/ رؤسای پارلمان پس از انقلاب – ۱ /
«ائتلاف بزرگ» برای انتخاب هاشمی به ریاست مجلس
روزهای واپسین سال ۱۳۵۸ و در آستانه برگزاری انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی، هاشمی رفسنجانی از سرپرستی وزارت کشور استعفا داد و به عنوان کاندیدای جامعه روحانیت مبارز از حوزه انتخابی تهران وارد این مجلس شد.
هفتم خرداد ۱۳۵۷ روزی به یادماندنی در تاریخ معاصر ایران است. نخستین جلسه مجلس شورای اسلامی در این روز برگزار شد. از آن زمان تاکنون مجلس ۵ سیاستمدار سرشناس را در راس خود دیده است.
اکبر هاشمی رفسنجانی، مهدی کروبی، علیاکبر ناطق نوری، غلامعلی حداد عادل و علی لاریجانی روسای مجالس ۹گانه شورای اسلامی به شمار میآیند. در این مقال با ذکر بیوگرافی مختصری از این چهرهها به دوران حضور آنها در رأس پارلمان قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران پرداختهایم.
در محضر اساتید
دورههای اول و دوم مجلس، همچنین دوسال ابتدایی مجلس سوم با ریاست آیتالله اکبر هاشمی رفسنجانی(هاشمی بهرمانی) توام بود. وی متولد سوم شهریورماه ۱۳۱۳ در روستای بهرمان رفسنجان است. هاشمی در ۱۴ سالگی برای تحصیلات حوزوی به قم رفت.
این سیاستمدار برجسته تاریخ معاصر ایران در کنار تحصیل علوم دینی، اوضاع سیاسی کشور را نیز بررسی میکرد. هاشمی رفسنجانی در محضر چهرههایی مانند امام موسی صدر، آیتالله سعیدی، آیتالله صالحی نجفآبادی، آیتالله منتظری، آیتالله مشکینی، علامه محمدحسین طباطبایی و آیتالله زاهدی فقه، فلسفه و ادبیات را فراگرفت.
وی همچنین درس خارج را نزد آیات عظام مشکینی، بروجردی، محقق داماد، گلپایگانی، حائری یزدی، مرعشی نجفآبادی، شریعتمداری و امام خمینی(ره) آموخت. آشنایی هاشمی رفسنجانی با اندیشههای امام خمینی(ره)، مقدمهای برای حضور وی در فضای سیاسی ایران بود.
انتشار در دوران فرار
ورود هاشمی رفسنجانی به حوزه علمیه قم با اوجگیری نهضت ملی شدن صنعت نفت همزمان شده بود و وی در سخنرانیهایی که با این موضوع برگزار میشد حضور مییافت. با شروع نهضت امام(ره)، هاشمی همواره کنار بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضور داشت و علنی به مخالفت با رژیم طاغوت میپرداخت.
سال ۱۳۴۲ وی با وجود داشتن معافیت تحصیلی، دستگیر و به انجام خدمت سربازی فرستاده شد اما از پادگان محل سربازیاش گریخت و مدتی بعد دوباره دستگیر شد.
وی در دوران فرار از سربازی، کتاب «سرگذشت فلسطین» نوشته اکرم زعیتر را با نام «سرگذشت فلسطین یا کارنامه سیاه استعمار» ترجمه و منتشر کرد. انتشار این اثر که در مقدمه آن علیه رژیم پهلوی مطالبی آمده بود و همچنین اتهام مشارکت در قتل حسنعلی منصور، باعثدستگیری مجدد هاشمی رفسنجانی شد.
یار همراه
وی بیش از ۱۴ ماه در زندان ساواک شکنجه شد اما وی پس از آزادی، مجدداً به مبارزاتش ادامه داد. هاشمی بین سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۴ بارها از سوی ساواک دستگیر، زندانی و شکنجه شد. وی سه سال پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به زندان کمیته مشترک منتقل و تا بهمنماه ۱۳۵۷ در این زندان محبوس شد.
هاشمی رفسنجانی که از نزدیکان و افراد مورد اعتماد امام(ره) به شمار میآمد؛ پس از پیروزی انقلاب اسلامی در شورای انقلاب حضور یافت و نقش مهمی در تاسیس تشکل جامعه روحانیت مبارز و حزب جمهوری اسلامی داشت.
چندماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شورای انقلاب وی را به عنوان سرپرست وزارت کشور معرفی کرد. هاشمی رفسنجانی زمان حضورش در وزارت کشور، نقش مهمی در برگزاری انتخابات مجلس خبرگان، همهپرسی قانون اساسی و انتخابات ریاست جمهوری وقت ایفا کرد.
ائتلاف بزرگ
روزهای واپسین سال ۱۳۵۸ و در آستانه برگزاری انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی، هاشمی رفسنجانی از سرپرستی وزارت کشور استعفا داد و به عنوان کاندیدای جامعه روحانیت مبارز از حوزه انتخابی تهران وارد این مجلس شد.
در این انتخابات حزب جمهوری اسلامی با جامعه روحانیت مبارز سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، انجمن اسلامی معلمان، نهضت زنان مسلمان، سازمان فجر اسلام، اتحادیه انجمنهای اسلامی شهر ری و بنیاد الهادی ائتلاف کرد که به «ائتلاف بزرگ» موسوم شد.
نخستین مجلس شورای اسلامی، بستر حضور نمایندگانی از طیفهای مختلف فکری در جامعه آن روز ایران بود و از حیثتعدد گروهها و دستههای سیاسی، از انتخاباتهای دیگر دورهها متمایز است.
انتخاب قاطع
انتخابات هیات رئیسه این مجلس با رقابت اکبرهاشمی رفسنجانی، حسن حبیبی، علی غفوری و مهدی بازرگان برگزار شد که در نهایت هاشمی با ۱۴۶ رای از ۱۹۶ رای نمایندگان مجلس، نخستین رئیس مجلس شورای اسلامی شناخته شد.
حبیبی با ۲۰ رای، غفوری با ۱۵ رای و بازرگان با ۱۲ رای توفیقی در این انتخابات نداشتند. هاشمی رفسنجانی پس از آن، در انتخابات مجلس خبرگان رهبری هم شرکت کرد و موفق به حضور در این مجلس شد.
سرآغاز رقابت نیروهای انقلابی
انتخابات دومین دوره مجلس ۲۶ فروردین ماه ۶۳ برگزارشد که تحتالشعاع جنگ تحمیلی قرار داشت. تصویب طرح بیکفایت سیاسی رئیس جمهور در مجلس اول و عزل بنی صدر از ریاست جمهوری، حادثه انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و شهادت دکتر بهشتی و ۷۲ نفر دیگر هم از حوادثی بود که انتخابات را تحت تاثیر خود قرار داده بودند.
از این انتخابات به سرآغاز رقابت نیروهای انقلابی برای ارائه دیدگاهها و فهرستهای فرعی چپ و راست یاد میشود. این انتخابات در سه مرحله انجام شد که اکبر هاشمی رفسنجانی با ۱۸۹۱۲۶۴ رای بیشترین رای را به خود اختصاص داد و مهدی کروبی و محمدمهدی ربانی املشی پس از وی قرار گرفتند.
از مجلس به ریاست جمهوری
هاشمی رفسنجانی در این دوره هم به عنوان رئیس مجلس انتخاب شد. وی همچنین در سالهای اول و دوم حضورش در مجلس سوم به عنوان رئیس این مجلس فعالیت میکرد اما پس از ارتحال امام خمینی(ره) و انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۶۹ از این سمت کنارهگیری کرد و مهدی کروبی به عنوان دومین رئیس مجلس شورای اسلامی انتخاب شد.
یاسر سماوات