آیا هواپیماها «بوق» دارند؟

بوق هواپیما تنها روی زمین و هنگام حرکت در محوطه فرودگاه استفاده می‌شود؛ آن هم فقط برای جلب توجه کارکنان زمینی. این صدا در مقایسه با غرش موتورهای هواپیما آن‌قدر ضعیف است که بعد از روشن شدن موتورها عملاً بی‌فایده می‌شود و هیچ نقشی در ایمنی پرواز در آسمان ندارد.

برخلاف تصور عامه، ایمنی پرواز در آسمان هیچ ارتباطی با دیدن یا شنیدن هواپیماهای دیگر ندارد. در ارتفاع چند هزار متری، خلبان‌ها به جای چشم و گوش، به سیستم‌های هوشمند و دقیق متکی هستند. مهم‌ترین این سیستم‌ها، سامانه‌ای به نام TCAS است؛ مخفف «سیستم هشدار و جلوگیری از برخورد ترافیک هوایی».

TCAS به‌طور مداوم فضای اطراف هواپیما را زیر نظر دارد و با دریافت اطلاعات از ترانسپوندر سایر هواپیماها، فاصله و مسیر آن‌ها را محاسبه می‌کند. اگر هواپیمای دیگری بیش از حد به مسیر پرواز نزدیک شود، سیستم ابتدا هشدار اولیه می‌دهد تا خلبان هوشیار شود. اما اگر خطر جدی‌تر شود، TCAS وارد مرحله دوم می‌شود و دستور مشخص صادر می‌کند؛ مثلاً می‌گوید هواپیما باید ارتفاع بگیرد یا پایین بیاید.

نکته مهم این است که در شرایط اضطراری، دستور TCAS حتی از دستورات برج مراقبت هم اولویت بالاتری دارد. خلبان موظف است فوراً از این فرمان پیروی کند، چون سیستم هم‌زمان با TCAS هواپیمای مقابل هماهنگ می‌شود تا هر دو در جهت مخالف حرکت کنند و خطر برخورد از بین برود.

امروزه هیچ هواپیمای مسافربری بدون TCAS اجازه پرواز ندارد. در بسیاری از هواپیماها حتی دو سیستم پشتیبان نصب شده تا در صورت خرابی یکی، دیگری بلافاصله وارد عمل شود. اهمیت این سامانه در مناطقی که کنترل زمینی ضعیف‌تر است، دوچندان می‌شود؛ جایی که فناوری درون هواپیما نقش اصلی را در حفظ جان مسافران ایفا می‌کند.

در نهایت باید گفت، اگرچه بوق هواپیما برای کنجکاوی مسافران جذاب است، اما امنیت واقعی پرواز نه با صدا، بلکه با فناوری‌های پیشرفته‌ای مثل TCAS تضمین می‌شود؛ سامانه‌هایی که بی‌صدا، بی‌وقفه و دقیق، آسمان را امن نگه می‌دارند.