سه سناریو برای آینده روابط آمریکا و ایران؛ چه کسی پرونده تقابل را خواهد بست؟
همزمان با امضای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا، یک اندیشکده آمریکایی با بررسی چشمانداز روابط دو کشور تا پایان دولت دونالد ترامپ، سه سناریوی محتمل را ترسیم کرده که در میان آنها، بازگشت به الگوی پیش از جنگ و ادامه سیاست مهار ایران از طریق فشار و حملات محدود، محتملترین گزینه ارزیابی شده است.
به گزارش ایلنا، نشریه آمریکایی The American Conservative در گزارشی با اشاره به تغییرات اخیر در رویکرد واشنگتن مدعی شده است که دولت دونالد ترامپ پس از ناکامی در تحقق اهداف خود در جنگ، نشانههایی از تعدیل سیاستهایش در قبال ایران بروز داده است. بر اساس این گزارش، آمریکا با اعطای برخی معافیتها، امکان فروش نفت ایران در بازارهای جهانی را فراهم کرده و از بخشی از مطالبات حداکثری خود عقبنشینی کرده است؛ هرچند پایداری این روند پس از تحولات اخیر همچنان با ابهام مواجه است.
این گزارش آینده روابط تهران و واشنگتن را بر پایه سه مؤلفه اصلی شامل وضعیت برنامه هستهای ایران، شرایط اقتصادی کشور و میزان حضور نظامی آمریکا در منطقه بررسی کرده و سه سناریوی متفاوت را پیش روی دو طرف قرار داده است.
نخستین و محتملترین سناریو، بازگشت به شرایطی مشابه دوران پیش از جنگ است. بر اساس این سناریو، آمریکا و رژیم صهیونیستی با انجام حملات دورهای علیه تأسیسات هستهای و احتمالا مراکز تولید موشکی ایران، سیاست مهار مستمر جمهوری اسلامی را دنبال خواهند کرد. در کنار آن، تحریمهای اقتصادی نیز با هدف محدود کردن رشد اقتصادی ایران حفظ میشود و حضور نظامی آمریکا در منطقه نهتنها ادامه خواهد یافت، بلکه نسبت به گذشته افزایش پیدا میکند.
کارشناسان از این رویکرد با عنوان سیاست «چیدن چمن» یاد کردهاند؛ راهبردی که نه به حل نهایی پرونده هستهای منجر میشود و نه آمریکا را از هزینههای حضور نظامی در منطقه رها میکند.
سناریوی دوم که از آن با عنوان «حمله دیپلماتیک» یاد شده، بر دستیابی به یک توافق محدود هستهای استوار است؛ توافقی که بدون تحمیل خواستههای حداکثری به ایران، محدودیتهایی را بر برنامه هستهای اعمال کند. در این چارچوب، آتشبس حفظ خواهد شد و مذاکرات برای رسیدن به توافقی پایدار ادامه مییابد. در مقابل، ایران نیز خواستار دریافت غرامت برای بازسازی خسارتهای جنگ خواهد بود؛ موضوعی که به گفته گزارش، دولت ترامپ در مرحله نخست با آن موافقت کرده و تصمیم درباره ادامه آن را به دولت بعدی آمریکا واگذار خواهد کرد.
سومین سناریو با عنوان «وقت رفتن است» بر کاهش نقش آمریکا در منطقه تمرکز دارد. بر اساس این روایت، دولت ترامپ بدون دستیابی به توافقی دائمی، مدعی موفقیت در مهار ایران شده و تمرکز خود را به سایر پروندهها معطوف میکند. در این وضعیت، واشنگتن حضور نظامی خود در منطقه را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد، اما تحریمهای اقتصادی علیه ایران همچنان برقرار میماند.
گزارش میافزاید که در این سناریو، هرچند توافقی برای محدودسازی برنامه هستهای ایران حاصل نمیشود، اما کاهش فشارهای آمریکا و احتیاط تهران میتواند موجب شود ایران نیز برای جلوگیری از ایجاد بهانه جهت اقدامات نظامی جدید، در حرکت به سمت تولید سلاح هستهای شتاب نکند.
از منظر اقتصادی نیز ایران تلاش خواهد کرد با توسعه روابط تجاری با چین، پاکستان و هند، بخشی از فشارهای تحریمی را جبران کند. با این حال، بهجز صادرات نفت، امکان گسترش گسترده بازارهای صادراتی برای تهران محدود ارزیابی شده و ایران همچنان در جایگاه یک قدرت مهم منطقهای باقی خواهد ماند.
در جمعبندی این گزارش تأکید شده است که بازگشت به سیاست «فشار حداکثری» یا تکرار حملات نظامی، نه پیش از جنگ و نه در جریان آن نتوانسته اهداف واشنگتن را محقق کند و ادامه این مسیر نیز تنها آمریکا را در چرخهای پرهزینه از تنش و درگیری نگه خواهد داشت. از این رو، نویسنده پیشنهاد میکند دولت آمریکا به جای پیگیری سیاستهای گذشته، توافقی محدود بر سر پرونده هستهای را همزمان با کاهش حضور نظامی خود در منطقه دنبال کند.
