تنش میان عربستان و عراق؛ روابط بغداد و ریاض به کدام سو میرود؟
حمله مشترک آمریکا و عربستان به مواضع الحشد الشعبی و تعلیق سفر نخستوزیر عراق به ریاض، چشمانداز روابط دو کشور را با ابهام روبهرو کرده و پرسشهایی درباره آینده مناسبات بغداد و ریاض ایجاد کرده است.
به گزارش ایلنا، حمله هوایی مشترک آمریکا و عربستان به مواضع الحشد الشعبی در عراق، تنها یک عملیات نظامی نبود؛ این اقدام درست در آستانه سفر رسمی علی الزیدی، نخستوزیر عراق به ریاض، معادلات سیاسی میان دو کشور را نیز تحت تأثیر قرار داد و موجب شد بغداد این سفر را به حالت تعلیق درآورد.
بر اساس روایت مقامهای سعودی، این حملات در پاسخ به حملات پهپادی از خاک عراق علیه تأسیسات نفتی عربستان انجام شد؛ اما در بغداد، این اقدام بیش از آنکه یک پاسخ امنیتی تلقی شود، بهعنوان ضربهای به روند رو به گسترش روابط دو کشور ارزیابی میشود.
بسیاری از تحلیلگران عراقی معتقدند نخستین پیامد این رخداد، ایجاد وقفه در روند نزدیکی بغداد و ریاض خواهد بود. سفر الزیدی قرار بود بر محور پروندههای اقتصادی، از جمله اتصال شبکه برق عراق به کشورهای حاشیه خلیج فارس، توسعه همکاریهای سرمایهگذاری و گسترش مناسبات دوجانبه متمرکز باشد؛ اما تعلیق آن نشان داد مسائل امنیتی همچنان بر روابط دو کشور سایه افکنده است.
در این میان، برخی کارشناسان عراقی معتقدند زمانبندی حملات پهپادی به عربستان و پاسخ نظامی ریاض، بیارتباط با تلاشهای دولت عراق برای گسترش روابط منطقهای نیست. به باور آنها، بغداد در ماههای اخیر کوشیده است با ایجاد توازن در روابط خود با بازیگران مهم منطقه، از جمله ایران، ترکیه، عربستان و سوریه، جایگاه تازهای برای خود در معادلات منطقهای تعریف کند؛ روندی که میتواند با مخالفت برخی بازیگران روبهرو شده باشد.
از سوی دیگر، حملات اخیر میتواند بر یکی از مهمترین پروندههای امنیتی دولت عراق، یعنی ساماندهی وضعیت الحشد الشعبی، نیز تأثیر بگذارد. برخی تحلیلگران هشدار میدهند این حملات ممکن است بهانهای در اختیار الحشد الشعبی قرار دهد تا روند تحویل سلاح و ادغام کامل در ساختار رسمی دولت را با تردید یا مقاومت بیشتری دنبال کند؛ مسئلهای که میتواند روند تثبیت اقتدار دولت عراق را با چالشهای جدید روبهرو سازد.
در سطح منطقهای نیز این تحولات تنها به روابط بغداد و ریاض محدود نمیشود. شماری از ناظران معتقدند پیام اصلی پاسخ نظامی عربستان، متوجه ایران و الحشد الشعبی در عراق است. از این منظر، ریاض تلاش کرده این پیام را منتقل کند که حملات به منافع و زیرساختهایش را بیپاسخ نخواهد گذاشت و در صورت تکرار چنین اقداماتی، گزینه نظامی همچنان در دستور کار خواهد بود.
با این حال، دولت عراق تلاش کرده است از گسترش بحران جلوگیری کند. شورای امنیت ملی عراق در نشست اضطراری خود بر تدوین طرحی برای تشدید کنترل مرزها و جلوگیری از استفاده از خاک این کشور برای حمله به کشورهای همسایه تأکید کرده است؛ اقدامی که نشان میدهد بغداد تمایلی به تبدیل شدن به صحنه رویارویی قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای ندارد.
هرچند بعید به نظر میرسد روابط عراق و عربستان وارد مرحله تقابل مستقیم شود، اما نشانهها از ورود دو کشور به دورهای از سردی و احتیاط در روابط حکایت دارد. آینده این مناسبات تا حد زیادی به نتیجه تحقیقات درباره حملات پهپادی، نحوه مدیریت پرونده الحشد الشعبی و میزان موفقیت دولت عراق در جلوگیری از کشیده شدن کشور به تنشهای منطقهای بستگی خواهد داشت.
