دانشمندان اولین «نقشه بویایی» را ترسیم کردند
دانشمندان برای نخستینبار نقشهای دقیق از گیرندههای بویایی در بینی موشها ارائه کردند؛ تصویری شگفتانگیز که میتواند نگاه ما به یکی از پیچیدهترین حواس انسان و حیوان را تغییر دهد.
بوییدن شاید ساده به نظر برسد، اما در حقیقت یکی از پیچیدهترین سیستمهای حسی بدن است؛ سیستمی که به ما کمک میکند بوی خانه را تشخیص دهیم، غذای فاسد را از سالم جدا کنیم یا حتی تغییر فصل را حس کنیم. با این حال، بویایی همچنان در میان تمام حواس انسان، از ناشناختهترینهاست اما به تازگی رازهای شگفتانگیزی درباره آن گشوده شده است.
به گزارش ساینسآلرت، تیمی از دانشمندان دانشگاه هاروارد موفق شدهاند قدم بزرگی در درک این سیستم بردارند. آنها با بررسی بیش از ۳۰۰ موش آزمایشگاهی، نخستین «نقشه دقیق بویایی» را از گیرندههای بو در بینی این حیوانات تهیه کردهاند؛ نقشهای که ساختاری منظم و غیرمنتظره را نشان میدهد.
در بینی موشها حدود ۲۰ میلیون نورون بویایی وجود دارد. هر یک از این سلولها یکی از هزاران گیرنده بویایی را تولید میکند و وظیفه دارد اطلاعات بو را از بینی به مغز منتقل کند. تا پیش از این، دانشمندان تصور میکردند توزیع این گیرندهها تصادفی است و هر نورون میتواند هر نوع گیرندهای را داشته باشد اما نتایج جدید این فرضیه را به چالش کشیده است.
پژوهشگران با تحلیل ژنتیکی حدود ۵ میلیون سلول بافت بینی، به دادهای عظیم از بیش از ۲.۳ میلیون نورون بویایی رسیدند. سپس موقعیت فعال شدن ژنهای مرتبط با گیرندههای بو را روی این سلولها ترسیم کردند. نتیجه، یک ساختار کاملا منظم و شگفتانگیز بود.
الگوی منظم در نقشه بویایی
برخلاف تصور قبلی، گیرندههای بویایی بهصورت تصادفی پخش نشدهاند، بلکه در الگوهای مشخص و لایهلایه در بینی قرار گرفتهاند. این گیرندهها به شکل نوارهای افقی ظریفی از بالا تا پایین بینی چیده شدهاند و نوع گیرندهها در هر بخش بهتدریج تغییر میکند؛ چیزی شبیه یک «طیف بویایی» درون بینی.
به گفته پژوهشگران، این نظم از یک «کد ژنتیکی پیوسته» ناشی میشود که تعیین میکند هر سلول چه نوع گیرندهای تولید کند. این کشف نشان میدهد سیستم بویایی برخلاف تصور قبلی، کاملا ساختاریافته و قانونمند است.
نکته جالب دیگر این است که این الگو تحت تاثیر مولکولی به نام رتینوئیک اسید تنظیم میشود؛ مادهای طبیعی که میتواند بیان ژنها را تغییر دهد. دانشمندان حتی توانستند با استفاده از داروهایی که سطح این ماده را تغییر میدهند، الگوی گیرندههای بویایی را در بینی موشها جابهجا کنند.
این نقشه همچنین نشان میدهد که ساختار بینی با بخش بویایی مغز (پیاز بویایی) هماهنگی دقیقی دارد؛ یعنی سیستم بو در بدن به شکل یک شبکه منظم از بینی تا مغز طراحی شده است.
اهمیت این کشف فقط به درک بهتر بویایی محدود نمیشود. پژوهشگران امیدوارند این یافتهها در آینده به درمان افرادی کمک کند که حس بویایی خود را از دست دادهاند؛ مشکلی که میتواند بر کیفیت زندگی و حتی سلامت روان تاثیر جدی بگذارد.
به گفته دانشمندان، بازگرداندن حس بویایی فقط یک مسئله حسی یا لذتجویانه نیست، بلکه میتواند به بهبود سلامت ذهنی و عملکرد مغز کمک کند.
این نقشه تازه، تصویری کاملا جدید از یکی از قدیمیترین و مرموزترین حواس بدن ارائه میدهد؛ حسی که حالا به نظر میرسد بسیار منظمتر، دقیقتر و هوشمندتر از چیزی است که تا امروز تصور میکردیم.
