عضو هیات مدیره انجمن روانپزشکان ایران:
تجویز داروهای خواب آور اختلال خواب را تشدید می کند
خواب نیز همانند آب، هوا و غذا یکی از نیازهای اساسی زندگی روزمره بشر است. از این رو پیروی از یک قاعده که عادات خواب انسان را تهدید نکند بسیار لازم است. پیشرفت بشر در علم و تکنولوژی سبب شده که دردسرهای جدیدی برای انسان به وجود بیاید که یکی از این موارد اختلال در خواب است که سلامت زندگی انسان ها را مورد هدف قرار داده است.
اینکه اختلالات خواب ناشی از چه عواملی هستند و چه تاثیری بر زندگی انسان دارند و راه های جلوگیری از آن چیست پرسش هایی بود که با دکتر فربد فدایی، عضو هیات مدیره انجمن علمی روانپزشکان ایران و مدیر گروه روانپزشکی دانشگاه علوم بهزیستی مطرح کردیم. به اعتقاد وی تجویز داروهای خواب آور می تواند اختلالات خواب را تشدید کند.
در ابتدا تعریفی از واژه خواب داشته باشید؟
یکی از بخش های زندگی انسان را خواب تشکیل می دهد. همانطور که انسان نیاز به فکر کردن، حرکت کردن دارد به همان اندازه هم نیاز به استراحت اندام عصبی دارد. از سویی دیگر میزان خواب طبیعی برای انسان از دوران نوزادی و کهنسالی متفاوت است. در دوران سالمندی نیاز به خواب کمتر می شود، کیفیت خواب هم تغییر پیدا می کند و گاه با بیدار شدن متوالی همراه می شود. به طوری که برای افراد 18 تا 60 سال خواب طبیعی بین 6 تا 9 ساعت است که کمتر از آن باعث کم خوابی و بیشتر از آن هم سبب پر خوابی می شود.
نقش خواب در زندگی تا چه اندازه اهمیت دارد؟
اگر فرد را برای 5 شبانه روز از خوابیدن محروم کنند به طور قطع خواهد مرد، خواب دارای مراحلی است که عبارتند از: خواب با حرکت سریع پلک ها حدود 4 ، 5 بار که در هر بار نیم ساعت طول می کشد. معمولا رویا در این مرحله شکل می گیرد. خواب عمیق، که برای ترمیم جسمی بدن و برای رفع مشکلات عصبی ضروری است. اگر کسانی را از مرحله سریع خواب محروم کنند دچار اظطراب می شود. در واقع خداوند انسان را برای زندگی در طبیعت آفریده پس پیروی از غرایض نیز جزیی از این زندگی خواهد بود. اوج ترشح هورمون های رشد در هنگام شب است بر همین اساس خواب اهمیت دارد.
کم خوابی یا پر خوابی که به آن اشاره کردید نیز جزو اختلالات خواب محسوب می شوند ؟
بله در واقع اختلالات خواب را می توان به سه دسته مهم تقسیم کرد: انواع بی خوابی ها، بد خوابی ها و پرخوابی ها. تقریبا 50 درصد مردم جهان دچار بی خوابی هستند که در هنگام شب به خواب رفتن شان مشکل است و یا دچار قطع ناگهانی خواب (آپنه ) می شوند. بی خوابی ها به عنوان نشانه ای از بیماری های روانی و جسمانی بیان می شوند و درد و ناراحتی یکی از عوامل بی خوابی به شمار می رود که به ویژه در سالمندان شایع است. اما قطع ناگهانی خواب (آپنه) نیز عوامل زیادی دارد از جمله اینکه بسته شدن راه تنفسی که می تواند ناشی از چاقی مفرط باشد و فرد را دچار مشکل خواب کند، اظطراب و بیماری های شدید روانی و روان پریشی که بعضا دلیل اصلی بی خوابی هستند، افسردگی ها که از دلایل اصلی بی خوابی هستند، پر کاری تیرویید و تاثیر مستقیم داروها ،مصرف الکل، عوامل محیطی به مانند محیط های پر سر و صدا، مسافرت های طولانی از شرق به غرب، انواع سرع و نیز اختلال نیو تلونس شبانه از جمله عوامل بی خوابی هستند.
در توضیح مورد آخر باید گفت: انقباض ها و پرش های ناگهانی چند گروه عضلانی که فرد در موقع خواب احساس بدی در پای خود احساس می کند.
اما شایع ترین بی خوابی ها شبهه بی خوابی است؛ زمانی که فرد به اندازه کافی می خوابد ولی فکر می کند که کم خوابیده است.
بدخوابی ها، برای نمونه ساییدن دندان ها به یکدیگر، راه رفتن در خواب، وحشت شبانه در کودکان، از جمله موارد بدخوابی ها به شمار می روند.
پرخوابی ها، عواملی نظیر کم کاری تیروئید، آپنه و یا احساس خستگی مفرط می تواند سبب پر خوابی شود.
مهمترین علل اختلالات خواب چه چیزهایی است؟
تغییر در عادات رفتاری و نوبت خواب مهمترین علل اختلالات خواب است. چرا که شخص شیفت خوابی خود را تغییر می دهد و همین موضوع سبب کم خوابی، بد خوابی یا پر خوابی وی می شود. امروزه وجود منابع انرژی نظیر برق سبب ظهور پدیده هایی به مانند ماهواره و اینترنت شده که از استفاده ناصحیح از این پدیده ها سبب تغییر عادت خواب افراد شده است. پدیده هایی به مانند وب گردی که سبب شده شخص تا ساعت ها بیدار بماند که سبب خستگی و فرسودگی می شود. این موضوع مشکلات بسیاری را به وجود خواهد آورد که بیش از هر امری از نظر تحصیلی و کاری برای فرد عارضه خواهد داشت.
به همین دلیل توصیه می شود که پدران و مادران خود نیز خوابیدن در ساعات اولیه شب را پیش گیرند چرا که بهترین معلم برای فرزندان خود پدر و مادر هستند.
آیا می تواند اختلالات خواب ریشه در کودکی فرد داشته باشد؟
ریشه بسیاری از آسیب ها در دوران کودکی است، کودکی که در محیط پر تشنج رشد می کند دچار افسردگی و اظطراب می شود که این دو از عوامل اصلی اختلال در خواب هستند. موضوع دیگری پی تی اس دی یا در واقع نابسامانی فشار روانی به دنبال یک سانحه است. کسانی که شاهد یک رویداد و اتفاق ناگوار بودند و برای مدت های بسیار طولانی دچار وحشت شده اند و یا در فیلم ها و مستند ها شاهد رفتار های پرخاشجویانه بودند دچار اختلال خواب خواهند بود.
اختلال خواب چه آثاری در پی دارد؟
مهمترین نتایج کم خوابی اختلال در رشد جسمی وهوشی کودکان است. در نوجوانان سبب کاهش توجه و تمرکز و اختلال در مراحل تحصیلی می شود و در میانسالان سبب کاهش قدرت تفکر می شود همچنان که حوادث ناگوار بسیاری در رانندگی ناشی از این عامل است. نزدیک به 20 درصد کشته های رانندگی با بی خوابی و یا خواب آلودگی افراد مرتبط است.
با توجه به اهمیتی که درباره خواب فرمودید آیا اختلال در خواب می تواند سبب تبرئه از حکم کیفری شود؟
بی خوابی یا بدخوابی عامل تبرئه نیست. یعنی اگر فرد در حالت خواب مرتکب جرم شود نمی تواند از این عامل برای تبرئه خود استفاده کند.
راه درمان اختلالات خواب چیست؟
بیشتر از آنکه در درمان این اختلالات به داروها متکی باشیم باید به تغییرعادات رفتاری و نیز درمان روانی بپردازیم. متاسفانه امروز بیشتر همکاران تنها راه درمان بی خوابی را در تجویز داروهای خواب آور می دانند در حالی که داروی خواب آور خود عاملی برای تشدید اختلال خواب است.