سه دلیل اعلام نامزدی نتانیاهو از سوی حزب لیکود/تاثیر فضای داخلی اسرائیل بر انتخابات آتی

علی‌اصغر زرگر، کارشناس مسائل منطقه در تشریح دلایل اعلام نامزدی نتانیاهو از سوی حزب لیکود برای شرکت در انتخابات آتی اسرائیل در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: قضاوت درباره علل و انگیزه‌های تحولات داخلی اسرائیل هنوز زود است و نمی‌توان با قطعیت گفت که دقیقاً چه اتفاقی در حال رخ دادن است، اما چند نکته مشخص وجود دارد. نخست اینکه اسرائیل همچنان در وضعیت جنگی قرار دارد. البته این موضوع جدیدی نیست، زیرا اسرائیل طی دهه‌های گذشته همواره در شرایط بحران و جنگ به سر برده است. با این حال، هنوز آتش‌بس کامل و پایدار میان ایران، آمریکا و اسرائیل شکل نگرفته و توافقی درباره ترک مخاصمه، دست‌کم میان ایران و آمریکا که تا حدی نمایندگی منافع اسرائیل را نیز بر عهده دارند، حاصل نشده است. بنابراین اسرائیل همچنان درگیر جنگ است؛ جنگی که با ایران ماهیتی فرامرزی داشته و حدود چهل روز به طول انجامیده است. علاوه بر این، اسرائیل همچنان در لبنان نیز درگیر یک جنگ فعال است؛ جنگی که پایان و سرانجام آن هنوز مشخص نیست. در چنین شرایطی به نظر می‌رسد وضعیت جنگی موجود، بهترین فرصت را برای بنیامین نتانیاهو و حزب او (لیکود) فراهم کرده است. محدودیت‌هایی که در دوران جنگ برای فضای سیاسی و فعالیت رقبا ایجاد می‌شود، می‌تواند به ائتلاف حاکم به رهبری نتانیاهو این امکان را بدهد که از شرایط موجود بهره‌برداری کرده و در انتخابات آینده نیز قدرت را حفظ کند. به عبارت دیگر، ائتلاف کنونی می‌تواند از فضای جنگی و محدودیت‌های ناشی از آن برای رقبا، به سود خود استفاده کند.

وی ادامه داد: موضوع دوم این است که اگرچه نتانیاهو نه در جنگ با ایران و نه در جنگ با لبنان نمی‌تواند اعلام پیروزی قاطعی داشته باشد، اما می‌تواند این ادعا را مطرح کند که اسرائیل در جنگ چهل‌روزه موفق شده ایران را تضعیف کرده و برخی زیرساخت‌ها را هدف قرار دهد. از این منظر، او می‌تواند برای خود نوعی وجهه ملی ایجاد کند و از فرصت به وجود آمده بهره ببرد تا خود را به عنوان قهرمان جنگ معرفی کرده و بار دیگر حزبش را به عنوان گزینه اصلی رهبری اسرائیل مطرح سازد. سومین مسئله به روابط نتانیاهو با آمریکا و دونالد ترامپ مربوط می‌شود. اگرچه اختلافاتی میان آن‌ها مطرح شده و حتی ممکن است بخشی از آن جنبه تاکتیکی یا نمایشی داشته باشد، اما به هر حال در برخی زمینه‌ها تفاوت دیدگاه‌هایی میان دو طرف وجود دارد. حتی در برخی محافل آمریکایی نیز این دیدگاه مطرح شده که آمریکا باید بیش از هر چیز به منافع ملی خود بیندیشد و منافعش را فدای بلندپروازی‌های اسرائیل نکند. گفته می‌شود معاون رئیس‌جمهور آمریکا نیز به شکلی غیرمستقیم به این موضوع اشاره کرده است.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در چنین شرایطی، حزب لیکود و ائتلاف نتانیاهو می‌توانند این پیام را مخابره کنند که هیچ فردی جز نتانیاهو قادر به پیشبرد یک سیاست مستقل نیست و او قهرمان جنگ و حافظ منافع ملی اسرائیل به شمار می‌رود. از نگاه آن‌ها، هیچ شخصیت دیگری از اراده و توان لازم برای حفظ منافع اسرائیل، حتی به صورت مستقل از آمریکا، برخوردار نیست. به نظرم این سه عامل موجب شده است که نتانیاهو و متحدانش با اعتماد بیشتری عمل کنند و نشان دهند که برای پیروزی در انتخابات آینده و تشکیل دولت، شایستگی بیشتری دارند و نتانیاهو همچنان بهترین گزینه برای قرار گرفتن در رأس قدرت است. البته بحث دیگری نیز درباره پایگاه رأی نتانیاهو مطرح است. طی سال‌های اخیر، تکثر احزاب در اسرائیل موجب شده که دولت‌ها عمدتاً ائتلافی باشند. حتی امروز نیز گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد نتانیاهو در تلاش است میان برخی وزرای تندرو هماهنگی بیشتری ایجاد کند تا در انتخابات آینده به سود خود عمل کنند. 

وی افزود: از سوی دیگر، منتقدان نتانیاهو کم نیستند؛ از یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، گرفته تا نفتالی بنت، آویگدور لیبرمن، گادی آیزنکوت و دیگر چهره‌های تأثیرگذار در ساختار سیاسی و امنیتی اسرائیل. با این حال، بسیاری معتقدند که اختلافات موجود بیشتر جنبه رسانه‌ای دارد و در نهایت احتمال شکل‌گیری ائتلافی جدید به سود نتانیاهو و حزب لیکود همچنان بالاست. برخی حتی بر این باورند که اعلام انحلال کنست نیز ممکن است بخشی از یک برنامه از پیش طراحی‌شده باشد تا نتانیاهو بار دیگر با قدرت بیشتری در انتخابات پیروز شود و با تشکیل یک دولت ائتلافی جدید، همچون گذشته سیاست‌های مورد نظر خود را دنبال کند. با این حال، تحلیل شرایط داخلی اسرائیل در وضعیت کنونی دشوار است، زیرا فضای جنگی همچنان ادامه دارد. مگر آنکه در برخی محافل سیاسی این جمع‌بندی شکل بگیرد که زمان پایان دادن به وضعیت جنگی و حرکت به سمت ثبات سیاسی فرا رسیده است.

زرگر گفت: از سوی دیگر، به نظر می‌رسد نتانیاهو بیش از سایر رقبا توانایی تعامل با ترامپ را دارد. با توجه به اینکه هنوز بیش از دو سال از دوره ریاست‌جمهوری ترامپ باقی مانده، نتانیاهو می‌تواند این ادعا را مطرح کند که تنها فرد مورد اعتماد ترامپ است. همان‌گونه که ترامپ نیز بارها اعلام کرده مردم اسرائیل از او حمایت می‌کنند، نتانیاهو می‌تواند استدلال کند که بهترین فرد برای اجرای سیاست‌های ترامپ در اسرائیل و منطقه است. از این منظر، به نظر می‌رسد ائتلاف حاکم اعتماد به نفس بالایی دارد و معتقد است ترامپ در دوره باقی‌مانده ریاست‌جمهوری خود همچنان از آن‌ها حمایت خواهد کرد. حتی اگر میان دو طرف اختلافات تاکتیکی یا نوعی جنگ لفظی وجود داشته باشد، این اطمینان از حمایت آمریکا باعث شده است که نتانیاهو و متحدانش نسبت به آینده خوش‌بین باشند و تصور کنند که در هر انتخابات احتمالی آینده نیز خواهند توانست اکثریت لازم را کسب کرده و به حکومت خود ادامه دهند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: به باور من، بدون حمایت آمریکا، نتانیاهو نمی‌توانست چنین اعتماد به نفسی داشته باشد. اگر شکاف میان سیاست‌های واشنگتن و تل‌آویو بیش از حد افزایش پیدا کند، این مسئله در داخل اسرائیل نیز بر موقعیت نتانیاهو تأثیر خواهد گذاشت و موجب تقویت رقبای او می‌شود. اما تا زمانی که حمایت آمریکا و شخص ترامپ از نتانیاهو دچار خدشه نشده است، مخالفان نیز نمی‌توانند چندان روی کمک واشنگتن حساب باز کنند. با این حال، نباید از نارضایتی‌های داخلی غافل شد. ادامه سیاست‌های جنگی، به‌ویژه جنگ با ایران، کشاندن آمریکا به این جنگ، حضور مجدد در خاک لبنان، حملات به سوریه و مجموعه این اقدامات، پیامدهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی قابل توجهی برای اسرائیل به همراه داشته است. استمرار فضای بی‌ثباتی و جنگ دائمی، نارضایتی بخشی از جامعه اسرائیل را افزایش داده و این احتمال وجود دارد که رقبا بتوانند از این نارضایتی‌ها بهره برده و در انتخابات آینده نتانیاهو را با چالش جدی مواجه کنند.