویروس در سال ۲۰۲۶ را پیشبینی کرده بود. همین موضوع باعث شکلگیری موجی از نگرانی و گمانهزنی شده است. با این حال، سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده که فعلاً شواهدی از یک همهگیری گسترده وجود ندارد و خطر برای عموم مردم پایین ارزیابی میشود.
هانتاویروس چیست؟/ ابتدا در کجا ریشه دواند؟
هانتاویروس در واقع نام یک خانواده از ویروسهاست که عمدتاً از طریق جوندگان، بهویژه موشها، به انسان منتقل میشود. این ویروسها میتوانند دو بیماری مهم ایجاد کنند: «سندروم ریوی هانتاویروس» (HPS) که بیشتر در قاره آمریکا دیده میشود و «تب خونریزیدهنده همراه با سندروم کلیوی» (HFRS) که در آسیا و اروپا شایعتر است.
نام این ویروس از رود «هانتان» در کره گرفته شده؛ جایی که در دهه ۱۹۵۰ و در جریان جنگ کره، هزاران سرباز به بیماری تبدار شدیدی مبتلا شدند و بعدها مشخص شد عامل آن نوعی ویروس منتقلشونده از جوندگان بوده است.
شناختهشدهترین شیوع مدرن هانتاویروس نیز در سال ۱۹۹۳ در جنوب غربی آمریکا رخ داد؛ زمانی که چند جوان سالم بهطور ناگهانی دچار نارسایی شدید ریوی شدند و برخی از آنها جان باختند.
راه انتقال بیماری
هانتاویروس برخلاف کرونا یا آنفلوآنزا، معمولاً از انسان به انسان منتقل نمیشود. رایجترین راه انتقال، استنشاق ذرات آلوده موجود در ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان است.
هنگام تمیز کردن انبارها، زیرزمینها، کلبهها یا مکانهای متروکه، اگر فضولات خشکشده موش در هوا پخش شود، احتمال ورود ویروس به دستگاه تنفسی وجود دارد. گازگرفتگی جوندگان نیز میتواند عامل انتقال باشد، هرچند کمتر رخ میدهد.
البته یک گونه خاص به نام «آندس ویروس» که در آمریکای جنوبی دیده میشود، در موارد محدودی قابلیت انتقال انسان به انسان را داشته است؛ موضوعی که باعث شده شیوع اخیر، توجه جهانی را جلب کند.
علائم بیماری؛ از تب ساده تا نارسایی تنفسی
علائم بیماری معمولاً یک تا هشت هفته پس از تماس با ویروس ظاهر میشود. مرحله اولیه اغلب شبیه آنفلوآنزا است و شامل تب، بدندرد، خستگی، سردرد، لرز، تهوع و دلدرد میشود. بعضی بیماران نیز دچار اسهال یا استفراغ میشوند.
اما خطر اصلی زمانی آغاز میشود که بیماری وارد مرحله شدید شود. در سندروم ریوی هانتاویروس، ریهها بهسرعت پر از مایع میشوند و بیمار دچار تنگی نفس شدید، افت فشار خون و نارسایی تنفسی میشود. در نوع کلیوی بیماری نیز خونریزی و اختلال عملکرد کلیه دیده میشود.
آیا هانتاویروس مرگبار است؟/ درمان و راههای پیشگیری
هانتاویروس از بیماریهای نادر اما بسیار خطرناک به شمار میرود. طبق دادههای مراکز کنترل بیماری آمریکا، نرخ مرگ در نوع ریوی بیماری حدود ۳۸ تا ۴۰ درصد است؛ یعنی تقریباً از هر سه بیمار شدید، یک نفر ممکن است جان خود را از دست بدهد. به همین دلیل این بیماری در دسته عفونتهای بسیار جدی قرار میگیرد. با این حال، خوشبختانه انتقال آن دشوارتر از ویروسهای تنفسی رایج است و معمولاً به تماس مستقیم با جوندگان آلوده نیاز دارد.
در حال حاضر درمان اختصاصی یا واکسن عمومی مؤثری برای هانتاویروس وجود ندارد. درمان بیشتر حمایتی است؛ یعنی بیمار باید سریع بستری شود، اکسیژن دریافت کند و در موارد شدید تحت مراقبت ویژه قرار گیرد. پزشکان میگویند تشخیص زودهنگام میتواند شانس زنده ماندن را افزایش دهد.
پیشگیری، مهمترین سلاح در برابر هانتاویروس است. کارشناسان توصیه میکنند هنگام تمیز کردن فضاهای آلوده به موش، هرگز گردوخاک ایجاد نشود؛ باید ابتدا محیط با مواد ضدعفونیکننده مرطوب شود و سپس با دستکش و ماسک تمیزکاری انجام گیرد.
بستن راه ورود جوندگان به خانه، نگهداری صحیح مواد غذایی و کنترل جمعیت موشها از مهمترین راهکارهای پیشگیری هستند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟
افرادی که در محیطهای روستایی، جنگلی یا آلوده به جوندگان کار یا زندگی میکنند، بیشتر در معرض خطر قرار دارند. کشاورزان، طبیعتگردها، کمپینگروها، کارکنان انبارها و کسانی که خانههای متروکه یا بسته را تمیز میکنند، از جمله گروههای پرریسک محسوب میشوند.
چرا اکنون دوباره نام هانتاویروس بر سر زبانها افتاده؟/ ماجرای پیشبینی جنجالی ۲۰۲۲
ماجرا به کشتی گردشگری «MV Hondius» بازمیگردد؛ یک کشتی کروز اکتشافی که از آرژانتین به سمت جنوبگان و سپس اقیانوس اطلس حرکت کرده بود. طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، تا ۷ مه ۲۰۲۶ دستکم هشت مورد ابتلا یا مورد مشکوک در ارتباط با این کشتی ثبت شده که پنج مورد آن تأیید آزمایشگاهی شده است. سه نفر نیز جان خود را از دست دادهاند.
اولین قربانی شناختهشده، مردی ۷۰ ساله از هلند بود که در جریان سفر دچار تب، سردرد و مشکلات گوارشی شد و در ۱۱ آوریل جان باخت. همسر او نیز بعداً فوت کرد و یک شهروند آلمانی هم قربانی این بیماری شد.
تحقیقات نشان میدهد احتمالاً این زوج پیش از سوار شدن به کشتی، در منطقه «اوشوآیا» در آرژانتین و در جریان طبیعتگردی یا پرندهنگری به ویروس آلوده شده بودند.
کشورهایی مانند هلند، آلمان، بریتانیا، آمریکا، سوئیس، آفریقای جنوبی و سنگاپور درگیر ردیابی و پایش مسافران این کشتی شدهاند. در سنگاپور دو مورد مشکوک بررسی شد که نتیجه آزمایش آنها منفی بود.
همزمان، برخی کاربران فضای مجازی با اشاره به توییتی از سال ۲۰۲۲ مدعی شدهاند وقوع این شیوع «پیشبینی» شده بود. اما تاکنون هیچ مدرک علمی یا امنیتی معتبری مبنی بر طراحی یا برنامهریزی قبلی این رخداد ارائه نشده و بسیاری از ادعاهای مطرحشده در شبکههای اجتماعی در حد گمانهزنی باقی ماندهاند. حتی سازمان جهانی بهداشت و CDC نیز تأکید دارند که منشأ اصلی بیماری همچنان تماس با جوندگان آلوده است و شواهد موجود از یک رخداد محدود حکایت دارد، نه یک همهگیری جهانی.
نگران یک پاندمی جدید باشیم؟
متخصصان میگویند اگرچه هانتاویروس بیماری خطرناک و بالقوه مرگباری است، اما احتمال تبدیل شدن آن به پاندمیای شبیه کووید-۱۹ پایینتر است. انتقال دشوار، نیاز به تماس نزدیک با جوندگان آلوده و محدود بودن گونههای قابل انتقال انسانی، از جمله عواملی است که خطر شیوع گسترده را کاهش میدهد.
