«خواب برهنهٔ برف» نمایشنامهخوانی و نقد شد
نمایشنامهٔ خواب برهنهٔ برف الزامن نمایشنامهنویس را به پیوست لازم دارد زیرا برخی کلمات و جملات و توصیفات در قصهٔ آن محوریت دارد و لازم است که نویسنده آنها را توضیح دهد.
بیست و هشتمین نشست صحنهٔ کاغذی با حضور عطاالله کوپال(نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه)، علی جعفری(منتقد و پژوهشگرتئاتر) و بهزاد صدیقی(نمایشنامهنویس، منتقد و پژوهشگر) عصر روز یکشنبه ۲۹ تیرماه جاری در فرهنگسرای فردوس برگزارشد.
به گزارش ایلنا؛ در این نشست صحنهٔ کاغذی ابتدا نمایشنامهٔ خواب برهنهٔ برف، نوشتهٔ رضا گشتاسب، نمایشنامهخوانی و سپس معرفی و نقد و بررسی شد.
بهزاد صدیقی در آغاز با معرفی این نمایشنامه و با اشاره به اینکه این اثر در بخش نمایشنامهٔ اولی هفتمین دورهٔ انتخاب آثار برتر ادبیات نمایشی ایران برگزیده شدهاست، یادآورشد: نمایشنامهٔ خواب برهنهٔ برف بسیار متکی به دستور صحنه است. برخلاف دیگر نمایشنامههای معاصر، این متن دستور صحنههای طولانی دارد و به نوعی، متن کارگردانی شدهاست.
وی در ادامه افزود: رضا گشتاسب به عنوان نویسندهٔ اثر در نمایشنامهٔ خود کوشیده با استفاده از چنین کارکردی از توضیحات صحنه و با استفاده از نشانههایی روانشناسانه اثری با سبک وسیاق خود خلقکند. اگر چه امروزه در نمایشنامهنویسی مدرن، استفاده از دستورصحنه به حداقل میرسد و نمایشنامهنویسان معاصربه شکل موجز از این عنصر استفاده میکنند اما این نویسنده از آن به عنوان عنصری ویژه بهره میبرد.
این نمایشنامهنویس همچنین اضافه کرد: یکی از ویژگیهای این اثر توصیفات ادبی درتوضیحات صحنه و بهرهگیری از زبان شاعرانه هم در این توضیحات و هم در بسیاری از دیالوگهاست که در عنوان آن هم این زبان شاعرانه مشهود است. علاوه براین، عناصر و ویژگیهای سبک سوررئالیسم که در آن دیدهمیشودف نیز این نمایشنامه را از دیگر نمایشنامههایی که در حیطهٔ موضوعات اجتماعی نوشتهشدهاست، خاص و متفاوت کردهاست.
علیمحمد رحیمی، کارگردان این نمایشنامهخوانی نیز در بخش دیگری از این نشست گفت: به نظر میرسد نویسنده نگارش نمایشنامهاش را در بعد از اجرای صحنهای آن تکمیل کردهاست چون دستور صحنهها کلن به گونهای نوشتهشده که همهی وقایع به شکل کامل در صحنه شکلگرفتهاست. در بسیاری از صحنهها این دستور صحنهها طولانی است و دربرخی از آنها تصاویر خاصی را تشریح کرده که قطعن در اجرا نویسنده به آن رسیدهاست.
این نمایشنامهنویس و کارگردان هم چنین یادآورشد: نمایشنامهٔ خواب برهنهٔ برف الزامن نمایشنامهنویس را به پیوست لازم دارد زیرا برخی کلمات و جملات و توصیفات در قصهٔ آن محوریت دارد و لازم است که نویسنده آنها را توضیح دهد.
رحیمی اضافه کرد: نویسنده در این اثر از عنصر تکرار برای برخی از دیالوگها و یا وقایع داستان نمایشنامهاش استفاده کرده و برآنها تأکید کردهاست. کاربرد این عنصر البته معمولن در آثار سینمایی دیدهمیشود ازجمله فیلمهایی نظیر بیست و یک گرم، راشومون و دوازده ساعت که در آنها یک واقعه از چند منظر و زاویه روایت و تصویر میشود. اما در اینجا نویسنده از این عنصر یه صورت یکسان استفاده کرده است و همین اندکی خستگی را برای خواننده یا مخاطب فراهمآوردهاست.
عطاالله کوپال که به عنوان مهمان ویژه در این نشست شرکت کردهبود، در ابتدای سخنان خود با اشاره به دو نکته در خصوص چهگونگی انتشار این اثر گفت: همین که این نمایشنامه با حمایت نهادی همچون حوزهٔ هنری استان کهکیلویه و بویراحمد امکان نشر پیداکرده، کار ستودنی و درخور و شایستهای است. دیگر اینکه این نمایشنامه متاسفانه با صفحهآرایی نامناسب و به صورت ویرایشنشده منتشرشدهاست و به نظرمیرسد میبایستی از این دو حیثبا درایت و دقت بیشتری روانهٔ بازار نشر میشد.
کوپال در بخش دیگری از این نشست اضافهکرد: این اثر یادآور فیلمهای سوررئالیستی و آوانگارد است. نشان دادن صحنههایی از این نمایشنامه بیشتر در مدیوم سینما و بیشتر از آن در مدیوم انیمیشن قابل اجرا است. مثل صحنهٔ بیرونکشیدن ماهی مرده از خاک و زندهشدن بلافاصلهٔ آن بر روی زمین؛ نشاندادن این نوع تصاویر در داستان و فیلم میگنجد که میتوان چنین صحنههایی سوررئالیستی را تصویرکرد و نشانداد.
این استاد دانشگاه در ادامه افزود: یکی از ضعفهایی که در اغلب آثار نمایشنامهنویسان جوان کشور ما وجوددارد، این است که در آنها هریک از شخصیتها به صورت فردی صحبت میکنند و در واقع هر یک از آنها حرف خودش را میگوید؛ شخصیتها با یکدیگر گفتوگو و بحثنمیکنند. به نوعی این شیوهٔ گفتوگوکردن در داستاننویسی کاربرد دارد؛ در صورتی که نمایشنامه ایجابمیکند تا آدمهای آن با همدیگر صحبتکنند. گرایش و میل به قصهگویی و میل به نوشتن دیالوگ به سیاق داستان و قصه در ادبیات نمایشی معاصر ما متأسفانه بیشتر دیدهمیشود که در این اثر هم این ضعف دیدهمیشود. انتظار مخاطب در نمایشنامه این است که آدمها با هم حرف بزنند و درگیری ایجادکنند.
کوپال همچنین گفت: در این نمایشنامه همهی قصه، هول یک تصویر شکلمیگیرد و آن هم تصادف است. مخاطب منتظر است گرهگشایی شود از اتفاقی که افتادهاست اما این گونه نمیشود. البته همینکه نویسنده از زاویهدیدهای مختلف قصهاش را تعریفکرده، به اثرش جذابیت بخشیدهاست. اما نویسنده بایستی با ارایهٔ یک تصویر جالب و با قدرت زیباییشناسانه و به صورت خلاقانه از عنصر تکرار و زاویهدیدهایی که انتخاب میکند، بهرهبگیرد.
علی جعفری، منتقد این نشست، در بارهٔ نمایشنامهٔ خواب برهنهٔ برف گفت: داستان این نمایشنامه در وهلهٔ نخست در جهان خوابگونه اتفاق میافتد و ما به عنوان مخاطب در آن با دنیایی از خوابها روبهرو هستیم؛ یکی خوابی که آدمهای نمایشنامه دارند میبینند. دیگری آدمهای قصه بخشی از خواب دیگران هستند. شکل سوم این خواب این است که خواب قبلن در واقعیت اتفاق افتاده و اکنون ما شاهد آن هستیم.
این منتقد با اشاره به اینکه نویسنده نگاه سوررئالیستی به اثرش دارد، گفت: در این نمایشنامه چهار نکته و مسئله وجود دارد: یکی آنکه خط قصهٔ این اثر سوررئالیستی است؛ دوم آنکه خواب از زوایای مختلف روایتمیشود؛ سوم، نگاه فرویدی به خواب و نشانههای فرویدی در این اثر بسیار دیده مششود مثل ماهیهای مرده کهاز خاک بیرون کشیدهمیشوند و زندهمیشوند و در آخراصلیترین واقعه که در آن عنصر تصادف است، به درستی نقل نمیشود. هرچند نویسنده تلاشمیکند به عنوان نمایشنامهنویس کارش را درست و خوب انجامدهد.
وی در پایان گفت: این نمایشنامه نیاز به یک دراماتورژی دارد تا اشکالات متنی و اجرایی آن برطرف شود و بین متن(نویسنده) و اجرا(کارگردانی) رابطهٔ نزدیکی برقرارکند.
در این نمایشنامهخوانی، بهار کریمزاده، ستاره کریمی، مینا اکبری، ابراهیم شاکری و علیمحمد رحیمی نقشخوانی آن را برعهده داشتند.
نمایشنامهٔ خواب برهنهٔ برف در ۷۰ صفحهٔ قطع رقعی و به قیمت ۵۹۰۰ تومان با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه توسط انتشارات بهتاپژوهش و با حمایت حوزه هنری استان کهکیلویه و بویراحمد در دسترس علاقهمندان قرارگرفتهاست.