پس از ۱۷ تیر؛ تقابل ایران و آمریکا چگونه وارد مرحلهای تازه شد؟
پایان تفاهم موقت میان تهران و واشنگتن، آغازگر زنجیرهای از تحولات سیاسی و نظامی بود که در مدت کوتاهی، دامنه تنشها را از خلیج فارس به چند جبهه دیگر در منطقه کشاند.
به گزارش ایلنا، تنش میان ایران و آمریکا پس از پایان تفاهم موقت دو طرف، ظرف چند هفته از یک اختلاف دیپلماتیک به رویارویی نظامی در چند جبهه منطقهای تبدیل شد. روندی که از تشدید اختلافها بر سر تنگه هرمز آغاز شد، به تبادل حملات، افزایش تحرکات نظامی و گسترش دامنه درگیریها به عراق، اردن و عربستان انجامید.
در ادامه، مهمترین تحولات این دوره به ترتیب زمانی مرور میشود.
۸ ژوئیه (۱۷ تیر) | پایان تفاهم؛ آغاز دور تازه تنشها
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هشتم ژوئیه اعلام کرد تفاهم موقت میان تهران و واشنگتن که با میانجیگری برخی کشورهای منطقه شکل گرفته بود، پایان یافته است.
این تفاهم با هدف ایجاد فرصت برای ادامه مذاکرات و کاهش تنشها منعقد شده بود، اما گفتوگوها به نتیجه نرسید و اختلافها بر سر پرونده هستهای و امنیت کشتیرانی ادامه یافت.
همزمان، آمریکا در پی حمله به چند نفتکش در تنگه هرمز، تحریمهای نفتی علیه ایران را تشدید و مجوزهای موقت فروش نفت را لغو کرد؛ اقدامی که آغازگر مرحله تازهای از تقابل میان دو طرف شد.
۱۰ ژوئیه (۱۹ تیر) | واشنگتن شروط جدید را مطرح کرد
پس از پایان تفاهم، دولت آمریکا از طریق برخی میانجیهای منطقهای خواستار تضمین ایران درباره باز ماندن تنگه هرمز و توقف حملات به کشتیهای تجاری شد.
مقامهای آمریکایی هشدار دادند در صورت محقق نشدن این خواستهها، واشنگتن گزینههای سختتری را در دستور کار قرار خواهد داد.
۱۷ ژوئیه (۲۶ تیر) | افزایش تحرکات نظامی
همزمان با بررسی گزینههای جدید نظامی در کاخ سفید، آمریکا حضور و ظرفیت نظامی خود را در منطقه افزایش داد.
گزارشها از بررسی طرحهایی برای گسترش عملیات علیه زیرساختهای نظامی و مراکز مرتبط با برنامه موشکی و هستهای ایران حکایت داشت. در همین مقطع، حملات آمریکا به اهدافی در جنوب ایران و اطراف تنگه هرمز ادامه یافت.
در مقابل، ایران نیز حملات موشکی و پهپادی خود علیه اهداف مرتبط با آمریکا در منطقه را گسترش داد.
۱۹ ژوئیه (۲۸ تیر) | گسترش دامنه درگیریها
با ادامه تبادل حملات، بحران از خلیج فارس فراتر رفت و عراق، اردن و دیگر نقاط منطقه نیز تحت تأثیر قرار گرفتند.
آمریکا از کشته شدن چند نظامی خود در منطقه خبر داد و در پاسخ، موج تازهای از حملات هوایی را علیه اهدافی در داخل ایران انجام داد.
در مقابل، ایران نیز با تأکید بر حق پاسخگویی، حملات متقابلی را علیه اهداف مورد نظر خود انجام داد و سطح تنشها افزایش یافت.
۲۲ و ۲۳ ژوئیه (۳۱ تیر و ۱ مرداد) | تشدید جنگ لفظی
همزمان با تحولات میدانی، لحن مقامهای دو کشور نیز تندتر شد.
ترامپ بار دیگر ایران را به حملات گستردهتر تهدید کرد و در مقابل، مقامهای ایرانی هشدار دادند هرگونه اقدام جدید آمریکا با پاسخ متقابل روبهرو خواهد شد.
در همین مقطع، تنگه هرمز به یکی از اصلیترین محورهای اختلاف میان دو طرف تبدیل شد و هر یک تلاش کردند از این آبراه راهبردی بهعنوان اهرم فشار در تقابل سیاسی و امنیتی استفاده کنند.
۲۶ ژوئیه (۴ مرداد) | توقف موقت حملات
پس از حدود دو هفته حملات متوالی، عملیات هوایی آمریکا برای مدت کوتاهی متوقف شد.
ترامپ این توقف را فرصتی برای دیپلماسی توصیف کرد، اما برخی گزارشهای رسانهای نیز از نگرانی واشنگتن نسبت به هزینههای ادامه عملیات و کاهش ذخایر برخی تجهیزات دفاعی خبر دادند.
با وجود این، چشمانداز ازسرگیری مذاکرات همچنان نامشخص باقی ماند و هیچیک از دو طرف نشانهای از عقبنشینی نشان ندادند.
۲۹ ژوئیه (۷ مرداد) | دور تازه درگیریها
در روزهای پایانی ژوئیه، تنشها بار دیگر وارد مرحله تازهای شد.
آمریکا اعلام کرد چند موشک بالستیک شلیکشده به سمت نیروهایش در منطقه را رهگیری کرده است. در مقابل، سپاه پاسداران از اجرای عملیات موشکی علیه اهداف آمریکایی خبر داد.
همزمان، حملات مشترک آمریکا و عربستان به مواضع گروههای مسلح همسو با ایران در عراق، بُعد تازهای به بحران بخشید و نشان داد دامنه تقابل از مرزهای ایران فراتر رفته است.
چشمانداز پیشرو
روند تحولات هفتههای اخیر نشان میدهد بحران کنونی دیگر تنها به اختلاف بر سر برنامه هستهای یا امنیت تنگه هرمز محدود نیست، بلکه به مجموعهای از رویاروییهای نظامی، امنیتی و سیاسی در سطح منطقه تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، مسیر تحولات بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای سیاسی و نظامی تهران و واشنگتن و همچنین نقش میانجیهای منطقهای گره خورده است؛ تصمیمهایی که میتواند مسیر بازگشت به دیپلماسی را هموار کند یا منطقه را به سوی دور تازهای از تنش و درگیری سوق دهد.
